موقعیت دشوار تیم ملی ایران در جام جهانی
طارق پنجه / نیویورک تایمز / ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶
* در نخستین بازی تیم ملی ایران در لسآنجلس، بسیاری از تماشاگران نه برای فوتبال، بلکه برای اعتراض به حکومت تهران به ورزشگاه آمده بودند.
هنگامی که توپ وارد دروازه شد، سهند وفاداری از جای خود پرید و پرچم ایران را بالای سرش به چرخش درآورد. اما او در حال جشن گرفتن گل تیم ملی ایران نبود؛ نیوزیلند در دیدار افتتاحیه جام جهانی مقابل کشور زادگاه او دوباره پیش افتاده بود و همین موضوع او را به وجد آورده بود.
وفاداری، پزشک ساکن فینیکس در ایالت آریزونا، گفت که ۳۰۰ دلار برای خرید بلیت هزینه کرده تا در ورزشگاه سوفای در اینگلوود کالیفرنیا از حریف ایران حمایت کند؛ اقدامی که به گفته او نوعی اعتراض سیاسی بود.
او که در تهران متولد شده است، گفت: «دلیل اینکه میخواهیم نیوزیلند برنده شود این است که تیم ایران که اکنون بازی میکند، چه بخواهد چه نخواهد، به ابزاری تبلیغاتی برای حکومت تبدیل شده است.»
اعتراض او تنها نمونه از اعتراضات آن شب نبود؛ شبی که احتمالاً به عنوان یکی از عجیبترین فضاهای تاریخ مسابقات جام جهانی ثبت خواهد شد. تیم ملی ایران پس از ماهها بلاتکلیفی و ابهام برای آغاز رقابتهای خود وارد زمین شد. اکثریت تماشاگران با شور و حرارت از ایران استقبال کردند، در حالی که گروهی دیگر با هو کردن به استقبال این تیم رفتند.
از زمان حمله مشترک ایالات متحده و اسرائیل به ایران در اواخر ماه فوریه، بازیکنان ایرانی برای حضور در مسابقات ناچار بودهاند با مجموعهای پیچیده از محدودیتها، سازگاریها و دشواریها کنار بیایند.
از پیش انتظار میرفت که این مسابقه به همان اندازه که یک دیدار مرحله گروهی جام جهانی است، یک رویداد سیاسی نیز باشد. لسآنجلس میزبان یکی از بزرگترین جوامع ایرانی خارج از کشور در جهان است و به یکی از مهمترین مراکز جهانی مخالفان حکومت تهران تبدیل شده است. ایران همچنین نخستین کشوری در نزدیک به یک قرن تاریخ جام جهانی است که در زمان برگزاری مسابقات، درگیر جنگ و رویارویی نظامی با یکی از کشورهای میزبان بوده است.
این مسابقه که با تساوی ۲ بر ۲ پایان یافت، در حالی برگزار شد که ایالات متحده و ایران توافقی چارچوبی برای پایان دادن به جنگ چندماهه خود امضا کرده بودند؛ هرچند تا روز دوشنبه هیچیک از دو طرف متن کامل این توافق را منتشر نکرده بودند.
«فشار بیش از حد»
هیچیک از این تحولات از میزان فشاری که مهدی طارمی، کاپیتان تیم ملی، و همتیمیهایش احساس میکردند نکاست.
طارمی پس از ورود از محل استقرار تیم در مکزیک به لسآنجلس، با تأخیر در نشست خبری حاضر شد؛ زیرا اتوبوس حامل بازیکنان در مسیر حرکت به سوی هتل تیم با معترضان مخالف حکومت روبهرو شده بود.
مقامهای آمریکایی تنها ده روز پیش برای حضور در مسابقات جام جهانی به اعضای تیم ویزا داده بودند و آن هم با این شرط که پس از هر یک از سه بازی برنامهریزیشده خود در آمریکا، فوراً خاک این کشور را ترک کنند.
برای بسیاری از ایرانیان ساکن لسآنجلس، تیم ملی به بستری تبدیل شده است که معترضان خشم خود نسبت به حاکمان ایران را بر آن منعکس میکنند.
