باراک راوید / آکسیوس
اختصاصی: پشتپرده کانال محرمانه ترامپ با سپاه پاسداران ایران
در میانه ماه مه، مذاکرهکنندگان آمریکایی که تلاش میکردند برای پایان دادن به جنگ با ایران به توافقی دست یابند، با مشکلی مواجه شدند: آنها نمیتوانستند مطمئن شوند افرادی که در سوی دیگر میز مذاکره نشستهاند واقعاً نماینده و سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند یا نه.
به همین دلیل، مقامهای دولت ترامپ دست به اقدامی غیرمتعارف زدند؛ آنها مذاکرهکنندگان ایرانی را دور زدند و مستقیماً با رهبری سپاه پاسداران تماس برقرار کردند. فردی که برای این کانال محرمانه انتخاب شد، نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق بود؛ کسی که از ویژگی نادری برخوردار است: اعتماد همزمان رهبران آمریکا و فرماندهان سپاه پاسداران.
اهمیت ماجرا: این رویداد که سه منبع آگاه از جزئیات آن را تشریح کردهاند و تاکنون گزارش نشده بود، نشان میدهد مذاکره با کشوری که واشنگتن دقیقاً نمیداند چه کسی در آن تصمیمگیر نهایی است، تا چه اندازه دشوار بوده است. هرچند آمریکا و ایران در نهایت به یک یادداشت تفاهم دست یافتند، اما آن توافق بهسرعت فروپاشید.
مشکل اصلی دولت ترامپ امروز و در هر مذاکره احتمالی آینده این خواهد بود که اطمینان حاصل کند با کسانی گفتوگو میکند که واقعاً تصمیمگیرندگان اصلی هستند. این مسئله همچنین به معنای یافتن میانجیهایی است که هم مورد اعتماد کاخ سفید باشند و هم مورد اعتماد حکومت ایران.
تصویر کلی: جنگ، ساختار رهبری ایران را دگرگون کرد. ترور آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، و دیگر مقامهای ارشد سیاسی ـــ و همچنین ۴۰ روز نبردی که پس از آن ادامه یافت ـــ به شکل چشمگیری کنترل سپاه پاسداران بر اهرمهای قدرت، از جمله تصمیمگیریهای امنیت ملی و سیاست خارجی، را تقویت کرد.
ابهام درباره وضعیت مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، در هفتههای نخست جنگ و غیبت او از انظار عمومی نیز به تقویت جایگاه فرماندهان سپاه انجامید.
مرور گذشته: پس از برقراری آتشبس در ۸ آوریل و برگزاری نشستی در اسلامآباد چند روز بعد، آمریکا و ایران تلاش کردند درباره پایان جنگ مذاکره کنند.
در اوایل ماه مه، کاخ سفید احساس میکرد به توافق نزدیک شده است، اما ایران بیش از ۱۰ روز پاسخ خود را به تعویق انداخت.
مذاکرهکنندگان کاخ سفید به تدریج به این نتیجه رسیدند که مذاکرهکنندگان ایرانی ـــ محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ـــ اختیار لازم برای نهایی کردن توافق را ندارند و تصمیمهای آنها توسط سپاه پاسداران نقض میشود.
جزئیات تازه: کاخ سفید به این نتیجه رسید که به یک کانال ارتباطی مستقیم با رهبری سپاه نیاز دارد.
حدود ۱۰ مه، تولسی گابارد، مدیر وقت اطلاعات ملی آمریکا، با نچیروان بارزانی تماس گرفت.
به گفته دو منبعی که مستقیماً از این تماس اطلاع دارند، گابارد به بارزانی گفت دولت آمریکا معتقد است او میتواند در برقراری ارتباط با فرمانده سپاه پاسداران، سرلشکر احمد وحیدی، کمک کند.
بر اساس گفته یکی از منابع، بارزانی در دوران جنگ ایران و عراق در ایران زندگی کرده و در دانشگاه تهران تحصیل کرده است. او به زبان فارسی تسلط کامل دارد و با بسیاری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، از جمله چهرههای بلندپایه سپاه پاسداران، روابط شخصی دارد.
