گئورگی کانچف و سامر سعید
والاسترین ژورنال / ۴ اوت ۲۰۲۶
حملهای جدید به یک کشتی در حال عبور از تنگه هرمز و بروز اختلاف بر سر دریافت عوارض عبور، مذاکرات برای بازگشایی این آبراه را با چالش مواجه کرده و چشمانداز این کریدور حیاتی انرژی را تیره ساخته است؛ این در حالی است که دولت ترامپ اصرار دارد که توافق ممکن است نزدیک باشد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز سهشنبه در گفتوگو با شبکه سیانبیسی گفت که آمریکا و ایران میتوانند تا روز چهارشنبه به توافقی برای حلوفصل مناقشه بر سر تنگه دست یابند؛ اظهاراتی که باعث کاهش قیمت نفت شد. پس از آن، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا گفت که مذاکرات برای بازگشایی تنگه پیشرفت داشته اما هنوز به توافق نهایی نرسیده است.
پیشتر، آژانس نظارت بر ترافیک دریایی نیروی دریایی بریتانیا (UKMTO) گزارش داد که بامداد سهشنبه یک کشتی باری در سواحل عمان هدف یک پرتابه ناشناس قرار گرفته است. این آژانس هویت کشتی یا عامل حمله را اعلام نکرد، اما این حادثه یادآور دیگری بود که حتی در حالی که دیپلماتها درباره بازگشایی مسیر گفتوگو میکنند، کشتیرانی تجاری همچنان آسیبپذیر است.
بر اساس طرح پیشنهادی که در دست بررسی است، کشتیهایی که به سمت خلیج فارس میروند از طریق آبهای ایران وارد میشوند، در حالی که کشتیهای خروجی از خلیج فارس بدون پرداخت عوارض از آبهای عمان عبور خواهند کرد؛ این اطلاعات از سوی میانجیهای منطقهای ارائه شده است.
به گفته میانجیها، در حالی که دیپلماتهای ایرانی در ابتدا از این پیشنهاد استقبال کردند، زیرا تا حدی کنترل بر تنگه را برای تهران حفظ میکرد، تهران خواستار حق دریافت عوارض، احتمالاً به صورت مشترک با عمان، و همچنین تضمینهایی در برابر حملات مجدد، پایان محاصره دریایی آمریکا و لغو تحریمهای نفتی شده است. مقامات ارشد منطقهای گفتند که آمریکا و دولتهای منطقه درخواست دریافت عوارض را رد کردهاند و خواستار تضمینهایی هستند مبنی بر اینکه ایران و نیروهای نیابتی آن، قلمرو آنها را تهدید نخواهند کرد.
سیگنالهای متناقض نشان میدهد که کنترل بر این آبراه همچنان نقشی محوری در مناقشه با ایران ایفا میکند.
ابتهاج الکتّی، رئیس مرکز سیاست امارات، اندیشکدهای در امارات متحده عربی، گفت: «شکاف اصلی همچنان باقی است: ایران میخواهد ابتدا محاصره دریایی و فشار نظامی کاهش یابد، در حالی که واشنگتن میخواهد تنگه بازگشایی شود و ایران امتیازاتی بدهد پیش از آنکه تسهیلاتی ارائه شود. ممکن است به یک تفاهم موقت محدود نزدیکتر شده باشیم، اما هنوز تا یک توافق گستردهتر فاصله داریم. واقعیت روی آب، بهترین معیار است.»
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، روز سهشنبه گفت که میانجیها در حال تسهیل مذاکرات و تبادل پیشنویس توافقهای احتمالی بین دو طرف هستند.
به گفته یک مقام عرب، کشورهای حاشیه خلیج فارس به ایران هشدار دادهاند که حمله به کشتی، تلاشهای دیپلماتیک آنها را به خطر میاندازد. میانجیها هفتههاست که تردید دارند آیا دیپلماتهای ایرانی اختیارات کافی برای دستیابی به توافقی که بتواند حملات آینده را متوقف کند، دارند یا خیر، با توجه به تمایل تندروهای ایرانی به حفظ کنترل بر تنگه.
قیمت نفت روز سهشنبه نوسان داشت. نفت برنت، شاخص بینالمللی قیمت نفت، پس از افزایش نزدیک به ۳ درصدی در اوایل روز به دنبال حمله به کشتی، حدود ۲.۵ درصد کاهش یافت و به ۸۱.۷۰ دلار در هر بشکه رسید.
انسداد تنگه توسط ایران، عرضه نفت و گاز را به شدت کاهش داده است. بانک گلدمن ساکس روز سهشنبه در یادداشتی به مشتریان خود اعلام کرد که جریان نفت خلیج فارس اکنون به حدود ۳۶ درصد از سطح پیش از جنگ کاهش یافته، در حالی که این رقم در نیمه اول ژوئیه، زمانی که آتشبس بین آمریکا و ایران عمدتاً پابرجا بود، نزدیک به ۸۰ درصد بود.
به گفته تحلیلگران گلدمن، در صورت عدم دستیابی به توافق بین آمریکا و ایران یا عدم تشدید عمده درگیری، انتظار میرود نفت برنت در محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار در هر بشکه معامله شود.
روز دوشنبه، ترامپ گفت که مذاکرات به درخواست ایران و چندین کشور حاشیه خلیج فارس در حال انجام است. ترامپ روز دوشنبه در دفتر بیضی کاخ سفید با اشاره به ایران به خبرنگاران گفت: «این آخرین شانس آنها برای امضای یک سند خوب است.»
این اظهارات پس از آن بیان شد که او در آخر هفته تصمیم خود مبنی بر لغو آنچه بزرگترین حمله نظامی از زمان جنگ جهانی دوم خوانده بود را برای دادن فرصتی به مذاکرات اعلام کرد. پس از آنکه ایران هرگونه مذاکره را تکذیب کرد، ترامپ روز دوشنبه در پستی در شبکههای اجتماعی، رهبران این کشور را به «فریبکاری باورنکردنی» متهم کرد.
ترامپ همچنین ادعا کرد که نیروی دریایی آمریکا کنترل کامل بر تنگه هرمز را در دست دارد. او نوشت: «هیچ چیز به ایران نمیرسد، مگر اینکه ما بخواهیم.»
به گفته میانجیها، حتی در حالی که مذاکرهکنندگان به گفتوگو با ایران درباره بازگشایی تنگه هرمز ادامه میدادند، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گروه شبهنظامی که از نظام ایران محافظت میکند و کنترل آن بر تنگه را اعمال میکند، هنوز به طور رسمی به آخرین پیشنهاد پاسخی نداده بود. میانجیها گفتند برخی مقامات سپاه به آنها گفتهاند که اجازه هیچ توافقی را که ادعای آنها بر کنترل تنگه را به رسمیت نشناسد، نخواهند داد و مدعی شدند که تهران در موضع قدرت قرار دارد و برای ماهها درگیری مجدد آماده است.
به گفته میانجیها، در صورت دستیابی به توافقی برای بازگشایی آبراه، آنها سپس تلاش خواهند کرد تا تفاهمنامهای را که آمریکا و ایران در ماه ژوئن برای آغاز روند پایان دادن به جنگ امضا کردند، احیا کنند. این توافق ماه گذشته پس از درگیری واشنگتن و تهران بر سر ادعای ایران بر کنترل تنگه هرمز از هم پاشید.
میانجیها همچنین گفتند پاکستان پیشنهاد کرده است که میزبان دور تازهای از گفتوگوها میان ایران و آمریکا باشد.