اوکراین، جنگ را به خانههای روسها آورده است
زهرا اولا و آنا آرچن / سیانان
وقتی النا ولادیمیرونا حوالی ساعت چهار بامداد با صدای وزوز بلندی در بالای آپارتمانش در منطقه مسکو از خواب پرید، از پنجره نگاه کرد و چند پهپاد را بالای سرش دید. سروصدا به سرعت محو شد و او فکر کرد خطر گذشته است. اما آنگاه صدای انفجار بلندی از نزدیکی به گوش رسید.
النا تعریف کرد: «زیر ما، زیر بالکن، یک سایبان مثل لبهای وجود دارد. پهپاد روی این سایبان افتاد و بعد آتش گرفت، دود سیاه شروع کرد به بیرون آمدن». یکی از اتاقهای آپارتمانش در طبقه پنجم آتش گرفت.
این مادر ۵۶ ساله با دو فرزند که ترجیح داد نام کاملش را به سیانان نگوید، گفت که او و یکی از پسرانش با سطلها و لگنهای پر از آب به سمت آتش دویدند. اما وقتی صدای انفجار شنیدند، فهمیدند باید سگشان را بردارند و فرار کنند. ساختمان النا در زلنوگراد تنها یکی از ساختمانهای متعددی بود که در موج گسترده حملات پهپادی اوکراین در ۱۷ مه مورد اصابت قرار گرفت.
ساکنان بزرگترین شهرهای روسیه تا این اواخر تا حد زیادی از واقعیتهای روزمره جنگ روسیه با اوکراین، که اکنون وارد پنجمین سال خود شده، در امان ماندهاند. اما با افزایش حملات دوربرد اوکراین به داخل خاک روسیه، این وضعیت در حال تغییر است.
فراتر از تهدید مستقیم پهپادها، روسها با کمبود رو به رشد سوخت روبهرو هستند؛ چرا که حملات اوکراین به پالایشگاههای نفتی عرضه سوخت را محدود کرده است. رانندگان در کریمه تحت کنترل روسیه، این هفته با جیرهبندی بنزین دست و پنجه نرم کردند، چرا که حملات اوکراین تحویل سوخت را محدود کرده بود.
در همین حال، اقتصاد رو به افول، محدودیتهای جدید در دسترسی به اینترنت، مسدودسازی اپلیکیشنهای پیامرسان محبوب و نگرانی از نظارت دولتی، بر احساس گستردهتر ناآرامی دامن میزنند که هماکنون در دادههای نظرسنجی نیز انعکاس یافته است.
پهپادهای اوکراینی ساعاتی قبل از آغاز فوروم برجسته تجاری و اقتصادی کرملین (اسپیف) در روز چهارشنبه، بر دومین شهر بزرگ روسیه، شهر سنپترزبورگ، زادگاه رئیسجمهور ولادیمیر پوتین باریدند. ستونهای دود سیاه آسمان را تیره کرد آن هم درست در زمانی که هزاران شرکتکننده وارد شهر میشدند.
در تأیید توانایی اوکراین برای حمله به عمق روسیه و ایجاد اختلال در زندگی روزمره روسها، به ساکنان سنپترزبورگ در روز شنبه، آخرین روز فوروم اقتصادی، گفته شد که پس از دومین حمله پهپادی اوکراین در شهر و اطراف آن، در خانه بمانند.
یکی از ساکنان کرونشتات، شهر بندری نزدیک سنپترزبورگ، به سیانان گفت که دیوارهای خانهاش از ساعت سه بامداد روز شنبه به وقت محلی میلرزید. صدای پهپادهای در حال پرواز را میشنید. او گفت: «خواب ممکن نبود. صدای وزوز آنقدر بلند بود که میترسیدم به نوعی به ساختمان آپارتمانیمان بخورند»؛ حتی با اینکه میدانست اوکراینیها احتمالاً اهداف نظامی در آن منطقه را هدف گرفتهاند.
او گفت صدای سامانههای پدافند هوایی روسیه را میشنید که سعی میکردند پهپادها را سرنگون کنند. کرونشتات بر روی جزیره کوتلین، حدود سی کیلومتری غرب سنپترزبورگ واقع شده و در اوایل قرن هجدهم به عنوان پایگاه دفاع دریایی پایتخت سابق روسیه بنیان نهاده شده است.
