تام بالمفورث، گرم اسلاتری، حمیرا پاموک و لوسی پاپاکریستو
خبرگزاری رویترز / ۲۹ مه ۲۰۲۶
* انتخابات ارمنستان: رأیدهندگان وارداتی، وبسایتهای جعلی؛ تلاشهای پنهانی روسیه برای متوقف کردن چرخش ارمنستان به سمت غرب
به گفته مقامات اطلاعاتی و دولتی غربی، روسیه تلاشهای پنهانی خود را برای تضعیف تلاش رهبر ارمنستان جهت انتخاب مجدد در ماه آینده تشدید کرده است، زیرا از این بیم دارد که پیروزی او بتواند همسویی دوباره این جمهوری شوروی سابق با غرب را تثبیت کند.
به گفته پنج مقام اطلاعاتی غربی و بر اساس اسنادی که رویترز مشاهده کرده، برنامههای مسکو پیش از انتخابات ۷ ژوئن شامل کارزارهای اطلاعات نادرست به نفع نامزدهای طرفدار روسیه و طرحی جسورانه برای انتقال دهها هزار نفر از ارمنیهای ساکن روسیه برای تأثیرگذاری بر رأیگیری بوده است.
ارمنستان، کشوری محصور در خشکی با ۳ میلیون جمعیت، از زمان جنگ سرد عمدتاً در مدار مسکو باقی مانده و میزبان نیروهای روسی است. اما نیکول پاشینیان، نخستوزیر که در نظرسنجیها پیشتاز است، به اروپا و ناتو نزدیکتر شده و به متحد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا تبدیل شده است؛ ترامپی که روز چهارشنبه از تلاش پاشینیان برای انتخاب مجدد حمایت کرد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، این هفته به ایروان سفر کرد و توافقنامهای در زمینه معادن و توافقی برای «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» امضا کرد — کریدور حملونقل پیشنهادی از خاک ارمنستان که میتواند نفوذ روسیه در منطقه را بیش از پیش کاهش دهد.
ارمنستان که عضو یک اتحادیه اقتصادی به رهبری روسیه است، در سال ۲۰۲۴ مشارکت خود را در ائتلاف امنیتی منطقهای مسکو به حالت تعلیق درآورد. این کشور در ماه جاری میزبان دبیرکل ناتو در اجلاس سران اروپا بود.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ناخشنودی خود را از چرخش پاشینیان پنهان نکرده است. مسکو در روزهای اخیر هشدار داده که ارمنستان خطر از دست دادن گاز طبیعی ارزان را به جان میخرد و واردات محصولات ارمنی از جمله میوه، سبزیجات، گل و براندی (مشروب ارمنستان) را محدود کرده است.
توماس دی وال، پژوهشگر ارشد در کارنگی اروپا گفت: «کاری که پاشینیان سعی در انجام آن دارد، تهدیدی برای روسیه است.» تنوعبخشی «به این معناست که روسیه انحصار تقریباً کاملی را که در ارمنستان داشته، از دست میدهد.»
به گفته سه نفر از مقامات غربی، نامزد مورد نظر مسکو سامول کاراپتیان است؛ میلیاردری که به اتهام فراخوان برای سرنگونی دولت در حال محاکمه است.
کاراپتیان که ارمنی-روس است، این اتهامات را رد میکند. رابرت آمستردام، وکیل او، به رویترز گفت موکلش از هیچ حمایتی از سوی روسیه اطلاع ندارد.
اروپا مدتهاست روسیه را به دخالت در انتخابات متهم میکند، که تازهترین نمونههای آن در مولداوی و مجارستان بوده است. روسیه مدعی است که اتحادیه اروپا و ایالات متحده در کشورهای نزدیک به مرزهایش دخالت میکنند تا آنها را به حوزه نفوذ غرب بکشانند.
