نوجوانان اروپایی طعمه روسیه و ایران برای جاسوسی
هلن وارل در لندن و کریستوفر میلر در کییف
فایننشال تایمز / ۶ ژوئن ۲۰۲۶
یک بعدازظهر اواخر سپتامبر گذشته، نوجوانی ۱۷ ساله هلندی تازه مشغول انجام تکالیف مدرسهاش در خانه خانوادهاش در روتردام (هلند) شده بود که ناگهان صدای در ورودی به صدا درآمد.
وقتی پدرش در را باز کرد، هشت افسر پلیس با کلاههای ماسکدار از کنار او عبور کردند و با عجله به سمت اتاق خواب پسرشان در طبقه بالا هجوم بردند. آنها برای دستگیری این نوجوان به اتهام ارائه خدمات به یک کشور خارجی آمده بودند.
جزئیاتی که از آن زمان تاکنون آشکار شده، هم خانواده او و هم جامعه امنیتی اروپا را شوکه کرده است: این پسر متهم است که توسط عوامل روسی در تلگرام جذب شده و با استفاده از یک دستگاه «اسنیفر» (جمعآورنده سیگنال) که شبکههای وایفای را رهگیری میکند، از سازمانهای انتظامی در لاهه جاسوسی کرده است.
فایننشال تایمز از طریق مصاحبه با مقامات پلیس و اطلاعاتی در شش کشور اروپایی و خاورمیانه، تأیید کرده است که این نوجوان ۱۷ ساله، یکی از تعداد رو به افزایش نوجوانانی است که به صورت آنلاین توسط دولتهای متخاصم برای جاسوسی و خرابکاری جذب میشوند.
این پسر — که طبق مصاحبه پدرش با روزنامه «تلگراف»، «یک گیمر علاقمند و ماهر در کار با کامپیوترها» است — اکنون در انتظار محاکمه است. پدرش که پسرش را «سادهلوح» توصیف کرده، همچنان متحیر است. او به این روزنامه هلندی گفته: «ما فرزندانمان را بزرگ میکنیم تا برای همه انواع خطرات زندگی آمادهشان کنیم: سیگار، ویپ، الکل و مواد مخدر. اما نه برای چیزی مثل این.»
روسیه و ایران مدتهاست که از نیروهای نیابتی برای انجام اقدامات خصمانه در خاک اروپا استفاده میکنند، اما هدف قرار دادن افراد زیر سن قانونی، چرخش جدیدی در اقتصاد پنهان و خرابکارانه آنهاست.
این تاکتیک ابتدا در اوکراین ظاهر شد، جایی که نوجوانان به صورت آنلاین برای خرابکاری، جاسوسی و پخش پروپاگاندا جذب شدهاند. مسکو از آن زمان به بعد به دنبال سربازان زیر سن قانونی در غرب، به لهستان، هلند و بریتانیا روی آورده است. تهران نیز که فرصتی برای تسریع عملیات علیه مخالفان ایرانی در اروپا و ایجاد آشوب در اسرائیل دید، سریعاً از این الگو پیروی کرد.
دومینیک مورفی، که شش هفته پیش از سمت ریاست فرماندهی ضدتروریسم پلیس متروپولیتن لندن کنارهگیری کرد (یک مرکز فرماندهی تحقیقات که به تهدیدات امنیت ملی در سراسر انگلیس و ولز را نظارت میکند)، میگوید: «دولتهای متخاصم به طور مطلق تلاش میکنند نوجوانان را هدف قرار دهند. من از مقیاس این چالش شگفتزده شدم، چون واقعاً به نظر میرسید که ناگهان، حدود ۱۸ ماه پیش شروع شد. سپس به همان اندازه از حجم نوجوانانی که آماده و مشتاق تعامل آنلاین بودند... و اینکه این موضوع چقدر سریع به فعالیتهای واقعی در دنیای واقعی تبدیل میشد، شگفتزده شدم.»
مقامات اطلاعاتی اوکراین به فایننشال تایمز گفتهاند که ۲۱ درصد از کسانی که در سال ۲۰۲۵ به اتهام همکاری با روسیه دستگیر شدند، نوجوان بودند. بخش قابل توجهی از دستگیریها مرتبط با حملات یهودستیزانه در سراسر اروپا که گروه شبهنظامی مورد حمایت ایران به نام «اصحاب الیمین» (معروف به نام کاملتر «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه») مسئولیت آنها را پذیرفته، شامل مجرمان محلی در کشورهایی مانند بریتانیا، فرانسه و هلند است که زیر ۱۸ سال سن دارند.
