تیمور اظهری و پریسا حافظی / خبرگزاری رویترز / ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶
به گفتهٔ یک منبع از خلیج فارس و یک دیپلمات غربی که روز سهشنبه با رویترز صحبت کردند، عمان طرحی با حمایت کشورهای عرب خلیج فارس برای مدیریت تنگهٔ هرمز به ایران ارائه کرده است که شامل دریافت کارمزدهای داوطلبانه برای استفاده از این آبراه میشود.
یک منبع ارشد ایرانی به رویترز گفته تهران هنوز به پیشنهادهای عمان پاسخ نداده است؛ پیشنهادهایی که قرار است مبنایی برای پایان دادن به اختلال در تجارت از مسیر تنگه باشد؛ اختلالی که به گفتهٔ منابع، ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا که در جدیدترین چرخش استراتژیک خود، در آخر هفته به طور ناگهانی کارزار دو هفتهای بمباران آمریکا را لغو کرد، گفت که «مذاکرات خوبی» با ایران در جریان است، اما تهدید کرد که در صورت عدم نتیجهبخش بودن مذاکرات، حملات را از سر خواهد گرفت. ایران هرگونه تلاش برای از سرگیری مذاکرات با ایالات متحده را تکذیب میکند.
واشنگتن کمپین بمباران تازهٔ خود را اوایل همین ماه برای شکستن تسلط ایران بر تنگهٔ هرمز آغاز کرد؛ تنگهای که پیش از جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایعشدهٔ جهان از آن عبور میکرد.
ایران پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، عملاً تنگه را به روی کشتیهای غیر از کشتیهای خود بست. توافقی در ماه گذشته میان آمریکا و ایران تنگه را بهصورت جزئی بازگشایی کرد، اما این توافق اوایل ژوئیه پس از آن که ایران به کشتیهایی که از مسیری مورد تأیید آن عبور نمیکردند، شلیک کرد، فروپاشید.
ایران گفته است میخواهد تنگه را به همراه عمان که کنترل ساحل مقابل را در اختیار دارد، مدیریت کند و از کشتیهایی که از آن استفاده میکنند هزینه خدمات دریافت کند. واشنگتن خواهان بازگشت به وضعیت پیش از جنگ است، وضعیتی که کشتیها میتوانستند آزادانه و بدون پرداخت هیچگونه وجهی عبور کنند، و میگوید دریافت عوارض اجباری غیرقانونی خواهد بود.
بر اساس پیشنهاد عمان، ایران انحصار کنترل تنگه را در دست نخواهد داشت و کارمزدها نیز داوطلبانه خواهند بود؛ این را منبع منطقهای و دیپلمات غربی که در جریان جزئیات بودند، به رویترز گفتند.
این سیستم شبیه سازوکاری خواهد بود که در تنگهٔ مالاکا در آسیا اجرا میشود؛ جایی که اندونزی، مالزی و سنگاپور از کشتیها میخواهند کمکهای داوطلبانهای برای تأمین هزینههای ناوبری، حفاظت از محیطزیست و عملیات جستوجو و نجات پرداخت کنند.
یک دیپلمات غربی آن را به «مالیات کربن داوطلبانه» برای پروازها تشبیه کرد؛ سازوکاری که در آن هر کس بلیط هواپیما میخرد میتواند انتخاب کند با زدن یک گزینه، برای جبران انتشار کربن خود پرداخت کند.
وزیران امور خارجهٔ شورای همکاری خلیج فارس روز سهشنبه در یک تماس ویدیویی برای بحث دربارهٔ آخرین تحولات منازعه، از جمله راههای تقویت همکاری در مسائل مربوط به آزادی و ایمنی عبور کشتیها از این آبراه، تشکیل جلسه دادند؛ این موضوع در بیانیهای از سوی وزارت امور خارجهٔ قطر آمده است.
رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که فرماندهی مشترک نظامی این کشور بار دیگر طرح ارائهشده از سوی ترامپ مبنی بر پرداخت خسارت به شناورها از محل داراییهای مسدودشده ایران را رد کرد. این فرماندهی اعلام کرد هر کشور یا شرکتی که چنین پرداختهایی را بپذیرد، از سوی نیروهای مسلح ایران از عبور از تنگه هرمز محروم خواهد شد.