در ۱۷ مه و پس از اینکه اوکراین بیش از پانصد پهپاد به سمت روسیه روانه کرد، طبق اعلام مقامات روسیه، حداقل سه نفر در حومه مسکو کشته شدند. پهپادی که به ساختمان النا اصابت کرد، به چندین طبقه آسیب رساند اما تلفات جدی نداشت.
رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، این موج از حملات را «کاملاً موجه» خواند. او گفت: «این بار، حملات دوربرد اوکراین به حومه مسکو رسیده است، و ما پیام روشنی به روسها میفرستیم: دولت آنها باید این جنگ را پایان دهد.»
النا گفت از اینکه زنده است سپاسگزار است. اما چند روز بعد، هنوز سوراخ دهانباز کرده در اثر انفجار که جای یک پنجره بود و دیوارهای بازسازی شده خالی و نیمهکاره بودند؛ یادآور جنگی بود که به نظر برخی روسها هر روز بیشتر به آنها نزدیک میشود.
النا میگوید «امیدوارم دیگر نیایند. هنوز زندهایم. این مهمترین چیز است.» سپس آرام گفت امیدوار است جنگ به زودی پایان یابد.
النا ولادیمیرووا، ۵۶ ساله، خسارات ناشی از برخورد یک پهپاد به آپارتمانش در زلنوگراد را به خبرنگار سیانان نشان میدهد
«برای شما ساکنان عزیز مسکو، جنگی وجود ندارد»
مانند بسیاری از روسهایی که در نزدیکی پایتخت زندگی میکنند، سالهای جنگ و تحریمها پسزمینه زندگی روزمره النا را شکل دادهاند بدون اینکه آن را کاملاً برهم بزنند، و این باعث شده خشونت به شکلی دور احساس شود، در حالی که برای اوکراینیهایی که مستقیماً در معرض کارزار نظامی روسیه بودهاند، چنین شرایطی تصورناپذیر است.
الکساندرا آرخیپووا، مردمشناس اجتماعی در مدرسه عالی نرمال پاریس که روی خلق و خو و گرایشهای عمومی روسها پژوهش میکند، به سیانان گفت که پس از تهاجم تمامعیار این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲، یک قرارداد اجتماعی غیررسمی میان کرملین و ساکنان شهرهای بزرگ روسیه شکل گرفت.
او گفت: به نظر میرسید مقامات این پیام را منتقل میکردند که «برای شما ساکنان عزیز مسکو، جنگی وجود ندارد».
به گفته الکساندرا آرخیپووا، «شهردار مسکو تلاش زیادی کرد تا وانمود کند هیچ جنگی در جریان نیست. این یک تعهد به ساکنان مسکو بود، ‘زندگیتان را بکنید، جنگی برای شما وجود ندارد’».
آرخیپووا که در تبعید خودخواسته به سر میبرد و در سال ۲۰۲۳ از سوی حکومت روسیه به عنوان «عامل خارجی» برچسب خورد، معتقد است که پیامرسانی رسمی اکنون نشانههایی از فشار را نشان میدهد، پس از آنکه دولت دسترسی به اینترنت را محدود کرد و برنامههای پیامرسانی محبوب از جمله واتساپ و تلگرام را مسدود کرد. او گفت: «علاوه بر این، اکنون مالیاتهای اضافی نیز وجود دارد.»
آرخیپووا میگوید روسها به دنبال راههایی برای دور زدن اقدامات جدید هستند که شامل معرفی تدریجی اپلیکیشن پیامرسان دولتی «مکس» به عنوان ابزاری اجباری در نقشهای بخش عمومی است.
به گفته او، برخی اپلیکیشنهایی دانلود میکنند که صفحه گوشیهایشان را طوری نشان میدهد که مکس نصب شده، در حالی که دیگران گوشیهای «یکبار مصرف» میخرند ـــ که به طور گسترده «مکسفون» نامیده میشوند ـــ تا ارتباطات خصوصیشان را در میان نگرانیها از نظارت دولتی جدا نگه دارند.
نادژدا به یک ساختمان بلند آسیبدیده در شهر خیمکی نگاه میکند
«اسلاوها دارند اسلاوها را میکشند»
ماکسیم، همسایه النا ـــ که او هم از گفتن نام خانوادگیاش سر باز زد ـــ یکی از کسانی است که گوشی دوم دارد. ماکسیم گفت: «ببین، حالا من دو تا گوشی دارم ـــ یکی برای مکس، یکی مال خودم. میفهمی منظورم را».