جذب این افراد الگوی مشابهی را دنبال میکند. معمولاً جوانان در کانالهای آنلاین پنهان و سخت برای ردیابی مورد شناسایی قرار میگیرند: از تلگرام گرفته تا تیکتاک، اسنپچت، فیسبوک و دیسکورد. به آنها پول — عمدتاً ارزهای دیجیتال — در ازای انجام وظایف پیشنهاد میشود. جذبکنندههای آنها به ناشناس ماندن وابستهاند؛ بسیاری برای گروههای جنایی کار میکنند که، مانند هکرهای سایبری، ممکن است مستقل از دولت باشند اما توسط آژانسهای اطلاعاتی برای عملیات پنهان به کار گرفته میشوند.
سایتهای بازی — که پرمصرفترین رسانه سرگرمی در میان افراد ۱۳ تا ۲۴ ساله است — به شکارگاهی آشکار برای خرابکاران بالقوه تبدیل شدهاند که علاقه اثباتشدهای به حل مسئله دارند.
در اوکراین، قابلیت چت در بازی محبوب آنلاین «دنیای تانکها» (World of Tanks) معمولاً به عنوان دروازه جذب استفاده میشود و سپس عوامل گفتگو را به تلگرام منتقل میکنند. برخی عوامل مورد حمایت دولت، بهویژه کسانی که برای روسیه کار میکنند، از فرمت «مأموریت» و ذهنیت «کوئست» بازیهای آنلاین استفاده میکنند تا جوانان را از میدان نبرد مجازی به سمت اقدامات واقعی در دنیای واقعی وسوسه کنند. یک مقام نظامی غربی میگوید این کار «شبیه بازی پوکمون گو است، اما با سیستمهای دفاع هوایی».
جلوگیری از کشیده شدن خردسالان به این دام به سرعت به یکی از اولویتهای اصلی یوروپل، آژانس اطلاعاتی و مبارزه با جرم اتحادیه اروپا، تبدیل شده است. کاترین دو بول، مدیر این آژانس، در مصاحبهای با فایننشال تایمز که درست پیش از کنارهگیریاش از سمتش در ماه گذشته انجام شد، میگوید: «ما نسلی جوان داریم که کمی از والدینشان جدا شدهاند، نسلی که به صورت آنلاین، اغلب از طریق رسانههای اجتماعی یا پلتفرمهای بازی، آموزش دیدهاند.»
او ادامه میدهد: «جوانانی که هنوز در حال شکلگیری قطبنمای اخلاقی و معنویشان هستند و هنوز جای خود را در جامعه پیدا نکردهاند، از نظر روانشناختی آسیبپذیرترند در برابر رویکرد افرادی که به آنها توجه میکنند، مراقبت نشان میدهند، راهی به زندگیشان پیدا میکنند و اعتمادشان را به دست میآورند.»
با این حال، دولتها نوجوانانی را که استخدام میکنند، قابل دور انداختن میدانند. در صورت شکست عملیات، ریسک کمی برای آنها وجود دارد و در صورت موفقیت، تنها سود نصیبشان میشود. هرگونه ارتباط با روسیه یا ایران برای آژانسهای اطلاعاتی اروپا سخت قابل اثبات است و برای دولتهای متجاوز، کاملاً قابل انکار. خطر اصلی متوجه جذبشدگان است؛ مانند نوجوان هلندی، که زندگیشان اگر وظایف آنلاین را به مأموریت واقعی تبدیل کنند، زندگیشان به طور غیرقابل برگشتی تغییر خواهد کرد.
به گفته پلیس و مقامات اطلاعاتی، نتیجه این است که روسیه و ایران در حال سوءاستفاده از نسلی از بومیان دیجیتال برای پیشبرد اهداف خود در جنگ به اصطلاح هیبریدی هستند ـــ خاکستری بیصاحب بین صلح و درگیری مسلحانه.
یکی از مقامات امنیتی بریتانیا میگوید: «ناشناس بودن محیط آنلاین به [افراد زیر سن قانونی] این امکان را میدهد که در رفتاری که ممکن است آن را رفتاری جسورانه بدانند، شرکت کنند. آنها ممکن است تأثیر یا عواقب دنیای واقعی را نبینند.»
کمی بیش از یک سال پیش، پلیس اوکراین دو گروه از مظنونان به همکاری با روسیه را دستگیر کرد که به طور پنهان سیستمهای دفاع هوایی در حومه خارکیف را عکاسی میکردند.