وزارت امور خارجه روسیه به درخواست اظهارنظر پاسخی نداد، اما روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت که ادعاهای مربوط به دخالت روسیه در امور داخلی ارمنستان «جاسوسیهراسی» است.
اداره ارتباطات دولت ارمنستان از اظهارنظر درباره اتهامات مشخص مطرحشده در این گزارش خودداری کرد، اما اقداماتی را که برای مقابله با اطلاعات نادرست و تضمین برگزاری انتخاباتی آزاد، عادلانه و شفاف در حال انجام است، تشریح کرد.
انتقال رأیدهندگان از روسیه
چهار منبع گفتند کرملین در ماه اکتبر ادارهای را با نام «اداره همکاری و مشارکت راهبردی» تأسیس کرده که به گفته آنها، بر عملیاتهای نفوذ در ارمنستان نظارت دارد. این منابع، مانند سایر منابع در این گزارش، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند.
پنج منبع گفتند مقامات روسی در ماههای اخیر درباره اعزام ارمنیهای ساکن روسیه برای رأی دادن به مخالفان پاشینیان بحث کردهاند.
ارمنیها یک جامعه پراکنده بزرگ در سطح جهان دارند که شامل جمعیتی در روسیه است که برخی برآوردها آن را بیش از ۲ میلیون نفر تخمین میزنند. ارمنیها اجازه رأی دادن در انتخابات از خارج از کشور را ندارند.
یک منبع، که یک مقام ارشد آمریکایی است، گفت تعداد افرادی که مسکو میتواند با موفقیت منتقل کند، موضوع بحث در جامعه اطلاعاتی بوده است. با این حال، این منبع گفت مقامات اطلاعاتی این ایده را جدی میگیرند. ارمنیها بهطور معمول بین دو کشور در رفتوآمد هستند و روزانه دهها پرواز انجام میشود.
به گفته سه منبع، مقامات روسی هزینهای حدود ۵۰ میلیون دلار برای انتقال ۱۰۰ هزار رأیدهنده محاسبه کردهاند. تا اواسط ماه مه، کرملین سهمیههایی از ارمنیها را که هر منطقه باید اعزام کند صادر کرده و از مدیران خواسته بود در مورد آمادگیها گزارش دهند.
رویترز نتوانست مشخص کند که آیا چنین طرحی در حال اجراست یا اینکه برای پر کردن فاصله زیاد بین نامزدهای پیشتاز کافی خواهد بود.
نظرسنجی انجامشده در اوایل ماه جاری نشان داد حزب «پیمان مدنی» پاشینیان با حدود ۳۰ درصد آرا در رتبه اول قرار خواهد گرفت.
در این نظرسنجی، حزب «ارمنستان قدرتمند» کاراپتیان با حدود ۶ درصد در جایگاه دوم و با فاصلهای زیاد در رقابتی شلوغ قرار داشت.
توافق صلح با میانجیگری آمریکا
پاشینیان در سال ۲۰۱۸ زمانی به قدرت رسید که اعتراضات، سلف همسو با مسکوی او را سرنگون کرد. روابط پس از آن تیره شد که نیروهای حافظ صلح روسی مستقر در قرهباغ کوهستانی در سال ۲۰۲۳ نتوانستند از سقوط آن به دست آذربایجان جلوگیری کنند.
پاشینیان در ماه اوت به توافقی صلح با میانجیگری آمریکا برای پایان دادن به درگیری چنددههای بین ارمنستان و آذربایجان بر سر منطقه مورد مناقشه دست یافت. این توافق، مسیر حملونقلی را از جنوب ارمنستان باز میکند که به کالاها اجازه میدهد به سمت شرق و آسیای مرکزی جریان یابند، و در مقابل به آذربایجان دسترسی مستقیم به منطقه برونبوم نخجوان و ترکیه میدهد. مسکو با احتیاط از این توافق استقبال کرد.