برت مکگورک، که در دولت چهار رئیسجمهور آمریکا به عنوان مشاور امور خاورمیانه فعالیت کرده است، در گفتوگویی اظهار داشت: «نچیروان بارزانی یک حلکننده عملگرای مشکلات است. او در سراسر منطقه مورد احترام است. تقریباً همه را در تهران و همچنین در واشنگتن میشناسد. وقتی در موقعیت دشوار قرار میگیرید، با چنین فردی تماس میگیرید.»
به گفته این منبع، گابارد بهصراحت به بارزانی اعلام کرد که این تماس با تأیید رئیسجمهور ترامپ و معاون او، جیدی ونس، انجام میشود.
این منبع افزود که گابارد به بارزانی گفته بود کاخ سفید میخواهد بداند آیا احمد وحیدی و رهبری سپاه با آنچه قالیباف و عراقچی در حال مذاکره درباره آن هستند موافقاند یا اینکه دیدگاهها و مطالبات دیگری دارند.
گابارد همچنین اشاره کرده بود که میانجیها تاکنون نتوانستهاند با وحیدی ارتباط برقرار کنند تا این موضوع را روشن سازند.
پشت صحنه: بارزانی با درخواست گابارد موافقت کرد. او با ارتباطات خود در سپاه تماس گرفت و گفت پیامی از سوی دولت ترامپ دارد.
اما به گفته یکی از منابع، بارزانی تأکید کرد: «من میخواهم مستقیماً با ژنرال وحیدی صحبت کنم.»
ایرانیها با این درخواست موافقت کردند. در ۱۴ مه، یک مقام سپاه با در اختیار داشتن یک تلفن رمزگذاریشده به دفتر بارزانی در اربیل، پایتخت اقلیم کردستان عراق، رفت تا امکان برقراری یک تماس امن فراهم شود.
بارزانی از وحیدی پرسید که آیا با مذاکرهکنندگان ایرانی همسو است یا نه. این فرمانده ایرانی پاسخ داد که چنین است.
به گفته یک منبع آگاه از جزئیات تماس، وحیدی گفت: «من کاملاً از آنها حمایت میکنم و این موضع سپاه پاسداران نیز هست. ما ترجیح میدهیم این بحران از طریق مذاکره حل شود.»
سه منبع، از جمله یک مقام کاخ سفید، گفتند بارزانی بلافاصله پس از گفتوگو با وحیدی با گابارد تماس گرفت و او را در جریان پاسخ ایران قرار داد. گابارد نیز سپس کاخ سفید را از این موضوع مطلع کرد.
نکته قابل توجه: به گفته یکی از منابع آگاه از مذاکرات محرمانه، پس از دریافت پاسخ ایران، دولت ترامپ با پیشنهاد دیگری بازگشت.
آمریکا میخواست بارزانی میزبان مذاکرات محرمانه میان مذاکرهکنندگان ارشد آمریکایی و ایرانی در اربیل باشد.
بارزانی بار دیگر با طرف ایرانی تماس گرفت و این پیام را منتقل کرد. به گفته این منبع، ایرانیها این پیشنهاد را رد نکردند، اما درباره امنیت خود نگرانی داشتند.
آنها معتقد بودند سازمان اطلاعات اسرائیل در اقلیم کردستان عراق شبکه گستردهای از عوامل و منابع دارد و نگران بودند اسرائیل تلاش کند آنها را در اربیل یا در مسیر رفتوآمد به این شهر ترور کند.
در نهایت، نشست اربیل هرگز برگزار نشد.
وضعیت کنونی: به گفته منابع منطقهای آگاه از موضوع، میانجیهای پاکستانی و قطری همچنان پیامهایی را میان آمریکا و ایران رد و بدل میکنند، اما بدون آنکه پیشرفت قابل توجهی حاصل شده باشد.
برخی از این منابع معتقدند پاکستانیها در ارزیابیهای خود تصویری خوشبینانهتر از واقعیت مذاکرات ارائه میدهند تا حس پیشرفت و حرکت رو به جلو ایجاد شود و شاید بنبست موجود شکسته شود.
آنچه باید زیر نظر داشت: به گفته یک منبع آگاه، بارزانی اخیراً پیامهایی به کاخ سفید ارسال کرده و پیشنهاد داده است که برای ازسرگیری مذاکرات آمریکا و ایران کمک کند.
مکگورک میگوید مشکل اصلی میانجی نیست.
او افزود: «مسئله، سیاست ایران در قبال تنگه هرمز است» و تأکید کرد: «بعید است این سیاست در آینده نزدیک تغییر کند.»