جان گامبرل، کالین بینکلی و کنستانتین توروپین
خبرگزاری آسوشیتدپرس / ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶
ارتش آمریکا بعداز ظهر روز سهشنبه به وقت شرق آمریکا اعلام کرد در واکنش به حملات ایران علیه کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، بار دیگر محاصره بنادر ایران را برقرار کرده است؛ اقدامی که همزمان با فروپاشی توافق آتشبس موقت و افزایش نگرانیها درباره بازگشت به جنگی تمامعیار صورت میگیرد.
ایالات متحده نخستین بار در اواسط آوریل این محاصره را اعمال کرد و سپس در اواسط ژوئن، یک روز پس از امضای توافق موقت با هدف پایان دائمی جنگ، آن را لغو کرد. این توافق همچنین یک جدول زمانی ۶۰ روزه برای مذاکره درباره توافقی پیرامون برنامه هستهای ایران تعیین کرده بود، اما همزمان با تشدید درگیریها در تنگه هرمز، این مذاکرات متوقف شد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هنگام اعلام بازگشت محاصره دریایی ایران در روز دوشنبه، همچنین گفت که قصد دارد از کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند، عوارضی معادل ۲۰ درصد دریافت کند. با این حال، او تنها چند ساعت پیش از ازسرگیری محاصره، با اشاره به درخواست متحدان آمریکا در منطقه خلیج فارس، از اجرای این طرح صرفنظر کرد.
قرار بود توافق صلح موقت، این آبراه راهبردی و حیاتی برای تأمین انرژی جهان را بار دیگر به روی کشتیرانی باز کند و به مذاکرهکنندگان فرصت دهد تا برای پایان دائمی جنگ به توافق برسند. اما در عوض، درگیریها بار دیگر سراسر منطقه را فرا گرفته، اقتصاد جهانی را تهدید کرده و موجب صدور هشدارهایی برای شرکتهای هواپیمایی تجاری شده است.
حملات پیش از برقراری دوباره محاصره
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که پیش از برقراری دوباره محاصره، موج تازهای از حملات را انجام داده است. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران در امور حقوقی و بینالمللی، نیز در گفتوگویی که روز سهشنبه از شبکه دولتی صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد، گفت آمریکا در تلاش است مانع از آن شود که تهران آنچه را «اعمال حاکمیت مؤثر» بر تنگه هرمز توصیف کرد، به اجرا بگذارد.
دستکم ۱۹ ناو جنگی آمریکا در دریای عرب مستقر هستند که در میان آنها دو ناو هواپیمابر و یک ناو آبیـخاکی حامل بیش از یک هزار تفنگدار دریایی دیده میشود. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا همچنین در پیامی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که «صدها فروند هواپیمای نظامی در سراسر خاورمیانه در حال عملیات هستند.»
پیش از آغاز جنگ، یکپنجم کل نفت خام و گاز طبیعی مبادلهشده در جهان از تنگه هرمز عبور میکرد؛ آبراهی که در آن زمان بدون دریافت عوارض برای همه کشتیها باز بود. با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، این گذرگاه عملاً در نتیجه حمله به کشتیها و تهدید آنها بسته شد؛ رخدادی که باعث جهش قیمت نفت، کود شیمیایی و دیگر کالاها شد.
در هفتههای اخیر، ایران نیز به کشتیهایی که از مسیر تحت نظارت ارتش آمریکا و خارج از کنترل تهران از تنگه هرمز عبور میکردند، حمله کرده است؛ حملاتی که به تبادل حملات متقابل میان طرفین انجامیده است. آمریکا نیز تهدید کرده است که این تنگه را با استفاده از زور بازگشایی خواهد کرد، اما کارشناسان معتقدند اجرای چنین اقدامی مستلزم بهکارگیری ناوگانی بسیار بزرگتر، و شاید حتی دهها هزار نیروی زمینی، خواهد بود.
ترامپ دریافت عوارض را پس گرفت
دونالد ترامپ روز سهشنبه گفت که از سوی «پادشاهان و امیران» و دیگر رهبران منطقه با او تماس گرفته شده و آنان پیشنهاد دادهاند به جای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز، سازوکار دیگری در نظر گرفته شود.
