الکساندر وارد، داو لیبر، سامر سعید / والاستریت ژورنال / ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶
این توافق همچنین تحریمهای بانکی و حملونقل را برای تسهیل مبادلات لغو میکند و یک منفعت مالی اولیه برای ایران فراهم میآورد.
به گفته افرادی که از مفاد توافق آگاه هستند، ایالات متحده در چارچوب توافق پایان جنگ به ایران اجازه خواهد داد که بلافاصله فروش نفت و سوخت را از سر بگیرد؛ اقدامی که به تهران یک مشوق مالی اولیه برای کاهش تنشها و پایان دادن به درگیریها ارائه میکند.
این افراد گفتند که بند مربوط به معافیت از تحریمهای فروش نفت، بلافاصله پس از امضای توافق در هفته جاری اجرایی خواهد شد و همچنین خدمات ضروری برای انجام این فروشها، از جمله خدمات بانکی، حملونقل و بیمه را نیز در بر میگیرد.
سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای» (United Against Nuclear Iran)، یک نهاد غیرانتفاعی، اعلام کرد که یک ابرنفتکش ایرانی حامل نفت خام، بندر چابهار را ترک کرده، از محاصره دریایی آمریکا عبور کرده و روز سهشنبه با سیستم رهگیری موقعیت خود روشن، در حال حرکت به خارج از خلیج عمان بوده است؛ رخدادی که به گفته این سازمان، نخستین مورد از زمان آغاز محاصره آمریکا در ماه آوریل به شمار میرود.
یک مقام ارشد آمریکایی روز سهشنبه گفت که اگرچه ایران از همان ابتدا از کاهش تحریمهای مرتبط با فروش نفت بهرهمند خواهد شد، اما تداوم این معافیتها به میزان پایبندی تهران به خواستههای واشنگتن در موضوعاتی همچون بازگشایی تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران بستگی خواهد داشت. با این حال، ایران فوراً به دهها میلیارد دلار دارایی مسدودشده خود دسترسی نخواهد یافت.
این توافق که دولت آمریکا میگوید روز یکشنبه بهصورت الکترونیکی میان آمریکا و ایران امضا شده و قرار است در هفته جاری نهایی شود، شامل تمدید آتشبس، رفع محدودیتهای اعمالشده از سوی آمریکا و ایران در تنگه راهبردی هرمز و فراهم کردن زمینه برای مذاکرات طولانیتر درباره برنامه هستهای ایران است.
بسیاری از قانونگذاران و مقامهای سیاسی در آمریکا و اسرائیل با اعطای امتیازات مالی به ایران و کاهش فشار ناشی از محاصره آمریکا، پیش از آنکه امتیازهای مهمی از تهران گرفته شود، مخالف هستند.
فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد مسائل ایران در مؤسسه واشنگتن، یک اندیشکده آمریکایی، گفت که اجازه دادن به ایران برای صادرات نفت، در واقع واگذاری یکی از مهمترین ابزارهای فشار آمریکا است؛ اما کاخ سفید احتمالاً احساس کرده برای بازگشایی تنگه هرمز ناچار به چنین اقدامی بوده است.
ندیمی گفت: «کاخ سفید معتقد است چنین مشوقهایی برای وادار کردن ایران به ارائه امتیاز ضروری است و در غیر این صورت ادامه مذاکرات با ایران بسیار دشوار خواهد بود.»
او افزود که ایالات متحده تا زمانی که توان و تجهیزات نظامی خود را در منطقه حفظ کند، قادر خواهد بود در صورت لزوم دوباره محاصره صادرات ایران را برقرار کند.
تفاهمنامه میان دو طرف همچنین چشمانداز کاهش بسیار گستردهتر تحریمها را در صورتی ترسیم میکند که ایران با خواستههای آمریکا برای نابودی ذخایر اورانیوم غنیشده و برچیدن برنامه هستهای خود موافقت کند.
در جریان یک نشست توجیهی در روز دوشنبه، مقامهای ارشد دولت ترامپ اعلام کردند که آمریکا و ایران درباره کاهش تحریمها، بازگرداندن دسترسی تهران به بخشی از حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی مسدودشده ایران و همچنین ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای تسهیل بازسازی و جبران خسارات ناشی از جنگ گفتوگو کردهاند.
