ایرانیان میگویند: «در جهنم گرفتار شدهایم»
لیلی نیکونظر و اریکا سولومون
نیویورک تایمز / ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶
برای ایرانیان، ریتمی هولناک و آشنا از جنگ بار دیگر بازگشته است؛ بزرگراههای بمبارانشده، سقوط مداوم ارزش پول ملی، پیامهای تهدیدآمیز دونالد ترامپ در شبکههای اجتماعی و لفاظیهای آتشین حاکمان روحانی ایران.
اما بهنام، موسیقیدان بیکار ساکن تهران، میگوید وقتی با اعضای خانواده یا دوستانش تماس میگیرد تا از حال یکدیگر باخبر شوند، هیچگاه صحبت را با جنگ آغاز نمیکند. او میگوید: «اولین سؤالی که از هم میپرسیم این است: چیزی برای خوردن داشتهای؟»
بهنام ۳۸ ساله، مانند همه ایرانیانی که برای تهیه این گزارش با آنها گفتوگو شده است، به دلیل نگرانی از پیامدهای احتمالی از سوی حکومت ایران خواست نام خانوادگیاش منتشر نشود. او گفت: «واقعاً به جایی رسیدهایم که فقط به زنده ماندن فکر میکنیم.»
او میگوید دیگر از آن حرفهای دلگرمکننده خویشاوندان درباره پیدا کردن شغل خبری نیست؛ زیرا بیکاری همچنان رو به افزایش است. بسیاری از ایرانیان برنامههای خود برای تعمیر ساختمانها یا بازسازی زندگیهایی را که جنگ ویران کرده، کنار گذاشتهاند. وقتی دوستانی که در فقر فرو رفتهاند تنها میتوانند برنج را به صورت پیمانهای خریداری کنند و همزمان ایالات متحده و ایران در حال تبادل حملات علیه مراکز نظامی، بنادر و تأسیسات آبشیرینکن در سراسر منطقه هستند، برنامهریزی برای آینده به تجملی مضحک و دستنیافتنی تبدیل شده است.
بیش از یک سال است که ایرانیان در چرخهای مداوم از حملات هوایی، سرکوبهای امنیتی داخلی و ویرانی اقتصادی گرفتار شدهاند. آتشبسی کوتاهمدت که ماه گذشته با ایالات متحده حاصل شد، تا حدی از شدت بمبارانها کاست، اما نتوانست اقتصاد در حال سقوط کشور را نجات دهد.
فروپاشی این توافق در هفتههای اخیر، کشور را دوباره به میدان جنگ بازگرداند. بسیاری از ایرانیان اکنون احساس میکنند زندگیشان در حالت تعلیق قرار گرفته یا دیگر اختیار آن را در دست ندارند.
بهنام میگوید: «دیگر هیچ کنترلی بر زندگی خودم ندارم. سرنوشت ما در دست کسانی است که به مردم عادی فکر نمیکنند.»
این چرخه بحران از زمان جنگ ۱۲ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران که در ژوئن سال گذشته کشور را درهم کوبید، گریبانگیر ایرانیان بوده است. پس از آن جنگ، دولت با استناد به ملاحظات امنیت ملی، برای ماهها اینترنت کشور را قطع کرد؛ اقدامی که اقتصاد از پیش متزلزل ایران را به سراشیبی سقوطی شدید کشاند.
سپس بحران ارزی در ماه دسامبر جرقه اعتراضات ضدحکومتی را زد؛ اعتراضاتی که به تدریج به جنبشی سراسری تبدیل شد. این اعتراضات در ژانویه با سرکوبی مواجه شد که به گفته ناظران از هر آنچه ایران در دهههای اخیر تجربه کرده بود شدیدتر بود؛ سرکوبی که هزاران کشته برجای گذاشت و شکافهای عمیقی در جامعه ایجاد کرد.
چند هفته بعد، ترامپ و نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، آغاز جنگ علیه ایران را اعلام کردند و آن را فرصتی تاریخی و کمنظیر برای سرنگونی حاکمان اقتدارگرای کشور توصیف کردند. جنگندههای آمریکایی و اسرائیلی ایران را به شدت بمباران کردند؛ زیرساختها را ویران ساختند و رهبر جمهوری اسلامی و هزاران غیرنظامی را کشتند. با این حال، ساختار حکومت دینی کشور پابرجا ماند و بقای آن موجب تقویت اعتمادبهنفس حاکمیت شد.
دیگر مهم نیست در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد
عسل، فروشنده ۲۰ ساله یک مغازه در شهری نزدیک تهران، از جمله هزاران نفری بود که در اعتراضات ژانویه شرکت کرد. او در حالی که با گریه از بازداشت و شکنجهای که به گفته خودش و دوستانش متحمل شده بودند سخن میگفت، اظهار داشت که زمانی امیدوار بوده مداخله آمریکا و اسرائیل به سقوط حکومت منجر شود.
او گفت: «ترامپ به ما گفت میخواهد ما را نجات دهد، اما این حقیقت نداشت. دیگر برایم مهم نیست در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.»
