جرمانگاری هرگونه تماس با رسانههای خارجی
دیپا پرنت / گاردین / چهارشنبه ۲۶ اوت ۲۰۲۶
ایران نخستین گام را برای جرمانگاری تماس با رسانههای خارجی برداشته است؛ اقدامی که گروههای حقوق بشری میگویند تلاشی برای «قطع ارتباط کامل جامعه ایران با بقیه جهان» به شمار میرود.
برای روزنامهنگاران، پژوهشگران و حتی شهروندان عادی، طرح قانونی که در ماه جاری در مجلس ایران در حال بررسی است، میتواند سخن گفتن با مخاطبان و نهادهای بینالمللی را به یک اقدام بالقوه مجرمانه تبدیل کند و پوشش رویدادهایی همچون اعتراضات گسترده ضدحکومتی ماه ژانویه را محدود سازد.
به گفته معین خزائلی، وکیل حقوق بشر ایرانی در مرکز مشاوره حقوقی «دادبان» برای فعالان ایرانی، حتی شبکههای اجتماعی که حکومت آنها را «تأمین مالیشده» از سوی کشورهای دیگر میداند، مانند اینستاگرام و ایکس، نیز مشمول این طرح خواهند شد.
خزائلی گفت: «این یعنی هر نوع مصاحبه، تماس یا ارسال عکس برای آنها [رسانهها یا سازمانهای خارجی] میتواند به شش ماه تا دو سال حبس منجر شود. نه فقط آمریکا و اسرائیل، بلکه هرگونه تماس با رسانههای خارجی در هر کشوری، اگر فرد از پیش وزارت اطلاعات را مطلع نکرده باشد، میتواند جرم تلقی شود.»
از جمله نمونههای اخیر خطراتی که روزنامهنگاران ایرانی با آن روبهرو هستند، پرونده یلدا معیری، عکاس شناختهشده ایرانی، است که این ماه در تهران به ۱۵ سال زندان محکوم شد؛ آن هم به دلیل مستندسازی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران.
اگرچه معیری بر اساس قانون جاسوسی که پس از جنگ ۱۲ روزه سال گذشته میان ایران و اسرائیل تصویب شد، تحت پیگرد قرار گرفته است، خزائلی میگوید طرح جدید نشاندهنده تلاشی گستردهتر برای کنترل و مجازات ارتباط میان ایرانیان و رسانهها و نهادهای خارجی است. او افزود: «این میتواند ایران را به سمت وضعیتی شبیه کره شمالی سوق دهد.»
معیری ۴۴ ساله، طی دو دهه گذشته واقعیتهای دشوار زندگی مردم ایران را پوشش داده است؛ از جمله اعتراضات سراسری «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ و اعتراضات ضدحکومتی که در ماه ژانویه به کشته شدن هزاران نفر انجامید.
او در سال ۲۰۱۹ پس از آنکه از استفاده دونالد ترامپ از یکی از عکسهایش ــ تصویری از زنی در یک تجمع نزدیک دانشگاه تهران ــ انتقاد کرد، در سطح بینالمللی شناخته شد. معیری گفته بود تحریمهای ترامپ زندگی ایرانیان، از جمله دوستان و اعضای خانواده او را تحت تأثیر منفی قرار داده است. او آن زمان نوشت: «این تصویر مردم من را نشان میدهد و متعلق به مردم من است و نباید مورد سوءاستفاده این مردان در واشنگتن قرار گیرد.»
اکنون، در یک تناقض تلخ، معیری میگوید به دلیل فعالیت حرفهای خود در پوشش جنگ آمریکا و اسرائیل در ایران، به صورت غیابی محکوم شده و متهم است که از طریق فعالیت رسانهای، به تقویت و کمک به اسرائیل و آمریکا پرداخته است.
تلفات آمریکا و اسرائیل حمله هوایی در تهران در طول جنگ ۴۰ روزه/ عکس: یلدا معیری، رویترز، ۱۵ مارس
او در گفتوگو با گاردین گفت: «من تمام عمرم منتقد اسرائیل و سیاستهای آن بودهام. هرگز و به هیچ وجه حامی اسرائیل نبودهام. همچنین همیشه منتقد سیاستهای آمریکا بودهام. انگار چیزی را که خودت با آن مخالفی به تو میچسبانند. بنابراین واقعاً سخت است؛ فوقالعاده سخت.»
بهار قندهاری، مدیر بخش دادخواهی در «مرکز حقوق بشر در ایران» (CHRI)، گفت قانون جدید درباره تماس با رسانهها این خطر را دارد که ایران را به یک «سیاهچاله منزوی» تبدیل کند.
او گفت: «این صرفاً حملهای به روزنامهنگاران و شهروندخبرنگاران نیست؛ بلکه تلاشی است برای قطع ارتباط کل جامعه ایران با بقیه جهان از طریق جرمانگاری خودِ جریان آزاد اطلاعات.
«این قانون پیامی هراسانگیز ارسال میکند و تهدیدی است که میتواند فعالیتهای عادی دانشگاهی، حرفهای و مدنی را به جرایم بالقوه علیه امنیت ملی تبدیل کند.»
معیری در سال ۲۰۲۲ بازداشت و به هشت سال زندان محکوم شده بود، اما بعدها مشمول عفو شد. با این حال، این بار نگران است که حکم جدید او تأیید شده و راهی زندان شود.
او گفت: «البته که میترسم. تنها چیزی که نگرانم میکند این است که اگر مجبور باشم ۱۵ سال آنجا بمانم، زندگیام هدر برود. وقتی بیرون بیایم، ۶۰ ساله خواهم بود.»
او همچنین از روزنامهنگاران خارجی که برای پوشش مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در ماه ژوئیه به تهران سفر کردند، انتقاد کرد.
معیری گفت: «فقط یک کلمه برای آنها دارم: شرمآور. آنها فقط میخواستند بگویند: “ما در تهران بودیم.” بسیار خوب، اما چه کاری انجام دادید؟ آنها نرفتند از مردم درباره وضعیت اقتصادی سؤال کنند یا با خانواده هزاران نفری که در ژانویه کشته شدند صحبت کنند. پس چرا اینجا بودید؟ برای شرکت در تبلیغات حکومت؟»