در ابتدا این موضوع مانند جاسوسی استاندارد به نظر میرسید که توسط سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB) برای پیشبرد درگیری در شرق اوکراین هدایت میشد. اما عاملان نه نفوذیهای روسی و نه مأموران آموزشدیده بودند، بلکه نوجوانان محلی بودند.
این کودکان، همه ۱۵ یا ۱۶ ساله، بدون اینکه متوجه شوند توسط سرویس امنیت فدرال روسیه برای جمعآوری اطلاعات تحت پوشش یک «بازی کوئست» جذب شده بودند. این بازی، نوعی شکار گنج شهری در سطح شهر است که شرکتکنندگان برای تکمیل فهرستی از چالشها با هم رقابت میکنند.
طبق جزئیات این عملیات که توسط آژانس اطلاعاتی اوکراین (SBU) کشف شد، آنها مختصات جغرافیایی سیستمهای دفاعی را از دستاندرکاران روسیشان از طریق یک اتاق چت دریافت کرده بودند. از آنها خواسته شده بود به محل بروند، عکس و فیلم بگیرند و توصیف ارائه دهند؛ مسکو بعداً از این اطلاعات برای انجام حملات هوایی به خارکیف استفاده کرد. دیگر وظایفی که به این گروهها محول شده بود شامل آتش زدن خودروهای نظامی اوکراینی بود.
مقامهای اطلاعاتی اوکراین به فایننشال تایمز میگویند که جذب نوجوانان و حتی کودکان توسط روسیه — که یک سال پس از آغاز درگیری شروع شد — به هیچ وجه استثنا نیست، بلکه حالا به یک هنجار تبدیل شده است. کرملین پس از آنکه اوکراینیهایی که قبلاً ممکن بود همدردی نسبی با روسیه داشته باشند، لنل به دلیل جنگ با روسیه بیگانه شدند، دامنه فعالیت خود را گسترش داد. جذب نوجوانان اوکراینی این مزیت را داشت که کشور را با به کار گرفتن نسل جوان برای تضعیف تلاش جنگ میهنی، از درون بیثبات کند.
لورا بریدی، تحلیلگر مسائل اوکراین-روسیه در مؤسسه مشاوره «Earendel Associates»، میگوید برای مسکو، نوجوانان اوکراینی «خط کمترین مقاومت» را نمایندگی میکنند. او توضیح میدهد: «یک فرد جوانتر احتمالاً کمتر کنجکاو خواهد بود که چرا از او خواسته شده کاری انجام دهد. استخدام آنها ارزانتر است. احتیاط کمتری برای انجام فعالیتی که ممکن است کمی عجیب به نظر برسد، خواهند داشت. کودکان اساساً تکانشیتر هستند.”»
روشهای عوامل روسی شامل قرار دادن خود در موقعیت میانجیگران صلح است. یک مقام اطلاعاتی اوکراین توصیف میکند که چگونه ممکن است یک نوجوان اوکراینی وسوسه شود تا دفترهای جذب سرباز محلی و خودروهایشان را به آتش بکشد، با این استدلال که این کار مانع از بسیج اجباری برادر، پدر یا دیگر خویشاوندان مذکر او در ارتش خواهد شد.
طبق گفته آژانس اطلاعاتی اوکراین، جوانترین اوکراینیهایی که توسط مسکو جذب شدهاند، فقط ۱۱ ساله بودند — یکی در کییف و دیگری در اودسا. این دو کودک (هر دو پسر) مأمور شده بودند خودروها را آتش بزنند و جعبههای برق در ساختمانهای مسکونی را به آتش بکشند.
نوجوانان بزرگتر معمولاً با نردبانی رو به افزایش از فعالیتها مواجه میشوند که شبیه آموزش است. ممکن است ابتدا از آنها خواسته شود اعلامیههای ضدجنگ چاپ کنند و در محلهشان پخش کنند، سپس اقدامات جزئی آتشزنی انجام دهند، بعد به آتشزنیهایی که جان افراد را به خطر میاندازد پیشرفت کنند و در نهایت به ساخت و انفجار بمب برسند.
