باراک راوید / آکسیوس
وقتی بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ دو هفته پیش در دفتر بیضی دیدار کردند، رئیسجمهور آمریکا از نخستوزیر اسرائیل پرسید که وضعیتش در نظرسنجیها پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر چگونه است.
نتانیاهو مکثی کرد. سپس، به گفته یک مقام آمریکایی مطلع از این گفتگو، یکی از مشاورانش وارد بحث شد و گفت: «آقای رئیسجمهور، او در حال پیروزی است.»
اهمیت موضوع: نتانیاهو در حال پیروزی نیست؛ و ترامپ نیز تا کنون، با وجود پرسشهای مکرر خبرنگاران، از اعلام حمایت رسمی که نتانیاهو به آن امید بسته، خودداری کرده است.
رئیسجمهور آمریکا هنوز میتواند نظر خود را تغییر دهد، اما با باقی ماندن تنها ۷۵ روز تا زمان انتخابات، زمان برای نتانیاهو در حال از دست رفتن است.
وضعیت فعلی: در نظرسنجیها ائتلاف فعلی نتانیاهو بین ۴۹ تا ۵۳ کرسی را به خود اختصاص داده است؛ یعنی بسیار کمتر از ۶۸ کرسی فعلی آنها و ۶۱ کرسیِ مورد نیاز برای تشکیل دولت و ادای سوگند.
در مقابل، احزاب اپوزیسیون اسرائیل ۶۷ تا ۷۰ کرسی را در اختیار دارند. گادی آیزنکوت، رئیس سابق ستاد کل نیروهای دفاعی اسرائیل و رقیب اصلی نتانیاهو، در بیشتر نظرسنجیها از محبوبیت بالاتری برخوردار است.
اما نتانیاهو لزوماً نیازی به برنده شدن ندارد؛ او فقط باید بازنده نشود.
تلاش اصلی او در حال حاضر، کسب آرای کافی برای جلوگیری از تشکیل دولت توسط مخالفانش بدون حمایت احزاب عرب-اسرائیلی است.
اگر او موفق به انجام این کار شود و هیچیک از دو طرف نتوانند دولتی تشکیل دهند، نتانیاهو برای چند ماه دیگر و تا زمان برگزاری انتخابی دیگر، به عنوان نخستوزیر سرپرست (پیشبرد امور) باقی خواهد ماند.
در حال حاضر، این سناریو یک احتمال واقعی است.
اصل خبر: در چند هفته نخست جنگ علیه ایران، برخی از مشاوران نزدیک ترامپ اطمینان داشتند که او از نتانیاهو حمایت خواهد کرد.
در آن زمان، ترامپ به شدت خواستار صدور فرمان عفو برای نتانیاهو بود تا به پروندههای محاکمه فساد او پایان داده شود.
اما با گذشت زمان و فرسایشی شدن جنگ، اهداف سیاست خارجی و منافع سیاسی داخلی ترامپ و نتانیاهو شروع به فاصله گرفتن از یکدیگر کرد.
طی سه ماه گذشته، شکاف و اختلاف نظر بیشتری میان آنها پدیدار شده است — نه تنها در مورد ایران، بلکه همچنین درباره لبنان و غزه.
دو مقام ارشد آمریکایی گفتند در حالی که ترامپ از نظر شخصی نتانیاهو را دوست دارد، اما از تصمیمات و سیاستهای او ناامید و فرسوده شده است.
به گفته دو فردی که اخیراً با رئیسجمهور آمریکا درباره نخستوزیر اسرائیل گفتگو کردهاند، ترامپ گفته است: «بیبی بدترین دشمن خودش است.»
نگاه دقیقتر: جدیدترین رویدادی که روابط آنها را تحت شعار قرار داد، رد علنی طرح «شورای صلح غزه» ترامپ برای خلع سلاح حماس از سوی نتانیاهو بود.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت کاخ سفید بیانیه روز یکشنبه نتانیاهو را یک مانور سیاسی در فضای انتخاباتی قلمداد کرده و نه لزوماً یک اعلام مواضع رسمی و اتخاذ سیاست.
این مقام آمریکایی گفت: «ما نیازهای سیاسی بیبی را درک میکنیم و تا زمانی که او به انجام آنچه از او میخواهیم ادامه دهد — بهویژه در زمینه محدود کردن حملات در غزه — مشکلی با آن نداریم.»