چند صد نفر از مخالفان حکومت ــ که عمدتاً از حامیان خاندان پهلوی بودند ــ ساعتها پیش از آغاز مسابقه در نزدیکی ورزشگاه گرد هم آمدند تا علیه جمهوری اسلامی و در برخی موارد علیه خود تیم ملی اعتراض کنند. آنان با موسیقی پرصدای کوبنده و استفاده از بلندگو شعارهایی مانند «تیم آخوندها تیم من نیست» و «مرگ بر رژیم» سر میدادند.
حسین شاه که از نیویورک برای تماشای بازی آمده بود، با انتقاد از توجه رسانهها به معترضان لسآنجلس گفت: «هیچ آدم عاقلی از بازگشت خاندان سلطنتی حمایت نمیکند. ما اینجا آمدهایم تا از تیم حمایت کنیم.»
روز یکشنبه، آرش رازی، یکی از سازماندهندگان اعتراضات، هزاران تیشرت با نقش پرچم ایران پیش از انقلاب را توزیع کرد؛ نمادی که فدراسیون بینالمللی فوتبال (فیفا)، برگزارکننده جام جهانی، بر اساس مقررات خود درباره نمادهای سیاسی، ورود آن را به ورزشگاه ممنوع کرده است.
اما رازی از این ممنوعیت هراسی نداشت و با استناد به حق آزادی بیان مندرج در متمم اول قانون اساسی آمریکا از اقدام خود دفاع کرد. در داخل و خارج ورزشگاه، تماشاگران متعددی با همین نمادها دیده میشدند و عملاً ممنوعیت فیفا را نادیده میگرفتند. در زمان استراحت بین دو نیمه نیز در راهروهای ورزشگاه، مردی که پرچم ممنوعشده را به دور کمر خود بسته بود، به زنی که پرچم رسمی کنونی ایران را بر دوش داشت، توهین میکرد.
بازیکنان ایران در حالی وارد زمین شدند که سرود رسمی فیفا با این مضمون پخش میشد که «این چیزی فراتر از یک بازی است». آنها در اطراف دایره میانی زمین ایستادند، در حالی که هزاران نفر از هواداران حاضر در ورزشگاه که از تیم حمایت میکردند، سرود ملی جمهوری اسلامی ایران را هو میکردند.
شدت و گستردگی مخالفتها در لسآنجلس ــ شهری که ایران دو بازی از سه مسابقه خود را در آن برگزار میکند ــ باعث شد برخی از هواداران دوآتشه تیم ملی در تصمیم خود برای حضور در ورزشگاه تجدیدنظر کنند.
مهدی طارمی، کاپیتان تیم ایران، در بازی مقابل نیوزیلند / عکس: گابریلا باسکار/نیویورک تایمز
شب پیش از مسابقه نیز میان گروههای رقیب ایرانی درگیریهایی رخ داد و پلیس ناچار به مداخله شد.
«شاید به خاطر جامعه ایرانیان لسآنجلس به ورزشگاه نروم»، این را سحر سلاجقه، جراح دندان، گفت. «نمیخواهم با آنها دچار مشکل شوم. تنها دلیل نرفتنم همین است، با اینکه دوستانم برای من بلیت تهیه کردهاند.»
در میانه همه این تنشها، خود تیم ملی قرار دارد؛ تیمی که بیشتر بازیکنانش از زمان آغاز جنگ دیگر فوتبال حرفهای بازی نکرده بودند. این تیم از ماه مه در سفر بوده است؛ ابتدا در اردوی آمادهسازی در جنوب ترکیه و سپس در تیخوانا در مکزیک؛ شهر مرزیای که در آخرین لحظه به جای توسانِ آریزونا به عنوان محل استقرار تیم در طول مسابقات انتخاب شد.
سلاجقه گفت: «از همه طرف فشار بسیار زیادی روی آنها وجود دارد.» او افزود که تیم ملی در میانه این کشمکش گرفتار شده و نهتنها قربانی یک منازعه میان کشورها، بلکه قربانی شکافها و اختلافات میان ایرانیان خارج از کشور شده است؛ افرادی که دیدگاهها، سیاستها و مطالبات خود را بر گروهی ۲۶ نفره از ورزشکاران تحمیل میکنند. او گفت: «آنها حتی مطمئن نیستند که مردم خودشان واقعاً برایشان تشویق میکنند یا نه.»