در ۱۷ مه که پهپاد به ساختمان اصابت کرد، او در داچایش ـــ کلبهای روستایی برای آخر هفته ـــ بود. وقتی به زلنوگراد برگشت، متوجه شد مقامات برای ارزیابی خسارت در خانهاش را شکستهاند.
او با اشاره به در ورودی خانهاش گفت: «چه کسی به آنها گفته که میتوانند این کار را انجام دهند؟» ماکسیم از اینکه تعمیرات به سرعت کافی انجام نمیشود ابراز ناامیدی کرد و از اینکه کارگران هنگام رفت و آمد به حریم خصوصیاش تجاوز میکنند، ابراز نارضایتی کرد.
اما به نظر میرسید خشمش فراتر از اختلال ناشی از تعمیرات بود. او گفت: «من نیمی لیتوانیایی هستم.» و افزود: «تمام خانوادهام در لیتوانی از اینکه اوکراینیها و روسها دارند میمیرند در شوک هستند. این مهمترین چیز است؛ اسلاوها دارند اسلاوها را میکشند».
ماکسیم افزود: «من هم میخواهم این تمام شود. زودتر تمامش کنید، لعنتی!»
«حالا از هر چیزی تکان میخورم»
هرچند سنجش افکار عمومی از طریق نظرسنجی در روسیه به دلیل قوانینی که «بیاحترامی» به نیروهای مسلح را جرم میدانند دشوار است، مرکز لوادا ـــ یک مرکز نظرسنجی مستقل ـــ در نظرسنجی ماه آوریل دریافت که ۶۲ درصد از پاسخدهندگان طرفدار حرکت به سمت مذاکرات صلح بودند، در حالی که تنها ۲۷ درصد گفتند عملیات نظامی باید ادامه یابد.
اگرچه این نظرسنجی قبل از آخرین حملات انجام شده است، اما به نظر میرسد نشاندهنده احساس خستگی و فرسودگی فزاینده در پایتخت است، جایی که جنگ به آرامی در حال بازگشت به خانه است.
در حمله گسترده ماه گذشته، تنها سی متر دورتر از میدان پیروزی در شهر خیمکی، حدود ۱۸ کیلومتری شمال غربی مرکز مسکو، یک پهپاد دیگر به یک ساختمان مسکونی دیگر اصابت کرد.
اکنون یک سوراخ سیاه شده دو طبقه بالایی یک ساختمان بلند مشرف به میدان را زخمی کرده است، که دارای بنای یادبودی است که یک جانباز جنگ جهانی دوم و یک شرکتکننده در آنچه روسیه «عملیات ویژه نظامی» خود مینامد را در کنار هم نشان میدهد.
پوتین بارها ارتباط مستقیمی میان تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین و پیروزی اتحاد جماهیر شوروی بر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم برقرار کرده است. کتیبه روی مجسمه به این ارتباط اشاره دارد و میخواند: «با حفظ گذشته، آینده را پاس میداریم!»
وقتی سیانان چهار روز پس از حمله از خیمکی بازدید کرد، نادژدا بیرون از ساختمان ایستاده بود و به خسارات آشکار نگاه میکرد. او به ما گفت که در ۱۷ مه آنجا بوده، وقتی پهپاد بالای سرش پرواز میکرد.
او گفت: «مادرم در همان نزدیکی زندگی میکند. من رسیدم و منتظر مادرم بودم که پهپاد از بالای سرم گذشت. سپس ثانیهای بعد صدای سقوط شنیدم و مادرم بیرون آمد.» او افزود که آن دو سعی کردند نزدیکتر شوند تا ببینند آیا میتوانند کمکی کنند، اما امدادگران مانع آنها شدند.
اگرچه هیچکسی از آشنایانش آسیب ندیده بود، اما این حادثه او را به شدت تکان داد. او گفت: «الان از همه چیز میترسم، حتی اگر فقط این باشد که چند نوجوان ترقه در میکنند و خیلی عصبی هستم.»
النا، که با پسر ده سالهاش از کنار ساختمان آسیبدیده رد میشد، به سیانان گفت خانوادهاش آن شب حمله با صدای وزوز پهپادها در آسمان از خواب پریدند. او گفت: «این [حمله] همینطور ادامه داشت. من صلح میخواهم. کاش همه چیز زودتر تمام شود.»