باراک راوید / آکسیوس
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه اعلام کرد که حملات برنامهریزیشده علیه ایران را لغو کرده و مدعی شد که رهبری ایران پیشنویس توافقی را «تأیید» کرده است که شامل تمدید آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز ۶۰ روز مذاکره درباره برنامه هستهای ایران خواهد بود.
اهمیت موضوع: ترامپ پیشتر نیز چندین بار مدعی نزدیک بودن توافق شده بود و تهران در واکنش به ادعای اخیر او اعلام کرد که هنوز «تصمیم نهایی» اتخاذ نشده است. با این حال، سه منبع آگاه از مذاکرات به آکسیوس گفتند که در گفتوگوهای روز چهارشنبه میان مقامهای ایرانی و میانجیهای قطری، شکافهای کلیدی کاهش یافته است.
▪️خبرگزاری فارس ایران هرگونه توافق را رد کرد، اما اعلام کرد که «امکان» بررسی و تأیید آن از سوی تهران وجود دارد.
▪️ترامپ عصر چهارشنبه در دفتر بیضی کاخ سفید به خبرنگاران گفت برداشت او این است که «مجتبی خامنهای»، رهبر جمهوری اسلامی، این توافق را تأیید کرده است.
▪️در حالی که یادداشت تفاهم مورد مذاکره با هدف بازگشایی تنگه و رفع محاصره آمریکا طراحی شده، هرگونه توافق درباره برنامه هستهای ایران و لغو تحریمهای آمریکا نیازمند مذاکرات بیشتر خواهد بود.
اظهارات ترامپ: او در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «با توجه به اینکه گفتوگوها با جمهوری اسلامی ایران به بالاترین سطح رهبری ایران رسیده و مورد تأیید قرار گرفته است، من بهعنوان رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، حملات و بمبارانهای برنامهریزیشده علیه ایران برای امشب را لغو میکنم.»
▪️وی افزود که نکات نهایی توافق «هم از نظر مفهومی و هم در جزئیات» توسط تمامی طرفهای درگیر، از جمله آمریکا، اسرائیل، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، ترکیه، پاکستان، بحرین، کویت، اردن و مصر تأیید شده است.
▪️ترامپ همچنین گفت که محاصره «تا زمان نهایی شدن این توافق» ادامه خواهد داشت و ایران نیز موافقت خواهد کرد که هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند.
موضع طرف مقابل: خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک «منبع آگاه نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران» گزارش داد که «هیچ متنی برای یادداشت تفاهم اولیه با ایالات متحده تأیید نشده است.»
▪️با این حال، این خبرگزاری در گزارشی بعدی مدعی شد که آمریکا «متن پیشنهادی ایران» را پذیرفته و در نتیجه، امکان «بازنگری و بررسی مجدد توافق» برای ایران فراهم شده است.
▪️اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفت که هنوز توافقی نهایی نشده است. او افزود: «بخش عمده متن پیشتر نهایی شده بود، اما آمریکاییها مرتب مواضع خود را تغییر میدادند.»
▪️وی تأکید کرد: «ایران نشان داده که از خطوط قرمز خود عقبنشینی نمیکند. ایران هنوز به تصمیم نهایی درباره توافق نرسیده است.»
پشت صحنه: مذاکرات تا اواخر شب چهارشنبه در تهران ادامه داشت و علی الثوادی، فرستاده قطر، به همراه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تلاش کردند شکافهای باقیمانده میان ایران و آمریکا را برطرف کنند.
به گفته سه منبع آگاه، قطریها و ایرانیها روز چهارشنبه معتقد بودند که به متنی مورد توافق دست یافتهاند که آمریکا نیز آن را خواهد پذیرفت.
این منابع اعلام کردند که اختلافات در سه موضوع کلیدی کاهش یافته است:
▪️ سازوکار آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران؛ مهمترین موضوع برای تهران
▪️ ترتیبات بازگشایی تنگه هرمز در دوره آتشبس ۶۰ روزه
▪️ نحوه انجام مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران در این دوره
به گفته این منابع، مقامهای ایرانی روز پنجشنبه به چند کشور اعلام کردند که مذاکرات تهران به یک توافق اصولی منجر شده، اما هنوز نیاز به تأیید نهایی از سوی رهبر ایران وجود دارد.
▪️همچنین تأکید شد که حملات شبانه آمریکا موجب افزایش تردیدهای ایران نسبت به نیت واقعی ترامپ شده است.
▪️ترامپ پیشتر در همان روز اعلام کرده بود که آمریکا «امشب بسیار شدید به ایران حمله خواهد کرد.»
آخرین تحولات: ترامپ اعلام کرد که با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، و دیگر رهبران منطقه گفتوگو کرده است.
▪️دفتر نخستوزیر اسرائیل اعلام کرد: «اگرچه اسرائیل طرف این یادداشت تفاهم نیست، اما نخستوزیر از تعهد رئیسجمهور ترامپ مبنی بر اینکه توافق نهایی شامل حذف مواد هستهای غنیشده، برچیدن زیرساختهای غنیسازی، محدودیت در تولید موشک و پایان حمایت ایران از نیروهای نیابتی در منطقه خواهد بود، قدردانی کرد.»
▪️دفتر امیر قطر نیز اعلام کرد که ترامپ به این کشور گفته است تفاهمات حاصلشده «مورد تأیید تمامی طرفهای ذیربط» قرار گرفته است.
نکته قابل توجه: به گفته یک منبع آگاه، نتانیاهو از قبل در جریان این موضوع قرار نداشت و از بیانیه اولیه ترامپ درباره توافق غافلگیر شد.
آنچه باید زیر نظر داشت: ترامپ گفت که ممکن است یادداشت تفاهم در آخر هفته در اروپا امضا شود و انتظار میرود جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، ریاست هیأت آمریکایی را بر عهده داشته باشد.
▪️او افزود: «اسناد تقریباً در مراحل نهایی هستند، بنابراین باید دید چه خواهد شد.»
▪️کاخ سفید در طول این درگیری چندین بار بر این باور بوده که توافق قریبالوقوع است، اما هر بار مذاکرات دوباره با شکست مواجه شده است.