باراک راوید | آکسیوس
دو منبع اسرائیلی به آکسیوس گفتهاند دولت اسرائیل نگران است که ایالات متحده با تفاهمهای جدید حاصلشده در سوئیس و همچنین یادداشت تفاهمی که هفته گذشته با ایران امضا شد، عملاً به نفوذ ایران در لبنان مشروعیت بخشیده و آزادی عمل اسرائیل در این کشور را محدود کند.
اهمیت موضوع: ایران موفق شده است وضعیت لبنان را وارد مذاکرات خود با آمریکا کند تا از متحد نیابتیاش، حزبالله، حمایت کند. دولت دونالد ترامپ پذیرفته است که برای پیشبرد دیپلماسی خود با ایران، ناچار است اقدامات اسرائیل در لبنان را مهار کند.
مقامهای اسرائیلی نگراناند که این تفاهمهای جدید، ماهها تلاش مشترک آمریکا و اسرائیل برای تضعیف حزبالله و کاهش نفوذ ایران در لبنان را خنثی کند.
آنها همچنین در کوتاهمدت نگراناند که هر بار بخواهند حملهای در خاک لبنان انجام دهند، با مخالفت واشنگتن روبهرو شوند یا ترامپ آنها را تحت فشار قرار دهد تا از جنوب لبنان خارج شوند، در حالی که تهدید حزبالله همچنان پابرجاست.
خبر اصلی: بر اساس یادداشت تفاهم آمریکا و ایران، دو کشور و متحدانشان متعهد شدهاند به همه درگیریها، از جمله در لبنان، پایان دهند و تمامیت ارضی و حاکمیت این کشور را تضمین کنند؛ امری که به گفته این سند، بهدلیل ادامه حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان تضعیف شده است.
اگرچه در روزهای پس از امضای این توافق چند دور درگیری رخ داد، اما آخرین تمدید آتشبس از روز شنبه تاکنون برقرار مانده است.
ایران تهدید کرده بود در صورت ادامه حملات اسرائیل، تنگه هرمز را خواهد بست و در مذاکرات سوئیس شرکت نخواهد کرد.
پس از آغاز مذاکرات در روز یکشنبه، لبنان یکی از موضوعات اصلی مورد بحث بود. طرفها توافق کردند با مشارکت لبنان و میانجیهای پاکستانی و قطری، یک «اتاق جدید رفع تنش» ایجاد شود تا اجرای آتشبس تضمین شود.
پشت پرده: منابع اسرائیلی مدعیاند توافقات جدید آمریکا و ایران درباره لبنان، تفاهمهای پیشین میان دولت بنیامین نتانیاهو و دولت جو بایدن در سال ۲۰۲۴ را که مورد تأیید دولت در آستانه روی کار آمدن ترامپ نیز قرار گرفته بود، تضعیف میکند.
طبق توافق آتشبس لبنان در نوامبر ۲۰۲۴ که با میانجیگری دولت بایدن حاصل شد، اسرائیل حق داشت هم علیه تهدیدهای فوری و هم تهدیدهای نوظهور حزبالله اقدام کند. اما در شرایط جدید، به نظر میرسد آزادی عمل اسرائیل تنها به مقابله با تهدیدهای فوری محدود شده است.
همچنین در حالی که سازوکار پیشین نظارت بر آتشبس شامل اسرائیل، لبنان، آمریکا و فرانسه بود، در سازوکار جدید اسرائیل حضور مستقیم ندارد اما ایران در آن مشارکت دارد.
افزون بر این، سازوکار دوران بایدن بر هماهنگی برای برچیدن زیرساختهای نظامی حزبالله در جنوب لبنان متمرکز بود، در حالی که سازوکار جدید بر جلوگیری از درگیری میان ارتش اسرائیل و حزبالله تمرکز خواهد داشت.
نگرانی شدید نتانیاهو: یک منبع اسرائیلی گفت اگرچه بخشهای هستهای توافق آمریکا و ایران برای بنیامین نتانیاهو نگرانکننده است، اما در حال حاضر او بیش از هر چیز نگران بخش مربوط به لبنان است.
یکی از دلایل این نگرانی، اهمیت سیاسی داخلی اقدامات اسرائیل علیه حزبالله در آستانه انتخابات ماه اکتبر است.
این منبع گفت: «بیبی درباره این موضوع بهشدت مضطرب و آشفته است.»
به گفته همین منبع، نتانیاهو طی روزهای اخیر از ران درمر، مشاور نزدیک خود که چند ماه پیش از دولت خارج شده بود، خواسته است بهطور فوری از روابطش با اعضای تیم ترامپ استفاده کند تا بر مذاکرات آمریکا و ایران درباره لبنان تأثیر بگذارد.
