اندرو داول / والاستریت ژورنال / ۲۲ اوت ۲۰۲۶
عالیترین مقامهای سیاسی ایران اعلام کردند که کشور باید بر پایان دادن به جنگ و تقویت اقتصاد آسیبدیده خود تمرکز کند؛ موضعی که در تقابل علنی با تندروهایی قرار دارد که در شش ماه گذشته و در جریان این درگیری، رویکردی سرسختانهتر و تقابلیتر اتخاذ کردهاند.
اظهارات مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در حالی مطرح میشود که مسیر دیپلماتیک همچنان در بنبست قرار دارد و دولت ترامپ سیاست افزایش تدریجی فشار اقتصادی از طریق تحریمها و محاصره دریایی بنادر ایران را در پیش گرفته است.
جنگ و محدودیتهای اقتصادی، فشار بیشتری بر اقتصاد از پیش بحرانی ایران وارد کرده و موجب سقوط بیشتر ارزش پول ملی شده است؛ وضعیتی که تأمین نیازهای روزمره را برای ایرانیان دشوارتر کرده است. رهبران میانهروتر در تهران نگراناند که این فشارها در نهایت ثبات کشور را تضعیف کند.
با این حال، مشخص نیست که آیا تندروهایی که اخیراً خواستههای سختگیرانه جدیدی برای بازگشایی تنگه هرمز مطرح کردهاند یا دولت ترامپ که خواهان امتیازهای گسترده است و این هفته نیز بار دیگر خواستار فروپاشی نظام ایران شد، بتوانند به توافقی دست یابند یا خیر.
پزشکیان روز جمعه در اظهاراتی که رسانههای ایرانی منتشر کردند، گفت: «جنگ باید در مقطعی به پایان برسد. بهتر است امروز قدرت و عزت خود را نشان دهیم و به جهان بگوییم که پیروز شدهایم و اکنون جنگ را پایان میدهیم.»
قالیباف با صراحت کمتری سخن گفت، اما تأکید کرد که اگر کشور بحران اقتصادی خود را نادیده بگیرد، امنیت نیز حاصل نخواهد شد.
رئیس مجلس گفت: «هرچقدر هم که قدرت نظامی داشته باشیم، اگر مردم ما در سختی باشند و کشور از گردش مالی و رشد اقتصادی محروم باشد، به پیشرفت دست نخواهیم یافت. ما که جنگ را تجربه کردهایم، ارزش واقعی صلح را درک میکنیم.»
تحلیلگران این اظهارات را نشانهای قابل توجه از دشواریهای اقتصادی ایران دانستند، اما معتقدند با توجه به نبود چارچوبهای عملی برای دستیابی به توافق، احتمال دورهای جدید تشدید تنش بیش از پایان جنگ است.
تندروهای ایرانی بیاعتمادی عمیقی نسبت به دولت آمریکا دارند و از دوره آرامش نسبی درگیری برای آماده شدن جهت مراحل بعدی نبرد استفاده کردهاند.
دونالد ترامپ در طول جنگ بارها تمایل خود را برای دستیابی به توافق آشکار کرده است. اما تفاهمنامهای که او در ماه ژوئن برای پایان دادن به جنگ امضا کرد، بر سر تلاش ایران برای مدیریت و کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز فروپاشید. مذاکراتی که اوایل همین ماه برگزار شد نیز زمانی متوقف شد که آمریکا از پذیرش توافقی که عبور و مرور آزاد و بدون مانع از این آبراه را تضمین نمیکرد، خودداری کرد.
هر دو توافق در آمریکا به دلیل آنکه بیش از حد به سود ایران تلقی میشدند، مورد انتقاد قرار گرفتند و همین امر فشار بر دولت را برای اتخاذ موضعی سختگیرانهتر افزایش داد.
ترامپ روز جمعه به خبرنگاران گفت: «آنها بسیار مایل به توافق هستند، اما هنوز آماده پذیرش توافق درست نیستند.»
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر مسائل ایران، گفت به نظر میرسد ترامپ در حال آماده شدن برای بهرهبرداری از مشکلات اقتصادی ایران به منظور مطالبه امتیازهای بیشتری است. با این حال، چنین فشاری کار را برای ایران در اجتناب از یک عقبنشینی تحقیرآمیز دشوارتر میکند.
عزیزی در شبکههای اجتماعی نوشت: «این وضعیت در حال ایجاد یک چرخه معیوب است.»
دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین بخش ایران در سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل، نیز روز جمعه گفت به نظر میرسد هیچیک از دو طرف آماده پذیرش مصالحههای ضروری نیستند.
او در شبکههای اجتماعی نوشت: «به همین دلیل، با وجود سیگنالهایی که از سوی قالیباف و پزشکیان ارسال میشود، احتمال تشدید تنش در حال حاضر بیش از کاهش آن است.» وی در این اظهارات از شیوه دیگری برای نگارش نام رئیس مجلس ایران استفاده کرده بود.