نتایج میتواند فاجعهبار باشد، نه فقط برای قربانیان بلکه برای خود عاملان. در مارس سال گذشته، در شهر ایوانو-فرانکیفسک در غرب اوکراین، نوجوانی ۱۷ ساله کشته شد و همدست ۱۵ سالهاش پاهایش را از دست داد؛ بمبی که آنها ساخته بودند پیش از رسیدن به محل انفجار مورد نظر منفجر شد. این دو پسر توسط عوامل روسی در تلگرام جذب شده و ۱۷۰۰ دلار برای کار گذاشتن بمب به آنها پیشنهاد شده بود. مقامات آژانس اطلاعایت اوکراین میگویند آنها به «بمبگذاران انتحاری ناخواسته» تبدیل شدند؛ همان چیزی که عوامل روسی به آن «عوامل یکبار مصرف» میگویند.
نوجوانان جذبشده در صورت دستگیری باید در انتظار مجازاتهای تغییر دهنده زندگی باشند. دو پسر ۱۴ ساله که سه ماه پیش به دستور یک جذبکننده روسی، بمب دستساز خود را نزدیک یک ایستگاه پلیس در کییف منفجر کردند، سریعاً توسط آژانس امنیتی اوکراین دستگیر شدند. به دلیل سن کم آنها ـــ و اینکه هیچکس در حمله آسیب ندید ـــ با احکام زندان تا ۱۲ سال مواجه هستند.
آژانس امنیتی اوکراین اکنون معتقد است که روسیه در حال گسترش تلاشهای هدفگیری خود است. بریدی اضافه میکند که جوانانی که با موفقیت به حوزه نفوذ روسیه جذب میشوند، اغلب با چالش جذب همسالان خود از طریق تیک تاک یا تلگرام یا پلتفرمهای بازی آنها مواجه میشوند، «بنابراین خود جذبشوندگان، نیروی مضاعف هستند».
اولین نشانههایی مبنی بر اینکه شکار خرابکاران جوان توسط مسکو به اروپا گسترش یافته است، در کشورهای هممرز با اوکراین مشاهده شد.
در لهستان، نوجوانان اوکراینی هنگام اسپری کردن شعارهای ضدلهستانی روی بناهای ملی دستگیر شدند. در لتونی، مسکو از جوانان برای پخش اعلامیههای پروپاگاندای پروروسی و حمله به خودروها و ساختمانهای متعلق به دیاسپورای اوکراینی استفاده کرده است. در لیتوانی، دانییل باردادیم، شهروند ۱۷ ساله اوکراینی، در سال ۲۰۲۴ به نمایندگی از سرویسهای امنیتی روسیه، یک فروشگاه ایکا (IKEA) در ویلنیوس را به آتش کشید. او به آتشزدن عمدی اعتراف کرد و اکنون در حال گذراندن محکومیت سهساله زندان است.
افسران اطلاعاتی اوکراین، که در تشخیص تهدید علیه نوجوانان مهارت یافتهاند، اکنون به متحدان اروپایی خود مشاوره میدهند که چگونه با آن مقابله کنند. در حالی که آژانس اطلاعاتی داخلی روسیه (افاسبی) مسئول هدایت رویکردها به نوجوانان اوکراینی بود، باور آژانس اطلاعاتی اوکراین این است که جیآریو «اداره اطلاعات نظامی» (GRU) و «آژانس اطلاعات خارجی»(SVR) روسیه، پشت عملیات جذب نوجوانان در مناطق دورتر هستند.
در مقر سرویس امنیت داخلی لتونی (VDD) در ریگا، مدیرکل این آژانس، نورموندز مزویتس، توصیف میکند که چگونه مأموران مسکو، نیروهای تازهکار را از میان انبوهی از فعالیتهای پرخطرتر هدایت میکنند.
اولین وظیفه ممکن است فقط آتش زدن یک خودرو باشد. مزویتس میگوید: «شما برای انجام این کار در شب، وقتی تنها هستید، به جرأت نیاز دارید. باید مایعی بخرید، کوکتل مولوتوف بسازید، سپس به دنبال هدف بگردید، کمی شناسایی انجام دهید. ریسک خیلی بالا نیست، اما فشار زیادی وجود دارد. عصبی هستید که چطور به هدف نزدیک شوید، سپس باید فرار کنید و خودتان را پنهان کنید. این کار چیزی از شخص میگیرد، بهخصوص اگر فرد تجربهای نداشته باشد.»
خرابکاران لتونیایی ممکن است به هدف قرار دادن خودروهایی با پلاک اوکراینی، سپس کامیونهای اوکراینی، و سپس آتش زدن ملکی متعلق به مهاجر اوکراینی ارتقا یابند. گام بعدی حمله به زیرساختهای حیاتی خواهد بود ـــ یک پایگاه ارتش، جایی که نرده، دوربینهای مداربسته و نیروهای امنیتی وجود دارد. مزویتس توضیح میدهد: «تا این مرحله، شما از نظر احساسی و روانشناختی آماده انجام آن شدهاید.» اغلب این حملات پیچیدهتر برای جذبشدگان مسنتر در سنین بیست یا سیسالگی ذخیره میشود.