واشنگتن گفته است که پرسنل امنیتی تحت حمایت آمریکا میتوانند بر این نوار باریک زمین که در امتداد مرز با ایران قرار دارد، نظارت کنند؛ احتمالی که مقامات اطلاعاتی گفتند روسیه آن را غیرقابل قبول میداند.
به گفته دو مقام غربی، در صورت از دست رفتن قدرت توسط پاشینیان، احتمالاً عناصر کلیدی تلاش صلح ترامپ بینتیجه خواهد ماند.
در ویدئویی که در ماه مه بهصورت آنلاین منتشر شد، مردان نقابداری که به لهجه ارمنی صحبت میکردند، پاشینیان را به مرگ تهدید کردند. رویترز نتوانست مشخص کند که آیا این تهدید واقعی بوده یا چه کسی پشت آن بوده است. این پرونده در ارمنستان تحت بررسی است.
سه منبع، از جمله یک مقام ارشد آمریکایی، نگرانیهای جدی و مداومی را در مورد امنیت رهبر ارمنستان توصیف کردند، بدون اینکه جزئیات بیشتری ارائه دهند.
به گفته یک مقام فعلی آمریکا، یک مقام سابق آمریکا و یک شخص سوم مطلع از این ترتیب، بخشهایی از دولت آمریکا، از جمله سیا، در سالهای اخیر بهطور پنهانی به حفاظت شخصی پاشینیان کمک کردهاند. یک منبع گفت این کمک شامل به اشتراکگذاری اطلاعات درباره تهدیدهای احتمالی بوده است.
کاخ سفید، وزارت امور خارجه، دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا و دفتر پاشینیان به درخواستها برای اظهارنظر درباره وضعیت امنیتی نخستوزیر پاسخ ندادند. سیا از اظهارنظر خودداری کرد.
تشدید اطلاعات نادرست
مقامات افزودند که مقامات روسی کارزارهای موجود اطلاعات نادرست آنلاین را برای بیاعتبار کردن دولت پاشینیان تشدید کردهاند.
در یک نمونه، یک کارزار آنلاین تحت حمایت روسیه به دروغ مدعی یک معامله زمین با حضور پاشینیان و جین شاهین و تام تیلیس، دو سناتور آمریکایی بود که در آوریل علناً درباره اطلاعات نادرست روسیه ابراز نگرانی کرده بودند. شاهین و تیلیس به درخواست اظهارنظر پاسخی ندادند.
یک مقام اروپایی گفت این کارزارها شامل یک شبکه بات وابسته به کرملین موسوم به «Storm-1516» است که در تلاشها برای دخالت در انتخابات اخیر آمریکا نقش داشته است.
سه منبع گفتند کرملین از شرکتهای مشاوره سیاسی و اندیشکدههای روسی، از جمله «آژانس طراحی اجتماعی» (SDA) که به دلیل انتشار اطلاعات نادرست برای تضعیف حمایت از اوکراین در اتحادیه اروپا و بریتانیا تحریم شده است، استفاده کرده است.
رویترز پنج سند به زبان روسی را بررسی کرد که به گفته منابع، توسط SDA تهیه شده بود. این خبرگزاری نتوانست بهطور مستقل تأیید کند که SDA این اسناد را تهیه کرده است.
یکی از اسناد پیشنهاد ایجاد یک رسانه به نام «Yerevan1» برای جامعه ارمنیهای مقیم روسیه را داده بود تا «نگرش منفی» نسبت به پاشینیان را ترویج کند با «روایت اصلی» مبنی بر اینکه «ارمنستان تنها در اتحاد نزدیک با روسیه و تحت حمایت آن میتواند شکوفا شود.» نه SDA و نه Yerevan1 به درخواستهای اظهارنظر پاسخی ندادند.
این سند ارزیابی کرده بود که ارمنیهای روسی میتوانند نقش تعیینکنندهای در انتخابات ایفا کنند، مشروط بر اینکه «مشارکت بالا در میان آنها تضمین شود».