باراک راوید / آکسیوس
نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، روز چهارشنبه در حالی سکوت اختیار کرد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، توافقی را منتشر و امضا کرد که مقامهای اسرائیلی آن را یک فاجعه راهبردی و سیاسی میدانند.
اهمیت موضوع: نتانیاهو به افکار عمومی اسرائیل وعده «پیروزی کامل» در برابر ایران را داده بود. اما در نهایت ناچار شد به یادداشت تفاهم ترامپ بسنده کند — آن هم در کنار انتقادهای مکرر رئیسجمهور، در حالی که تنها چهار ماه تا انتخابات باقی مانده است.
تصویر کلی: نتانیاهو در سطح بینالمللی در این باور که این توافق اشتباه است و جنگ باید ادامه مییافت، تقریباً تنها مانده است.
▪️حتی امارات متحده عربی، که پیشتر از تندروترین کشورهای خلیج فارس در این موضوع بود، تصمیم گرفت به اجماع منطقهای در حمایت از توافق بپیوندد.
▪️در واشینگتن نیز، متحدان نتانیاهو در حزب جمهوریخواه و رسانهها تمایلی ندارند توافقی را که مهر تأیید ترامپ را دارد، بهطور کامل رد کنند.
▪️دیگر سخنرانی معروف نتانیاهو در کنگره در سال ۲۰۱۵ برای جلب مخالفت با توافق ایران رئیس جمهور وقت اوباما تکرار نخواهد شد. نتانیاهو حتی نمیتواند درشبکههای خبری کابلی شرکت کند و صریحاً با این توافق مخالفت کند، مگر اینکه بخواهد با ترامپ درگیر شود.
پشت صحنه: به جای محکومیت علنی، مقامهای اسرائیلی نگرانی عمیق خود را در جلسات توجیهی غیررسمی با خبرنگاران اسرائیلی مطرح کردهاند.
▪️در همین حال، رسانههای نزدیک به نتانیاهو — که اغلب پیشتر بهشدت حامی ترامپ بودند — شروع به حمله به ترامپ و تیم او کردهاند.
▪️یکی از مجریان برنامههای پربیننده در شبکه ۱۴، نزدیک به نتانیاهو، معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، را «آدم پست» خواند و با استفاده از عبارتی یهودستیزانه، فرستادگان ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، را به فروش منافع اسرائیل در ازای منافع مالی متهم کرد.
دیدگاه دیگر: ترامپ در نشست گروه هفت (G7) در روز چهارشنبه از نتانیاهو بهخاطر همکاریاش در جریان جنگ با ایران تشکر کرد، اما همزمان کنایههایی نیز به نخستوزیر اسرائیل زد.
▪️ترامپ با اشاره به لقب نتانیاهو گفت: «بیبی آدم خوبی است. گاهی کمی بیش از حد هیجانزده میشود. اما ما یک شراکت فوقالعاده داریم. ما شریک بزرگ هستیم و او شریک بسیار کوچک.»
▪️چند روز پیش، ترامپ در گفتوگو با آکسیوس گفته بود نتانیاهو «اصلاً قضاوت درستی ندارد»، چرا که دستور حملهای در بیروت را صادر کرده بود که نزدیک بود این توافق را به شکست بکشاند.
نقطه تنش: نتانیاهو زمانی غافلگیر شد که ترامپ روز یکشنبه از این توافق خبر داد، و مقامهای اسرائیلی حتی تا روز سهشنبه مدعی بودند که اسرائیل هنوز اجازه بررسی متن یادداشت تفاهم را نداشته است.
▪️یک مقام آمریکایی روز چهارشنبه در جلسهای توجیهی با خبرنگاران اذعان کرد که ممکن است نتانیاهو متن نهایی را ندیده باشد، اما مدعی شد اسرائیلیها هرگز چنین درخواستی نکردهاند و کاخ سفید در طول مذاکرات، توضیحات مفصلی به نتانیاهو ارائه داده است.
▪️ترامپ نیز در کنفرانس خبری روز چهارشنبه گفت که نسخهای از این توافق را ارسال کرده است.
▪️این مقام آمریکایی همچنین گفت که با وجود تردیدهای نتانیاهو، نخستوزیر به ونس، کوشنر و ویتکاف گفته است که اگر ایران به تعهدات هستهای که اعلام کرده پایبند بماند، «این توافق یک موفقیت کامل خواهد بود.»
تمرکز بیشتر: مهمترین نگرانی فوری نتانیاهو، لبنان است.
▪️در یادداشت تفاهم آمده است که آتشبس شامل درگیری میان اسرائیل و حزبالله نیز میشود و بر اساس هر توافق نهایی، اسرائیل باید از لبنان عقبنشینی کند.
▪️یکی از مشاوران نتانیاهو گفت اسرائیل خود را ملزم به بخش مربوط به لبنان در این یادداشت تفاهم نمیداند. او تأکید کرد که نتانیاهو به ترامپ گفته است نیروهای اسرائیلی تا زمانی که حزبالله خلع سلاح نشود، از جنوب لبنان عقبنشینی نخواهند کرد.
▪️ترامپ روز چهارشنبه گفت: «ما اختلاف کوچکی درباره لبنان داریم.»
آنچه باید زیر نظر داشت: کاخ سفید میگوید این یک «آتشبس یکطرفه» نخواهد بود و اسرائیل در صورت حمله حزبالله، امکان پاسخگویی خواهد داشت.
▪️مقامهای آمریکایی همچنین امیدوارند اسرائیل طی ۶۰ روز آینده در مذاکرات خود با لبنان برای دستیابی به یک راهحل سیاسی پیشرفت کند و هرگونه عقبنشینی احتمالی اسرائیل، نتیجه این مذاکرات باشد — نه ناشی از توافق هستهای با ایران.
▪️ترامپ روز چهارشنبه بار دیگر از تاکتیکهای اسرائیل در لبنان انتقاد کرد و گفت «قابل قبول نیست که هر بار برای یافتن یک نفر، یک ساختمان مسکونی را با خاک یکسان کنید.»
جمعبندی: حتی رؤسایجمهوری که نتانیاهو اغلب با آنها اختلاف داشت نیز تا این اندازه صریح از اسرائیل انتقاد نمیکردند. این نیز ضربه دیگری بود که نتانیاهو از سوی مهمترین متحد خود متحمل شد.