ترامپ روز سهشنبه در گفتوگو با خبرنگاران در دفتر بیضی کاخ سفید اظهار داشت: «آنها گفتند ترجیح میدهیم این کار به شکل دیگری انجام شود. ما دوست داریم با میلیاردها و میلیاردها دلار در ایالات متحده سرمایهگذاری کنیم.»
ترامپ گفت این پیشنهاد را به دریافت عوارض ترجیح میدهد، زیرا «فکر نمیکنم هیچکس باید بتواند برای عبور از تنگه عوارض دریافت کند.»
مشخص نبود که آیا این توافقهای سرمایهگذاری، تعهداتی جدید و فراتر از آنچه ترامپ پس از سفر سال گذشته خود به خاورمیانه اعلام کرده بود، محسوب میشوند یا خیر.
ازسرگیری حملات در سراسر خاورمیانه
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که بامداد سهشنبه چندین منطقه در ایران را هدف حمله قرار داده و «سامانههای دفاع ساحلی، پایگاههای موشکی و پهپادی و توانمندیهای دریایی» را هدف قرار داده است. ایران این حملات را تأیید کرد، اما در آن زمان جزئیاتی درباره تلفات یا میزان خسارات منتشر نکرد.
ارتش آمریکا اعلام کرد: «این حملات همچنان هزینه سنگینی بر نیروهای ایرانی تحمیل خواهد کرد و توانایی آنها برای حمله به غیرنظامیان بیگناه و کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را تضعیف خواهد کرد.»
رسانههای دولتی ایران روز سهشنبه از شنیده شدن صدای انفجار در جزیره قشم در تنگه هرمز خبر دادند. همچنین وقوع انفجارهایی در شهر اهواز در جنوبغرب ایران و شهر بندری بندرعباس نیز گزارش شد.
ایران نیز در پاسخ، حملاتی را علیه بحرین، کویت، اردن و سه نفتکش که از تنگه هرمز عبور کرده بودند، انجام داد.
سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد این حملات در دو نفتکش «مومباسا» و «البهیه» که با امارات متحده عربی مرتبط بودند، به کشته شدن دو ملوان و زخمی شدن ۱۴ نفر دیگر منجر شده است. امارات متحده عربی نیز تهدید کرد که به این حملات پاسخ خواهد داد.
قطر روز سهشنبه خواستار حلوفصل دیپلماتیک بحران شد و آنچه را حملات مکرر ایران به اردن، بحرین و کویت توصیف کرد، محکوم کرد و این اقدامات را «نقض فاحش» حاکمیت این سه کشور و نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد دانست.
خبرگزاری دولتی ایرنا گزارش داد ساعاتی پس از آنکه آمریکا اعلام کرد کارزار حملات خود را پایان داده است، دستکم چهار نقطه در شهر بوشهر، واقع در ساحل خلیج فارس، هدف حمله قرار گرفت. رسانههای دولتی ایران همچنین شامگاه سهشنبه از وقوع انفجارهایی در شهر اهواز و شهر بندری بندرعباس خبر دادند.
این حملات بار دیگر این احتمال را مطرح کرد که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، بدون اعلام علنی، در حال اقدام تلافیجویانه علیه ایران باشند.
تلاش میانجیها برای جلوگیری از جنگ تمامعیار
به گفته دو مقام منطقهای، میانجیهای منطقهای همچنان در تلاش هستند تا ایالات متحده و ایران را به میز مذاکرات بازگردانند.
این دو مقام که به دلیل حساسیت روند دیپلماتیک نخواستند نامشان فاش شود، گفتند روند میانجیگری به رهبری پاکستان بهصورت شبانهروزی برای احیای آتشبس ادامه دارد.
در همین حال، هیأتهای لبنان و اسرائیل روز سهشنبه در رم دیدار کردند و قرار است مذاکرات با میانجیگری آمریکا روز چهارشنبه نیز ادامه یابد. اندکی پس از آنکه آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه جنگ را آغاز کردند، گروه حزبالله لبنان در حمایت از متحد خود، ایران، به درگیری پیوست و حملات علیه اسرائیل را آغاز کرد. اسرائیل نیز در واکنش، عملیات زمینی خود را در لبنان آغاز کرد.
ماه گذشته، لبنان و اسرائیل از دستیابی به یک «توافق چارچوب» خبر دادند که بر اساس آن، نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان عقبنشینی میکنند و در مقابل، حزبالله خلع سلاح میشود. با این حال، اجرای این توافق تاکنون متوقف مانده است.