سم غفاری، پزشک ۵۰ ساله ساکن کلیولند اوهایو که در دوران نوزادی همراه خانوادهاش به آمریکا مهاجرت کرده بود، گفت یکی از برادرانش درباره نحوه حمایت از تیم ملی بدون حمایت از حکومت، دچار «بحران وجودی» شده بود. در نهایت، خانواده تصمیم گرفتند نشان جمهوری اسلامی روی پیراهن تیم را بپوشانند یا پنهان کنند؛ اقدامی کوچک در جهت ابراز مخالفت.
غفاری که در ورزشگاه حضور داشت، درباره بازیکنان گفت: «هر کاری بکنند، باز هم مورد سرزنش قرار میگیرند.»
«ما این تنش را احساس کردهایم»
در مکزیک، مردم محلی ــ از جمله یک گروه موسیقی ماریاچی ــ برخی از ایرانیان بازدیدکننده و حتی سیاستمداران بلندپایه مکزیکی که برای دیدار با تیم سفر کرده بودند، از ملیپوشان ایران استقبال گرمی کردند.
اما فضای پرتنش پیرامون تیم باعث شده بود تدابیر امنیتی گستردهای برقرار شود؛ از جمله اسکورتهای امنیتی متشکل از نیروهای مسلح هر زمان که تیم محل استقرار خود را ترک میکرد.
روز یکشنبه، بازیکنان ایران برای سفر کوتاه خود به لسآنجلس با بدرقهای پرشور روبهرو شدند. اما هنگام ورود به آمریکا، شرایط کاملاً متفاوت بود؛ گروههایی از معترضان در فرودگاه و مقابل هتل تیم در انتظار آنها بودند.
پس از پایان مسابقه، مهدی طارمی، کاپیتان تیم، و امیر قلعهنویی، سرمربی تیم ملی، هر دو از شرایطی که تیم با آن روبهرو شده بود ابراز نارضایتی کردند.
قلعهنویی به خبرنگاران گفت ایران «مظلومترین تیم این جام جهانی» است.
طارمی نیز از این موضوع گلایه کرد که بازیکنان بلافاصله پس از مسابقه مجبورند آمریکا را ترک کنند و فرصتی برای استراحت و بازیابی توان خود ندارند.
او گفت: «شرایط بدی است و واقعاً از این وضعیت خسته شدهایم.»
به دلیل تأخیر در صدور ویزاهای ورود به آمریکا، تیم ملی دیرتر از برنامه اولیه راهی جام جهانی شد. سرانجام ویزا برای بازیکنان صادر شد، اما برای بیش از یک دوجین مقام و مسئول تیم چنین مجوزی صادر نشد؛ از جمله رئیس فدراسیون فوتبال ایران که فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بوده است؛ نهادی که ایالات متحده آن را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داده است.
طارمی گفت جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، به رختکن تیم آمده و وعده داده است که برای بهبود شرایط ایران در مسابقات آینده کمک کند.
طارمی گفت: «فکر میکنم فیفا باید بیش از این از ما حمایت کند.»
اینفانتینو هفته گذشته گفته بود که هیچ نهادی بیش از فیفا برای رساندن ایران به جام جهانی تلاش نکرده است.
در داخل ورزشگاه، شمار قابل توجهی از هواداران ایران غایب بودند. فیفا اخیراً حدود هزار بلیت اختصاصیافته به فدراسیون فوتبال ایران را پس گرفت؛ اقدامی که پس از ابراز نگرانی وزارت خزانهداری آمریکا درباره احتمال نقض تحریمهای دیرینه مربوط به انجام معاملات تجاری با ایران صورت گرفت.
با این حال، هواداران ایران همچنان بهمراتب بیشتر از طرفداران تیم حریف بودند.
روز شنبه، تیم ملی تلاش کرد تصویری از وحدت و انسجام ارائه دهد و تمامی اعضای هیئت اعزامی خود ــ از جمله مقاماتی که اجازه ورود به آمریکا را نداشتند، مانند مهدی تاج رئیس فدراسیون ــ را در زمین تمرین خود در مکزیک در قالب یک حلقه بزرگ گرد هم آورد.
پس از آن، تاج ایالات متحده را متهم کرد که «هیچیک از پروتکلهای بینالمللی، و حتی ابتداییترین مقررات جام جهانی را رعایت نکرده است.»
او و حدود دوازده نفر دیگر، از جمله دو مسئول رسانهای تیم ملی، از هتل محل اقامت تیم در تیخوانا تماشا کردند که بازیکنان ایران برای نخستین مسابقه خود در جام جهانی وارد زمین شدند.