عوامل روسی طیف گستردهای از داستانهای پوششی را ابداع میکنند تا توضیح دهند چرا انجام یک وظیفه لازم است. مزویتس میگوید: «نوعی افسانه وجود دارد. آنها میگویند: «این شخص بد است و به کسی بدهکار است... پس برای مجازات او، اینجا ۵۰۰ یورو هست. چرا ماشینش را به آتش نکشیم؟»
رئیس سرویس سرویس امنیت داخلی لتونی همدردی کمی با کسانی که فریب میخورند دارد. او میگوید: «اگر کاملاً احمق نباشید، دیر یا زود خیلی خوب متوجه خواهید شد که چه کاری دارید انجام میدهید.»
عوامل مسکو اکنون نوجوانان را در اروپای غربی، از جمله بریتانیا، جذب میکنند.
ردیابی این پروندهها به ویژه دشوار است زیرا فقط در صورت مراجعه به دادگاه، توجه عموم را به خود جلب میکنند و محدودیتهای گزارشدهی متعددی در مورد هرگونه جرم مربوط به افراد زیر سن قانونی وجود دارد.
با این حال، پلیس متروپولیتن لندن اذعان کرده است که نوجوانان را به اتهام خرابکاری و فعالیتهای شناسایی دستگیر میکند. ویکی اوانز، هماهنگکننده ارشد ملی پلیس ضدتروریسم بریتانیا، سال گذشته اعتراف کرد: «کودکان و جوانان در برابر فعالیتهای خصمانه آسیبپذیر هستند. این موضوع نگرانی بسیار جدی برای ماست.»
مورفی، فرمانده سابق پلیس متروپولیتن، به یاد میآورد که حدود ۱۸ ماه پیش، نیروهای پلیس شروع به مشاهده جوانانی کردند که «به دلایل مختلف، شناسایی خصمانه را به نمایندگی از یک دولت خارجی انجام میدادند» و هم روسیه و هم ایران را ذکر کرد. او گفت: «ما به طور فزایندهای شاهد درگیر شدن افراد جوانتر در چیزی بودیم که تقریباً شبیه یک جهان موازی به نظر میرسید.»
پلیس متروپولیتن پیش از این دادههایی را منتشر کرده بود که نشان میداد ۲۰ درصد از افرادی که در پروندههای ضد تروریسم دستگیر میشوند، ۱۷ سال یا کمتر سن دارند. مورفی تخمین میزند که اکنون نسبت مشابهی از افراد زیر سن قانونی توسط این نیرو در ارتباط با فعالیتهای امنیت ملی دستگیر میشوند.
همین هفته، دادگاهی در اولد بیلی لندن مطلع شد که یک نوجوان نروژی توسط یک گروه جنایی سازمانیافته سوئدی ـــ که توسط رژیم ایران استفاده میشود ـــ برای قتل یک هدف ناشناس در بریتانیا استخدام شده بود.
به گفته دادستانی، عامل ادعایی، یوهانس ناتلند، تازه ۱۸ ساله شده بود که به فرودگاه منچستر پرواز کرد و توسط عواملش به یک انبار مخفی سلاح و یک ماشین دزدی هدایت شد. او قبل از انجام حمله در اتاق هتلی در غرب یورکشایر دستگیر شد. در بازرسی از اتاقش، یک تپانچه نیمه اتوماتیک، یک تپانچه و ۱۲ گلوله جنگی کشف شد. ناتلند اتهام توطئه برای قتل را رد میکند. محاکمه در حال انجام است.
بازرسان یوروپل مشاهده کردهاند که نوجوانان در سراسر قاره به روشهای مشابه برای اقدام فریب داده میشوند.
بازیگران شرور در فرومهای آنلاین مانند گروههای راست افراطی دیسکورد و کانالهای تلگرامی رد هم میآیند. دی بول، مدیر سابق یوروپل، میگوید: «ممکن است یک گروه جرایم سازمانیافته سوئدی که کوکائین قاچاق میکند، یا یک جذبکننده تروریست، یا یک دولت که به دنبال افرادی برای انجام حملات ترکیبی است، باشد. همه این بازیگران مختلف منافع یکسانی در تلاش برای یافتن جوانان و محول کردن وظایف به آنها دارند.»