یکی از این مقامها گفت: «ما آمادهایم در بازگشایی اقتصاد ایران و ارائه معافیتهای تحریمی، بسیار سخاوتمندانه عمل کنیم. بنابراین میتوان گفت همه گزینهها روی میز است، اما در عین حال اگر عملکرد واقعی و ملموسی وجود نداشته باشد، هیچ گزینهای روی میز نخواهد بود.»
دونالد ترامپ نیز در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که آمریکا در تأمین مالی صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری مشارکت نخواهد کرد.
موضوع منافع مالی ایران یکی از حساسترین بخشهای تلاش ترامپ برای پایان دادن به جنگ به شمار میرود. ترامپ بارها از باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین آمریکا، به دلیل انتقال پول نقد به ایران پس از اجرایی شدن توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در ژانویه سال بعد انتقاد کرده بود. ترامپ در نخستین دوره ریاستجمهوری خود از آن توافق خارج شد.
اجازه فروش نفت میتواند راهی قابلقبولتر برای ارائه امتیازات مالی به ایران باشد.
سیما شاین، مقام ارشد پیشین سازمان اطلاعاتی موساد و پژوهشگر کنونی مؤسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو، گفت این اقدام به واشنگتن اجازه میدهد یک مشوق اقتصادی ملموس به ایران ارائه کند؛ مشوقی که در عین حال میتواند به کاهش قیمت جهانی انرژی نیز کمک کند.
شاین گفت توافق از پیش شامل لغو محاصره بنادر ایران توسط آمریکا بوده است و در چنین شرایطی ایران احتمالاً به هر حال فعالیت گسترده خود در زمینه فروش و انتقال غیررسمی نفت را از سر میگرفت.
او افزود: «بهتر است این روند قانونی شود و از مزایای آن بهرهبرداری شود.»
بر اساس این تفاهمنامه، آمریکا همچنین آماده است دسترسی ایران به بخشی از داراییهای مسدودشدهاش را برای پرداختهایی که از سوی بانک مرکزی ایران تعیین میشود، فراهم کند.
به گفته یکی از منابع آگاه، آمریکا در زمینه آزادسازی داراییها انعطافپذیری دارد و حتی ممکن است پیش از دستیابی به توافق نهایی درباره مسائل هستهای و سایر موضوعات، بخشی از این داراییها را در اختیار ایران قرار دهد.
ایران اعلام کرده بود که خواهان دریافت حدود ۱۲ میلیارد دلار بهصورت اولیه و ۲۴ میلیارد دلار دیگر در طول دوره ۶۰ روزه مذاکراتی است که پس از توافق اولیه آغاز خواهد شد.
برآورد میشود حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از داراییهای ایران به دلیل تحریمهای آمریکا غیرقابل دسترس باشد که عمدتاً شامل درآمدهای حاصل از فروش نفت در سالهای گذشته و ذخایر ارزی است. اگرچه آزادسازی تحریمها از نظر اقتصادی سودآورتر است، اما داراییهایی که به ایران منتقل شوند دیگر قابل بازپسگیری نیستند، در حالی که تحریمها را میتوان دوباره اعمال کرد؛ بنابراین این نوع منفعت برای ایران پایدارتر تلقی میشود.
بخش عمده این داراییهای مسدودشده در خارج از کشور، بهویژه در چین، نگهداری میشود. این منابع از درآمدهای نفتی انباشتهشده طی سالیان طولانی به دست آمدهاند، اما به دلیل تحریمهای بانکی امکان انتقال آنها به نظام مالی ایران وجود ندارد.
همچنین ۶ میلیارد دلار از درآمدهای ایران که دولت بایدن در سال ۲۰۲۳ و در چارچوب توافق تبادل زندانیان اجازه انتقال آن به قطر را داده بود، به همراه یک میلیارد دلار دیگر در عمان، پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل که توسط حماس مورد حمایت ایران انجام شد، بهطور غیررسمی دوباره مسدود شدند.
علاوه بر این، ایران حدود ۱۵ میلیارد دلار نیز در بانکهای عراق دارد که از محل فروش برق و گاز طبیعی به این کشور به دست آمده است.