ترامپ نسبت به حملات بیشتر هشدار میدهد
ترامپ پس از دریافت مشاوره از فرماندهان نظامی مبنی بر اینکه این استراتژی به پایان راه خود رسیده، کارزار اخیر حملات هوایی خود را متوقف کرد. ۱۳ شب بمباران مجدد آمریکا دهها نفر را در ایران کشت و پلها و تونلهایی را در سراسر جنوب و همچنین اهداف نظامی را ویران کرد.
ایران با حملاتی به پایگاههای آمریکا در کشورهای همسایه پاسخ داد که چهار نظامی را کشت، و همچنین به زیرساختهای غیرنظامی در کشورهای خلیج فارس حمله کرد؛ اقدامی که به گفتهٔ ایران در پاسخ به حملات آمریکا به اهداف غیرنظامی انجام شده است.
ایران گفته است تا زمانی که واشنگتن آتشبس را رعایت کند، آتشبس را حفظ خواهد کرد. با این حال روز دوشنبه حملات پهپادی در اردن، عربستان سعودی و شمال ایران گزارش شد و اردن روز سهشنبه از سرنگون کردن پهپادی دیگر خبر داد.
ترامپ روز سهشنبه در مصاحبهای با فاکسنیوز، پیش از دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در واشنگتن، گفت آمریکا در حال حاضر در موضع قدرتمندی قرار دارد. او تأکید کرد برای حمله به اهداف بیشتر ایرانی آماده است، اما ترجیح میدهد از این کار پرهیز کند.
او گفت: «فکر میکنم حدود ۹۱ میلیون نفر بدون برق، بدون پل، باید زندگی کنند و این یک توازن بسیار بسیار ظریف است. بنابراین فکر میکنم ما در حال حاضر در موقعیتی بسیار قدرتمند قرار داریم، آنها میدانند اگر توافقی نکنند، من این کار را خواهم کرد.»
ترامپ همچنین تهدید خود مبنی بر هدف قرار دادن احتمالی کوه کلنگ (Pickaxe Mountain) ایران، تأسیساتی مستحکم که در اعماق زمین در نزدیکی یکی از سایتهای اصلی هستهای ایران مدفون شده است را تکرار کرد و گفت: «اگر توافقی نکنیم، خیلی راحت آن را نابود خواهیم کرد.»
ایران میگوید هیچ مذاکرهٔ جدیدی با ایالات متحده جستوجو نکرده است و آمریکا را متهم میکند که توافقی را که ماه گذشته دربارهٔ چارچوبی برای گفتوگوها به منظور پایان جنگ حاصل شده بود، نقض کرده است.
دیدار ترامپ و نتانیاهو در حالی برگزار میشود که روابط دو رهبر پرتنش است. اسرائیل در کارزار اولیهٔ بمباران ایران مشارکت داشت، اما بعداً بخشی از گفتوگوهای صلح نبوده است، و ترامپ مجبور شده نخستوزیر اسرائیل را از حمله به اهداف در لبنان بازدارد؛ اقدامی که با هدف تضعیف شبهنظامیان حزبالله وابسته به ایران انجام میشد و گفتوگوهای صلح با تهران را پیچیدهتر کرده است.
پایان علمیات بمباران آمریکا در آخر هفته، باعث سقوط حدود ۸ درصدی قیمتهای نفت در روز دوشنبه شد و این روند کاهشی روز سهشنبه نیز ادامه یافت. قراردادهای آتی نفت خام برنت تا میانهٔ روز سهشنبه حدود ۱.۶ درصد کاهش داشت و به نزدیک ۸۷ دلار در هر بشکه رسید.
واشنگتن و تهران در ژوئن بر سر چارچوبی برای گفتوگوهایی توافق کردند که قرار بود تا پایان اوت برای حل مسائل مهمی مانند برنامهٔ هستهای ایران برگزار شود.