نوجوان ۱۷ ساله هلندی که سال گذشته به همراه همدستش در روتردام دستگیر شد، متهم به استفاده از فناوری رهگیری وایفای برای شنود ساختمانهای دولتی و انتظامی در لاهه، از جمله دفتر مرکزی خود یوروپل، است.
یکی از این پسران توسط یک گروه هکری وابسته به دولت روسیه از طریق تلگرام مورد خطاب قرار گرفت و در ازای خدماتشان پیشنهاد پرداخت وجه داد. دو مظنون نوجوان هنوز منتظر تاریخ دادگاه هستند.
از نظر دی بول، سوءاستفاده از افراد زیر سن قانونی توسط مجرمان از هر نوع، اولویت اصلی یوروپل و یک خطر به سرعت در حال رشد است. او میگوید شناسایی و جذب کودکانی که در رسانههای اجتماعی و پلتفرمهای بازی حضور دارند، “بسیار ساده” است.
دی بول میافزاید: «برای گروههایی که از آنها استفاده میکنند ـــ اگر موفق شوند، عالی، اگر تا حدی موفق شوند، خوب، اگر این شخص کشته شود، خب که چه؟ و اگر این شخص دستگیر شود، چه اهمیتی دارد؟ این یک سلاح آتشکن و فراموشکن است.» او این را «انطباق جنایی جامعه یکبارمصرف ما» مینامد.
ترفندی که در بحبوحه جنگ اوکراین متولد شد، اکنون در شرق، در درگیری بین اسرائیل و ایران، به کار گرفته میشود.
در ماه مارس امسال، یک پسر ۱۴ ساله در تلآویو به ارتباط با یک مأمور خارجی و انتقال اطلاعات به دشمن متهم شد. به گفته دادستانهای اسرائیلی، مسیر او به سوی جرم و جنایت ۱۱ ماه قبل آغاز شده بود، زمانی که او به یک مأمور ایرانی در تلگرام که در ازای طیف وسیعی از فعالیتهای خرابکارانه، پرداختهای ارز دیجیتال ارائه میداد، پاسخ داد.
دادستانها گفتند که او در ادامه از مقر نظامی کیریا در تلآویو فیلمبرداری کرد، از خسارات ناشی از حملات موشکی ایران در دو مکان فیلم گرفت و پیامهای گرافیتی را در سراسر تلآویو نوشت. او برای اقداماتش بیش از ۱۱۷۰ دلار دریافت کرد که در چهار کیف پول دیجیتال جداگانه پخش شده بود.
شین بت، آژانس ضد اطلاعات داخلی اسرائیل، در تلاش بود تا کشور را از این خطر آگاه کند. تابستان گذشته، این آژانس انتشار اطلاعیهای برای والدین را آغاز کرد و هشدار داد که کودکان و نوجوانان اسرائیلی «با پیامهای به ظاهر بیضرر آنلاین مواجه شدهاند» که از آنها میخواهد از ساختمانها و تأسیسات عکس بگیرند، اطلاعات جمعآوری کنند، گرافیتیهای نفرتانگیز بپاشند و مکانهای حساس را شناسایی کنند.
شین بت توضیح داد که این درخواستها در فیسبوک، تلگرام، اینستاگرام و تیکتاک ظاهر میشوند. «تحقیقات نشان میدهد که این تماسها توسط عناصر متخاصم ایرانی... با هدف جذب افراد زیر سن قانونی اسرائیلی برای فعالیتهای جاسوسی انجام میشود.»
کارشناسان اطلاعاتی میگویند که تهران عملیات خود را مستقیماً از روی دستورالعمل مسکو طراحی میکند. یک مقام امنیتی غربی میگوید: «ایران عمیقاً به روسیه بیاعتماد است، اما در موقعیتهایی که دشمن مشترک دارند، منافع آنها همسو میشود. و در چنین شرایطی، آژانس اطلاعات نظامی روسیه قطعاً به [سپاه پاسداران انقلاب اسلامی] در زمینه جنگ پهپادی، فعالیتهای ترکیبی و خرابکاری آموزش میدهد.»
یک افسر اطلاعاتی سابق نیروهای دفاعی اسرائیل که نخواست نامش فاش شود، استدلال میکند که کشورهای متخاصم از حس نارضایتی در میان نسل جوان که دوران کودکیشان به دلیل درگیری و قرنطینههای کووید مختل شده است، سوءاستفاده میکنند.