به گفته یک مقام آمریکایی، هفته گذشته نتانیاهو در گفتگوی تلفنی با جرد کوشنر، فرستاده ترامپ، قول داد که با وجود بدبینیهایش، به طرح شورای صلح یک شانس بدهد. او همچنین متعهد شد که حملات به غزه را مهار کند تا فرآیند غیرنظامیسازی آغاز شود.
از آن زمان، اسرائیل ضربات بسیار کمتری به غزه وارد کرده و نیروهای دفاعی اسرائیل تا «خط زرد» — جایی که طبق توافق قرار بود مستقر شوند — عقبنشینی کردهاند.
به گفته چهار منبع مطلع، کوشنر در حال برنامهریزی برای سفری به اسرائیل در هفته آینده است تا با نتانیاهو و سایر مقامات دیدار کرده و درباره طرح غزه گفتگو کند.
پشت صحنه: دو تن از مشاوران مخالفان سیاسی نتانیاهو — از جمله آیزنکوت و نخستوزیران سابق نفتالی بنت و یائیر لاپید — به آکسیوس گفتند که آنها از احتمال حمایت ترامپ از رهبر فعلی ابراز نگرانی کردهاند.
طبق گفته دو منبع مطلع از این رایزنیها، این چهرههای اپوزیسیون از طریق دوستان مشترک، حامیان مالی و سایر متحدان سیاسی، پیامهای غیررسمی به ترامپ و مشاورانش فرستاده و از رئیسجمهور خواستهاند که بیطرف بماند.
یک مقام سابق آمریکایی مطلع از وضعیت ادعا کرد که ضعف نتانیاهو در نظرسنجیها، ترامپ را از ورود به این جریان دلسرد کرده است.
با این حال: ترامپ در اسرائیل فوقالعاده محبوب بوده است، اما موقعیت او در سه ماه گذشته به دلیل توافقی که با ایران امضا کرد و تصمیمش برای عقبنشینی از جنگ پس از نقض توافق، خدشهدار شده است. اسرائیلیها همچنین از محدودیتهایی که ترامپ بر عملیات نظامی اسرائیل در ایران، غزه، سوریه و لبنان اعمال کرده، خشمگین هستند.
آنچه او میگوید: در هفتههای اخیر خبرنگاران چهار بار از ترامپ پرسیدهاند که آیا از نتانیاهو حمایت میکند یا خیر. او هر بار از دادن پاسخ مثبت و حمایت علنی خودداری کرده است.
در ماه ژوئیه، هیو هیویت، مجری رادیو، از ترامپ پرسید: «آیا در اسرائیل کسی بهتر از او برای انجام این کار وجود دارد؟» رئیسجمهور از پاسخ مستقیم طفره رفت و با اشاره به رقبای نتانیاهو گفت: «خب، من بیشتر آنها را نمیشناسم. البته بعضی از آنها را میشناسم، اما اکثرشان را نمیشناسم.»
در چند مصاحبه اخیر، ترامپ نتانیاهو را به عنوان یک «نخستوزیر بزرگ در زمان جنگ» تمجید کرد، اما هر بار با فعل زمان گذشته از او یاد کرد.
اگرچه مقامات اسرائیلی گفتند ترامپ در آخرین دیدار خصوصی خود با نتانیاهو موضوع عفو را مطرح کرده، اما رئیسجمهور ماههاست که در این باره علناً سخنی نگفته است.
آنچه باید زیر نظر داشت: انتخابات اسرائیل برای دستور کار ترامپ در خاورمیانه طی دو سال پایانی ریاستجمهوریاش حیاتی است، بهویژه در حالی که بحران ایران در بلاتکلیفیِ «نه توافق، نه جنگ» قرار دارد.
ترامپ همچنین میخواهد طرح صلح غزه خود را به جلو ببرد، در مذاکرات بین اسرائیل و لبنان پیشرفت ایجاد کند، یک توافق امنیتی بین اسرائیل و سوریه به دست آورد و مهمتر از همه، یک توافق صلح تاریخی بین اسرائیل و عربستان سعودی منعقد کند.
ترامپ و تیمش از بحران سیاسی سال ۲۰۱۹ در اسرائیل که منجر به سه انتخابات پیاپی و از دست رفتن یک سال دیپلماسی در خاورمیانه شد، آسیب دیدهاند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت کاخ سفید اشتباهات گذشته را تکرار نخواهد کرد تا اجازه دهد سیاست داخلی اسرائیل دستور کار منطقهای آن را به بنبست بکشاند.