این منبع مدعی شد دخالت درمر باعث شد ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» پستی منتشر کند و در آن هشدار دهد که اگر ایران حزبالله را مهار نکند، هدف حمله قرار خواهد گرفت.
یک مقام آمریکایی نیز مشارکت درمر را تأیید کرد و گفت مذاکرهکنندگان آمریکایی در سوئیس روز یکشنبه چندین بار با او گفتوگو کردند تا وی را در جریان مذاکرات با ایران قرار دهند و نظراتش را دریافت کنند.
این مقام افزود: «ما با آنها کاملاً شفاف بودیم.»
دیدگاه طرف مقابل: یک مقام لبنانی گفت ژوزف عون، رئیسجمهور لبنان، مادامی که سازوکار جدید تحت رهبری آمریکا باشد، آماده پذیرش آن است.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و جرد کوشنر، فرستاده ترامپ، صبح دوشنبه طی تماسی تلفنی، ژوزف عون را در جریان جزئیات سازوکار کاهش تنش قرار دادند.
موضع آمریکا: یک مقام ارشد آمریکایی استدلال کرد که ایران دهههاست در لبنان نقش عمیقی دارد و اسرائیل دلیلی برای نگرانی از سازوکار جدید ندارد.
او گفت: «اسرائیل از این سازوکار کنار گذاشته نشده، زیرا آمریکا در آن حضور دارد. هماهنگی ما با اسرائیل آنقدر نزدیک است که وجود یک کانال مستقیم میان آمریکا و ایران درباره لبنان، تنها به نفع اسرائیل خواهد بود.»
نقطه اصطکاک: لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه و از نزدیکترین متحدان نتانیاهو در کنگره آمریکا، به آکسیوس گفت: «سازوکار کاهش تنشی که دولت ترامپ برای لبنان در نظر گرفته، اسرائیل را شامل نمیشود و از نظر من یک اشتباه بزرگ است.»
نتانیاهو روز دوشنبه در اقدامی غیرمعمول، همراه با اسرائیل کاتس وزیر دفاع و سپهبد ایال زمیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، بیانیه مشترکی صادر کرد و در آن تأکید شد ارتش اسرائیل به «اقدام قاطع برای خنثی کردن تهدیدها علیه نظامیان و شهروندان، نابودی زیرساختهای تروریستی و حفظ منطقه امنیتی در جنوب لبنان» ادامه خواهد داد.
اما نکته قابل توجه این بود که او مدعی برخورداری کامل اسرائیل از آزادی عمل در لبنان نشد.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره اظهارات نتانیاهو گفت: «من حلکننده مشکلات هستم؛ خیلی سریع مشکلات را حل میکنم، از جمله مشکلات مربوط به بیبی.»
آنچه باید زیر نظر داشت: دیپلماتهای اسرائیلی و لبنانی روز سهشنبه دور دیگری از مذاکرات مستقیم را در وزارت خارجه آمریکا و با میانجیگری مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و تیم او برگزار خواهند کرد.
طرفین در تلاشاند طرحی را پیش ببرند که بر اساس آن، اسرائیل بهتدریج از بخشهایی از جنوب لبنان خارج شود و در مقابل، ارتش لبنان در آن مناطق مستقر شود تا مانع بازسازی توان نظامی حزبالله شود.
گراهام معتقد است تفاهمهای جدید آمریکا و ایران درباره لبنان، اهدافی را که مارکو روبیو در پی تحقق آن بوده، تضعیف میکند.
او گفت: «اینکه انتظار داشته باشیم همزمان با تلاش ایران برای وارد کردن لبنان به مذاکرات خود با آمریکا، کسی بتواند میان اسرائیل و لبنان به توافق برسد، بسیار غیرواقعبینانه است.»
اما مقام ارشد آمریکایی تأکید کرد که مارکو روبیو و تیمش در جریان سازوکار جدید کاهش تنش قرار داشتهاند و این سازوکار با جلوگیری از تشدید درگیریها و واداشتن ایران به مهار حزبالله، به میانجیگری میان اسرائیل و لبنان کمک خواهد کرد.
او گفت: «این سازوکار فرصت بیشتری برای موفقیت مذاکرات اسرائیل و لبنان ایجاد میکند. اگر اسرائیل و لبنان همکاری کنند و به توافق برسند، دست قویتری برای خلع سلاح حزبالله خواهند داشت.»
ارزیابی واقعبینانه: با این حال، چشمانداز دستیابی به توافقی میان اسرائیل و لبنان که واقعاً به خلع سلاح حزبالله منجر شود، در حال حاضر بسیار دور از دسترس به نظر میرسد.