باراک راوید / آکسیوس
بر اساس گفته سه منبع آگاه از این گفتوگوها، جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، به دونالد ترامپ و دیگر مقامهای ارشد گفته است که شواهد گردآوریشده توسط نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده تردیدهای جدی درباره آمادگی ایران برای پذیرش امتیازات هستهای مورد نظر واشینگتن در هر توافق نهایی ایجاد کرده است.
نقطه اختلاف: رتکلیف تنها فرد بدبین در تیم ارشد ترامپ نیست. به گفته دو منبع، در بحثهای داخلی، مارکو روبیو، وزیر خارجه، و پیت هگست، وزیر دفاع، هر دو نگرانیهایی مطرح کرده و درباره یادداشت تفاهم (MOU) اعلامشده در روز یکشنبه پرسشهایی را مطرح کردند، در حالی که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکا، از این توافق حمایت کردند.
پشت صحنه: در آستانه اعلام روز یکشنبه، مجموعهای از نشستهای سطح بالا میان ترامپ و مشاورانش درباره این توافق برگزار شد.
▪️دو منبع گفتند که در این جلسات، ترامپ و تیمش اطلاعاتی را بررسی کردند که از سوی چند نهاد اطلاعاتی آمریکا جمعآوری شده بود و نشان میداد نحوه گفتوگوی مقامهای ایرانی درباره این توافق در داخل، با آنچه به میانجیها و ایالات متحده میگویند، همخوانی ندارد.
▪️به گفته دو منبع، رتکلیف و روبیو بر اساس این اطلاعات ابراز تردید کردند که ایران با گامهای هستهای مورد نظر آمریکا موافقت کند.
▪️یک منبع گفت: «اطلاعات نشان میدهد نیتهای ایران با تعهداتش در چارچوب این توافق همراستا نیست.»
موضع رسمی: یک مقام کاخ سفید در پاسخ به پرسشها درباره این گزارش گفت: «رئیسجمهور ترامپ در هر موضوعی به همه دیدگاهها گوش میدهد، اما همه میدانند که تصمیمگیر نهایی اوست.»
▪️این مقام افزود: «این یادداشت تفاهم تمام خطوط قرمزی را که دولت مدتها مطرح کرده رعایت میکند؛ از جمله اینکه ایران هرگز نتواند به سلاح هستهای دست یابد، نتواند اورانیوم با غنای بالا را نگه دارد و نتواند عرضه انرژی جهان را گروگان بگیرد.» او همچنین گفت ترامپ تنها با یک توافق نهایی «خوب» موافقت خواهد کرد.
▪️سازمان سیا و وزارت خارجه آمریکا از اظهارنظر خودداری کردند و پنتاگون نیز پاسخی نداد.
نگاه کلان: بخشهای هستهای یادداشت تفاهم امضاشده در روز یکشنبه به دستیابی طرفین به یک توافق هستهای مفصلتر طی ۶۰ روز آینده وابسته است.
▪️انتظار میرود ونس، ویتکاف و کوشنر روز جمعه با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به همراه میانجیهای پاکستانی و قطری دیدار کنند تا درباره مرحله بعدی گفتوگوها رایزنی کنند.
نکات پنهان: متن کامل توافق اولیه ۱۴ بندی هنوز منتشر نشده است، اما یک منبع آگاه از متن مدعی است که ایران در چارچوب این یادداشت تفاهم، بیش از آنچه میدهد، دریافت خواهد کرد؛ مگر آنکه با امضای یک توافق هستهای مطابق با اهداف آمریکا موافقت کند.
تصویر کلی: این توافق برای تمدید آتشبس و آغاز یک دوره ۶۰ روزه مذاکرات طراحی شده که با توافق طرفین قابل تمدید است.
▪️در چارچوب این گفتوگوها، ایران تعهد پیشین خود مبنی بر عدم دستیابی یا تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای را تکرار میکند.
▪️به گفته منبع مذکور، در این یادداشت تفاهم آمده است که آمریکا و ایران متعهد میشوند «وضعیت مواد غنیشده ذخیرهشده را تعیینتکلیف کنند» و «موضوع غنیسازی در آینده و سایر مسائل مورد توافق مرتبط با نیازهای هستهای ایران را بر اساس چارچوبی رضایتبخش که در توافق نهایی حاصل میشود، مورد بحث قرار دهند.»
