آرون باکسرمن / نیویورک تایمز / ۳۰ مه ۲۰۲۶
مردم سراسر خاورمیانه با نگرانی در انتظار تصمیم رئیسجمهور دونالد ترامپ درباره پیشنهادی برای پایان دادن به جنگ با ایران بودند؛ اما این اتفاق رخ نداد. به نظر میرسد رئیس جمهور آمریکا در مورد پیشبرد توافق با ایران برای پایان دادن به جنگ مردد است.
ترامپ روز جمعه اعلام کرد که در «اتاق وضعیت» کاخ سفید با مشاوران خود دیدار میکند تا درباره توافق پیشنهادی «تصمیم نهایی» بگیرد. اما این نشست بدون هیچ اعلامیهای به پایان رسید؛ موضوعی که بار دیگر نشان داد ترامپ در مواضع خود بارها تغییر مسیر داده و میان سخن گفتن از پیشرفت در مسیر توافق و تهدید به ازسرگیری حملات نظامی در نوسان بوده است.
ساعاتی بعد، شامگاه جمعه، ایران اعلام کرد که هنوز «هیچ توافق نهایی» با ایالات متحده حاصل نشده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، به تلویزیون دولتی گفت که اگرچه «تبادل پیامها طبعاً همچنان ادامه دارد»، اما هنوز توافقی به دست نیامده است.
برخی از ایرانیانی که امیدوار بودند جنگ بتواند به پایان یافتن حاکمیت اقتدارگرای جمهوری اسلامی منجر شود، اکنون میگویند نسبت به احتمال دستیابی به توافق دلسرد و بیتفاوت شدهاند.
علی، مهندس ۴۳ سالهای از استان مازندران که به دلیل نگرانی از واکنش حکومت خواست تنها با نام کوچک خود معرفی شود، گفت: «ما میدانیم که حتی اگر توافقی هم حاصل شود، هیچ منفعتی نصیب ما نخواهد شد.»
او افزود: «چنین توافقی عمدتاً در خدمت تضمین بقای جمهوری اسلامی خواهد بود.»
جزئیات این پیشنهاد ــ که هنوز به صورت عمومی منتشر نشده است ــ توسط چند مقام مطلع از مفاد آن یا درگیر در مذاکرات تشریح شده است. این افراد به دلیل حساسیت مذاکرات دیپلماتیک، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند.
به نظر میرسد این پیشنهاد در کوتاهمدت امتیازهای اندکی از ایران طلب میکند؛ این در حالی است که ترامپ اصرار دارد در برابر رقبای خود به پیروزی قاطعی دست یافته است.
بر اساس این پیشنهاد، کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران عملاً پایان خواهد یافت و در مقابل، ایران محاصره تنگه هرمز را لغو خواهد کرد. تنگه هرمز آبراهی حیاتی برای انتقال نفت و گاز است که ایران از روزهای نخست جنگ عملاً آن را بسته و موجب آشفتگی بازارهای انرژی شده است. بسیاری از پیچیدهترین و مناقشهبرانگیزترین مسائل ــ از جمله آینده برنامه هستهای ایران ــ به دورهای بعدی مذاکرات موکول خواهد شد.
چهرههای تندرو ضدایران در آمریکا، از جمله برخی جمهوریخواهان ارشد، از هماکنون این توافق را «فاجعهای در حال شکلگیری» توصیف کرده و به شدت محکوم کردهاند. از سوی دیگر، خود جنگ نیز در میان افکار عمومی آمریکا محبوبیت چندانی ندارد، بهویژه در شرایطی که قیمت بنزین به شدت افزایش یافته است.
روز شنبه، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، با وجود اظهارات روز گذشته رئیسجمهور، تلاش کرد احتمال قریبالوقوع بودن توافق را کماهمیت جلوه دهد. او در «گفتوگوی شانگری-لا»، کنفرانس امنیتی برگزارشده در سنگاپور، گفت که ترامپ از او خواسته است به حاضران توضیح دهد که رئیسجمهور تا چه اندازه «صبور است تا اطمینان حاصل شود» هرگونه توافق با ایران «توافقی عالی» خواهد بود.
هگست همچنین گزارشهایی را که حاکی از مصرف حجم قابل توجهی از مهمات ارتش آمریکا در جریان درگیری با ایران بود رد کرد و تأکید کرد که در صورت لزوم، ارتش آمریکا برای دور دیگری از جنگ کاملاً آماده است.
او گفت: «ما بیش از اندازه توانمند هستیم. ذخایر تسلیحاتی ما چه در آن منطقه و چه در سراسر جهان کاملاً برای چنین شرایطی مناسب است. ما در موقعیت بسیار خوبی قرار داریم.»
در ایران نیز گروه کوچکی از تندروها علیه توافق با آمریکا موضع گرفتهاند و آن را بیش از حد مصالحهجویانه میدانند.
محسن رضایی، فرمانده پیشین نظامی ایران و از مشاوران مجتبی خامنهای، رهبر عالی ایران، روز شنبه ترامپ را به داشتن «خواستههای افراطی» و «خیانت به دیپلماسی» متهم کرد.
ترامپ در اواخر ماه فوریه با ایراد سخنرانیای که در آن تلویحاً هدف جنگ را برکناری جمهوری اسلامی ــ نظامی که از زمان انقلاب ۱۹۷۹ بر ایران حکومت کرده است ــ عنوان میکرد، کارزار مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران را آغاز کرد.
اکنون، سه ماه بعد، رهبران ایران خود را پیروز این رویارویی میدانند؛ چرا که از تلاش آمریکا و اسرائیل برای سرنگونی حاکمیتشان جان سالم به در بردهاند. به نظر میرسد هفتهها جنگ و نزدیک به دو ماه فشار و مذاکرات آمریکا نیز نتوانسته تغییر محسوسی در موضع علنی آنان درباره مسائل کلیدی، از جمله برنامه هستهای کشور، ایجاد کند.