تهران، عکس: آرش خاموشی
افزون بر این ناامیدی، برخی ایرانیان میگویند مشاهده این واقعیت که عزیزانشان بارها تلاش کردهاند بر دشواریهای اقتصادی غلبه کنند اما هر بار دستاوردهای کوچکشان با بحران بعدی از میان رفته، بر احساس درماندگی آنها افزوده است.
فرزاد، طراح وب ساکن تهران، میگوید پس از رکود اقتصادی ناشی از جنگ ۱۲ روزه، یکی از دوستان خانوادگیاش برای جبران کاهش ارزش مستمری خود که دیگر کفاف زندگی را نمیداد، فروش ترشی و مربای خانگی از طریق اینستاگرام را آغاز کرد. اما کسبوکار او که زمانی رونق گرفته بود، در دوران قطع اینترنت فروپاشید؛ قطعیای که دولت در طول سرکوب اعتراضات ژانویه و در ماههای نخست جنگ اعمال کرد.
برخی ایرانیان در گفتوگو با خبرنگاران گفتند که قیمتها آنقدر افزایش یافته که از دریافت خدمات درمانی صرفنظر میکنند یا برای کاهش هزینهها به جای خرید میوه و سبزیجات، ویتامین مصرف میکنند.
فرزاد گفت: «آمارها را کنار بگذارید.» او افزود که برای سنجش بحران اقتصادی «ما آن را با جان خودمان، با تجربهای که هر روز زندگی میکنیم، حس میکنیم.»
حتی زمانی که بمبارانها در بهار امسال فروکش کرد، ایرانیان با دشواریها و تحقیرهای تازهای روبهرو شدند. حکومت به سرکوب مخالفان ادامه داد؛ از جمله افزایش اعدام معترضان بازداشتشده در جریان اعتراضات ژانویه و مصادره اموال منتقدان و مخالفان. همچنین مقامهای ایرانی اعلام کردند که ماه گذشته حملات سایبری سه بانک اصلی کشور را از کار انداخت. در نتیجه، میلیونها ایرانی ناگهان دسترسی خود را به اندک داراییهای مالیشان از دست دادند.
تا زمانی که آشفتگی نظام بانکی برطرف شد، کشور بار دیگر وارد جنگ شده بود.
حامیان حکومت ایران استدلال میکنند که کشور چارهای جز ادامه مبارزه ندارد.
حسین، که یک کسبوکار اینترنتی را از بندرعباس اداره میکند؛ شهری بندری که طی هفته گذشته هدف بمبارانهای سنگین آمریکا قرار گرفته است، گفت: «هر چیزی هزینهای دارد. ایستادگی در برابر ایالات متحده و حفظ استقلال کشور بسیار ارزشمندتر از آن است که به یکی دیگر از کشورهای منطقه تبدیل شویم که در برابر هر خواسته آمریکا فقط میگویند بله.»
بخش عمده درگیریهای تازه در جنوب ایران جریان داشته است. فریده، ۵۱ ساله، میگوید از بمبارانهای آمریکا که خطوط راهآهن را تخریب کرده و پلهای منطقه محل سکونتش را ویران ساخته، شوکه شده است؛ حملاتی که برخی ساکنان را برای چند روز در مناطق مختلف گرفتار و سرگردان کرده است.
به گفته حمید ساعدپناه، مدیر شرکت توزیع نیروی برق منطقه، و احمد نفیسی، معاون استاندار هرمزگان، حملات هوایی در این استان شبکههای برق و یک تأسیسات آبشیرینکن را از کار انداخته است. ایالات متحده تاکنون درباره این ادعاها اظهار نظری نکرده است.
برخی ساکنان جنوب کشور میگویند در حالی با قطع آب لولهکشی و خاموشیهای چندساعته مواجه هستند که باید گرمایی را تحمل کنند که دما در آن اغلب از ۱۲۰ درجه فارنهایت (حدود ۴۹ درجه سانتیگراد) فراتر میرود.
فریده گفت: «تجربهای بسیار تلخ و پراسترس بوده که با ناامیدی عمیق نسبت به آینده همراه است.» او میگوید نمیتواند تصور کند سرنوشت تحصیل فرزندانش چه خواهد شد و چه فرصتهای شغلی برای آنها باقی خواهد ماند. وی افزود: «متأسفانه ما مردم بهای اشتباهات و لجاجت دولتها را میپردازیم.»
هواداران جمهوری اسلامی هر شب در خیابانهای بیشتر شهرها تجمع میکنند و از حکومت میخواهند به جای صلح، مسیر جنگ را ادامه دهد؛ وضعیتی که بر اضطراب و فرسودگی روحی ایرانیانی که مشتاق پایان یافتن این بحران هستند میافزاید.
محسن، صاحب یک کسبوکار در شهر اصفهان، گفت: «اوضاع آنقدر بد شده که همه کاملاً از هم پاشیدهاند. ما در جهنم گرفتار شدهایم و هیچ راه نجاتی برایمان وجود ندارد.»