▪️بر اساس متن، ایران تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و در مقابل، آمریکا تحریمهای جدیدی اعمال نخواهد کرد و نیروهای بیشتری به منطقه اعزام نخواهد کرد.
▪️طبق توضیح این منبع، در صورت دستیابی به توافق نهایی، ایالات متحده ظرف ۳۰ روز نیروهای بسیجشده برای جنگ را خارج خواهد کرد و تمامی تحریمها علیه ایران را بر اساس یک جدول زمانی توافقشده لغو خواهد کرد.
بررسی جزئیتر: منتقدان داخلی این توافق معتقدند ایران بعید است توافق هستهای را بر اساس شروط آمریکا امضا کند و در این فاصله از مزایای یادداشت تفاهم بیش از آمریکا بهرهمند خواهد شد.
▪️با این حال، دو مقام ارشد آمریکایی در جلسه توجیهی روز دوشنبه با خبرنگاران تأکید کردند که منافع ایران کاملاً به انجام گامهای معنادار از سوی این کشور وابسته است.
▪️یکی از این مقامها گفت آمریکا طی دو تا سه هفته خواهد فهمید که آیا ایران در خصوص امتیازات هستهای جدی است یا خیر؛ در غیر این صورت، روند میتواند بدون آنکه ایران دستاورد قابلتوجهی کسب کند، متوقف شود.
▪️لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، به اکسیوس گفت: «تا حدی نگرانم که برداشت ایران از این توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی مطرح میکند متفاوت به نظر میرسد»، و خواستار انتشار فوری این سند شد.
تمرکز بر تنگه هرمز: در حالی که ابعاد هستهای مشروط است، این یادداشت تفاهم بر بازگشایی تنگه هرمز در کوتاهمدت تأکید دارد.
▪️به گفته منبع آگاه از متن، در این سند آمده است که «ایران با بهکارگیری حداکثر تلاش خود، ترتیباتی برای عبور امن کشتیهای تجاری بدون دریافت هزینه به مدت ۶۰ روز فراهم خواهد کرد» و در مقابل، آمریکا محاصره خود را بهتدریج کاهش داده و طی ۳۰ روز بهطور کامل لغو خواهد کرد.
▪️این منبع افزود که در متن آمده ایران با عمان گفتوگو خواهد کرد «تا مدیریت آینده و خدمات دریایی» در تنگه را تعیین کند و سایر کشورهای خلیج فارس نیز در این گفتوگو مشارکت خواهند داشت تا راهحلی «منطبق با حقوق بینالملل و حقوق حاکمیتی کشورهای منطقه» حاصل شود.
▪️رسانههای دولتی ایران گزارش دادهاند که احتمال دریافت عوارض عبور پس از پایان دوره ۶۰ روزه وجود دارد.
داراییهای مسدودشده: یکی از مناقشهبرانگیزترین موضوعات در مذاکرات، آزادسازی داراییها و منابع مالی مسدودشده ایران بوده است.
▪️این یادداشت تفاهم با بیان اینکه آمریکا «متعهد میشود [این منابع] را بهطور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد ... همزمان با اجرای این یادداشت تفاهم»، فضای زیادی برای تفسیر باقی میگذارد.
▪️مقامهای آمریکایی میگویند این روند بر اساس مدل «اقدام در برابر اقدام» خواهد بود. یک مقام ارشد گفت اگر آمریکا «نشانههای مثبتی» از ایران ببیند، ممکن است در ازای آن بخشی از منابع مالی را آزاد کند.
صندوق بازسازی: به گفته این منبع، در این یادداشت تفاهم آمده است که هر توافق نهایی شامل «یک طرح قطعی و مورد توافق طرفین» برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری جهت «بازسازی و توسعه اقتصادی» ایران و همچنین سازوکار اجرای آن خواهد بود.
▪️حامیان این توافق میگویند این یک طرح بلندمدت است که تنها در صورتی به واقعیت تبدیل میشود که ایران برنامه هستهای خود را برچیند و اصلاحات داخلی قابلتوجهی انجام دهد.