«این جذبها موفق هستند چون تهران به درستی شناسایی کرده است که کودکان اسرائیلی زیر ۱۸ سال تا کنون در پسلرزههای کووید و ۷ اکتبر، و این جنگ فعلی با ایران بزرگ شدهاند و تا حدی احساس میکنند که شنیده نمیشوند و مورد توجه قرار نمیگیرند.»
این افسر سابق اضافه میکند که پرداختهای دیجیتال به جذبشدگان بالقوه توهم محرمانه بودن میدهد. او میگوید: «اگر به خود پرداختها نگاه کنید، چون با کریپتو انجام میشوند، کودکان فکر میکنند که فرار از مجازات برایشان آسانتر است. لحظهای که خودشان کیف پول دیجیتال را باز میکنند و وجوه را دریافت میکنند، میتوانند بدون اطلاع والدین اقتصاد خاص خودشان را داشته باشند. بنابراین برای آنها این به معنای کسب استقلال از والدین است.»
به نظر میرسد گروههای تحت حمایت ایران از همین استراتژی در اروپا استفاده میکنند. مشارکت افراد زیر سن قانونی، از ویژگیهای قابل توجه حملات یهودستیزانه اخیر بهار امسال توسط گروه «اصحاب الیمین»، گروه شبهنظامی که وزارت دادگستری ایالات متحده آن را پوششی برای اجرای اهداف تروریستی کتائب حزبالله، حزبالله و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نامیده است، بوده است.
نوجوانانی در سراسر بریتانیا، فرانسه و هلند در ارتباط با حوادثی که گروه «اصحاب الیمین» مدعی آن است، دستگیر شدهاند. در فرانسه، سه نفر از چهار عامل ادعایی یک توطئه بمبگذاری خنثیشده در پاریس در ماه مارس، ۱۶ یا ۱۷ ساله هستند. در هلند، چهار مرد جوان بین ۱۷ تا ۱۹ سال به دلیل آتش زدن یک کنیسه در روتردام، که آن هم در ماه مارس رخ داد، تحت بازجویی هستند.
در بریتانیا ـــ جایی که تعداد حملات مرتبط با اصحاب الیمین» بسیار بیشتر بوده است ـــ سه نفری که در ارتباط با حمله آتشسوزی در ماه مارس به آمبولانسهای هاتزولا که توسط جامعه یهودیان در شمال لندن اداره میشود، متهم شدهاند، ۱۷، ۱۹ و ۲۰ ساله هستند.
نوجوانی ۱۷ ساله قبلاً به آتشزدن عمدی کنیسهای در شمال غرب لندن در اواخر آوریل اعتراف کرده است. و تازهترین مورد، دو مرد ۱۹ و ۲۱ ساله و نوجوانی ۱۶ ساله متهم به تلاش برای بمبگذاری دفترهای ولانت مدیا، شرکت مادر یک ایستگاه تلویزیونی فارسی در لندن [ایران اینترنشنال] هستند. جوانترین عامل اکنون به مقامات محلی تحویل داده شده است.
یک مقام امنیتی متخصص در عملیات خارجی ایران به فایننشال تایمز میگوید که بسیاری از پروفایلهای مهاجمان لندن، همان نشانههایی را دارند که شینبت در تلآویو مشاهده کرده است.
این مقام میگوید: «در بسیاری از موارد، به نظر میرسد که مأموران در ابتدا با استفاده از برنامههایی مانند فیسبوک، تلگرام و اسنپچت به صورت آنلاین و قبل از اینکه به آنها مسئولی اختصاص داده شود، به احتمال زیاد در سپاه پاسداران یا وزارت اطلاعات و امنیت، خود را استخدام کردهاند.» او میافزاید که آنها «الگوهای استخدام تقریباً یکسانی را در اسرائیل و بریتانیا» مشاهده کردهاند.
اولین قدم برای مقابله با این تهدید، افزایش آگاهی است ـــ به ویژه در میان والدینی که معمولاً از خطراتی که فرزندانشان ممکن است به صورت آنلاین با آن مواجه شوند، بیاطلاع هستند.
به طور اجتنابناپذیر، اوکراین، که شهروندانش روزانه با عواقب تجاوز نظامی روسیه زندگی میکنند، در این زمینه جلوتر است. آژانس اطلاعاتی اوکراین دو سال پیش یک کمپین عمومی راهاندازی کرد و به مردم در مورد نزدیک شدن غریبهها به صورت آنلاین که وعده «پول آسان» برای «کارهای ساده» را میدهند، هشدار داد. آژانس اطلاعاتی اوکراین اکنون از مدارس بازدید میکند تا به دانشآموزان در مورد فعالیتهای قانونشکنانه ـــ و احکام زندان ـــ که همسالان آنها را به دام انداخته است، آموزش دهد.
در غرب، چالش دشوارتر است: خانوادههایی که هرگز واقعیتهای درگیری ترکیبی را تجربه نکردهاند، به سادگی انتظار ندارند که آژانس اطلاعات نظامی روسیه یا سپاه پاسداران به زندگی فرزندانشان نفوذ کنند.
مورفی، فرمانده سابق پلیس متروپولیتن، میگوید: «ممکن است عموم مردم خطر کشیده شدن جوانان به تروریسم را تا حدی درک کنند. اما همین نگرانی باید در مورد جوانانی که به نمایندگی از دولتهای خارجی فعالیت میکنند نیز وجود داشته باشد.»
گسترش پلتفرمها و اکوسیستمهای آنلاین جدید، که در تعاملات اجتماعی نوجوانان نقش محوری دارند اما اغلب برای والدین آنها بیگانه هستند، مانع مهم دیگری برای نظارت مؤثر است.
همانطور که آژانس اطلاعات اوکراین شاهد تماس مأموران روسی با جوانان از طریق بازی آنلاین «World of Tanks» بوده است، مقامات اطلاعاتی بریتانیا و سوئد به فایننشال تایمز گفتهاند که از پلتفرمهای بازی برای استخدام استفاده میشود ـــ هم توسط تروریستها و هم توسط کشورهای متخاصم.
یک مقام از MI5، آژانس اطلاعاتی داخلی بریتانیا، میگوید: «باندهای جنایی، تروریستها و بازیگران دولتی به طور اجتنابناپذیر به همان فضاهای آنلاین، از جمله پلتفرمهای بازی، جذب میشوند، چون این همان جایی است که جوانان به تعداد زیاد جمع میشوند و ارتباط برقرار میکنند. چه به دنبال دنبالکننده، نیابتی یا مامور یکبار مصرف باشید، ممکن است ابتدا در سایتهای بازی یا پلتفرمهای مرتبط با بازی تماس اولیه برقرار کنید و سپس به یک برنامه ارتباطی امن منتقل شوید.»
پلتفرمهای چت مانند دیسکورد ـــ که گیمرها معمولاً برای ارتباط حین بازی از آن استفاده میکنند ـــ عملکردهای متعددی از جمله تماسهای متنی، صوتی و تصویری در جوامع بزرگ دارند. این مقام MI5 هشدار میدهد: «اگر فکر میکنید فرزندانتان فقط در دیسکورد با دوستان مدرسهشان چت میکنند، احتمالاً اشتباه میکنید.»
سخنگوی دیسکورد، رادیکالیزاسیون و جذب به خشونت را «چالشهای اجتماعی پیچیده» توصیف کرد که نیازمند «پاسخ گستردهتر در میان پلتفرمها و آفلاین» است. این سخنگو افزود که این شرکت برای «شناسایی و مختل کردن این رفتار در هر کجا که ظاهر میشود، از جمله حذف محتوا، مسدود کردن کاربران و همکاری با نیروهای انتظامی در مواقعی که خطر آسیب واقعی وجود دارد» تلاش میکند.
جاناتان هال، بازرس مستقل قوانین تهدیدهای دولتی در بریتانیا، استدلال میکند که گفتگوی عمومی گستردهتری در مورد نحوه استفاده جوانان از این پلتفرمها مورد نیاز است. همانطور که ممنوعیت رسانههای اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال در استرالیا، بحثی بینالمللی در مورد الگوریتمهای اعتیادآور طراحیشده توسط شرکتهای فناوری آمریکایی برانگیخته است، او پیشنهاد میکند که خطرات آنلاین ناشی از استخدامکنندگان دولتی ـــ که از پلتفرمهای وب برای به دام انداختن و مجبور کردن کودکان استفاده میکنند ـــ نیز شایسته توجه است.
او میگوید: «اینترنت دریچهای به سوی جوانان است. فوقالعاده قدرتمند است. احساسات، تعامل و تعهد قوی را برمیانگیزد و شما افراد فریبکار در سیلیکون ولی و افراد فریبکار در تهران و مسکو را دارید. به عنوان یک جامعه، ما در حال درک دسته اول هستیم. اما فکر نمیکنم اصلاً به دسته دوم فکر کرده باشیم.»