نجمه بزرگمهر و اندرو انگلند / فایننشال تایمز / ۲۵ مه ۲۰۲۶
ایران اعلام کرد که «بسیاری از مسائل» مربوط به توافق با آمریکا برای تمدید آتشبس شکننده به مدت ۶۰ روز و بازگشایی تنگه هرمز نهایی شده است، اما همزمان هشدار داد که با ادامه مذاکرات بر سر جزئیات باقیمانده، دستیابی به توافق قریبالوقوع نیست.
در حالی که میانجیها تلاشهای خود را برای نهایی کردن توافق تشدید کردهاند، محمدباقر قالیباف، رئیس قدرتمند مجلس ایران و مذاکرهکننده ارشد، به همراه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، روز دوشنبه راهی دوحه شدند؛ موضوعی که به گفته فردی آگاه از روند مذاکرات، نشانهای از پیشرفت گفتوگوها برای حلوفصل جزئیات نهایی توافق است.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران نیز روز دوشنبه به قطر سفر کرد تا درباره آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی در خارج از کشور گفتوگو کند؛ خبری که رسانههای دولتی ایران آن را منتشر کردند.
ایران حدود ۶ میلیارد دلار دارایی در قطر دارد و دوحه طی هفته گذشته نقش پررنگتری در تلاشهای میانجیگرانه ایفا کرده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، پیشتر آمریکا را مسئول تأخیر در نهایی شدن توافق دانسته و گفته بود واشنگتن مواضع خود را تغییر میدهد؛ مسئلهای که «طبیعتاً هر مذاکرهای را مختل میکند». با این حال، او افزود که دو طرف «در بسیاری از موضوعات به جمعبندی رسیدهاند».
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز دوشنبه گفت دولت دونالد ترامپ «به دیپلماسی هر فرصتی برای موفقیت خواهد داد»، اما هشدار داد که اگر مذاکرات شکست بخورد، واشنگتن «راه دیگری» در پیش خواهد گرفت.
روبیو گفت: «یا به یک توافق خوب میرسیم، یا باید به شکل دیگری با این مسئله برخورد کنیم.»
دیپلماتها میگویند هر دو طرف خواهان توافق هستند، اما این اظهارات نشاندهنده شکننده بودن مذاکرات میان طرفهای درگیر است؛ طرفهایی که بیاعتمادی عمیقی نسبت به یکدیگر دارند و تمایلی ندارند چنین به نظر برسد که در برابر دشمن خود عقبنشینی کردهاند.
امیدها به دستیابی به توافق در آخر هفته افزایش یافت؛ پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز شنبه اعلام کرد «جنبهها و جزئیات نهایی» توافق «در حال حاضر در دست بررسی» است و «بهزودی اعلام خواهد شد».
اما او بعدتر گفت که به مذاکرهکنندگان آمریکایی گفته است «برای رسیدن به توافق عجله نکنند» و تأکید کرد «هر دو طرف باید وقت بگذارند و کار را درست انجام دهند».
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «نباید هیچ اشتباهی رخ دهد! رابطه ما با ایران در حال تبدیل شدن به رابطهای بسیار حرفهایتر و سازندهتر است.»
او روز یکشنبه نیز انتظارات درباره توافقی قریبالوقوع را تعدیل کرد و گفت این توافق «هنوز حتی بهطور کامل مذاکره نشده است».
کاهش قیمت نفت در روز دوشنبه
امیدها به دستیابی به یک گشایش دیپلماتیک باعث شد قیمت نفت روز دوشنبه در معاملات آسیایی کاهش یابد. نفت برنت، شاخص جهانی نفت، ۵.۲ درصد افت کرد و به ۹۸.۱۵ دلار در هر بشکه رسید. قیمت نفت آمریکا نیز با ۵.۵ درصد کاهش به ۹۱.۲۸ دلار در هر بشکه رسید. بازارهای سهام آسیا رشد کردند و معاملات آتی سهام آمریکا و اروپا نیز افزایش یافت.
بازگشایی تنگه هرمز یکی از اولویتهای ترامپ بوده است؛ آن هم در شرایطی که او میکوشد شدیدترین بحران انرژی جهان در چند دهه اخیر را مهار کند؛ بحرانی که به دلیل توانایی ایران در کاهش عبور کشتیها از این آبراه باریک تا حدی ناچیز شکل گرفت.
بر اساس مفاد توافق، ایران بهتدریج اجازه بازگشایی تنگه را خواهد داد و مینهای دریایی را از این آبراه جمعآوری میکند؛ مسیری که بهطور معمول یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند. به گفته افراد آگاه از مذاکرات، ایران در طول دوره ۶۰ روزه هیچ هزینهای از کشتیها دریافت نخواهد کرد.
آمریکا نیز محاصره دریایی بنادر ایران را کاهش خواهد داد.
همچنین قرار است مذاکراتی درباره برنامه هستهای ایران آغاز شود؛ همراه با تعهد به گفتوگو درباره اینکه تهران ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را رقیق کند یا تحویل دهد.
ترامپ بارها گفته است که میخواهد ایران آنچه را او «غبار هستهای» مینامد، تحویل دهد.
آمریکا نیز متناسب با پیشرفت مذاکرات به سوی توافق نهایی، بهصورت مرحلهای با کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران در خارج موافقت خواهد کرد.
مقامهای مسئول شبکههای اجتماعی در ایران روز دوشنبه تصمیم گرفتند اینترنت جهانی، که در طول جنگ قطع شده بود، دوباره وصل شود.
انتظار میرود مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، زمانی که دولت از نهایی شدن توافق اطمینان پیدا کند، تأیید نهایی را صادر کند.
روبیو گفت: «طرح نسبتاً محکمی روی میز وجود دارد؛ از جمله توانایی آنها برای بازگشایی تنگه، ورود به مذاکراتی بسیار واقعی، مهم و زماندار درباره مسئله هستهای، و امیدواریم بتوانیم آن را به سرانجام برسانیم.»
وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد تهران همچنین خواهان آن است که این توافق به جنگ «در همه جبههها» پایان دهد؛ نشانهای از اینکه ایران میخواهد هر توافقی شامل درگیری میان اسرائیل و حزبالله لبنان نیز باشد.
این جنگ زمانی آغاز شد که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه حملاتی را علیه جمهوری اسلامی آغاز کردند و بهسرعت سراسر خاورمیانه را دربر گرفت؛ در حالی که ایران در پاسخ، موجی از موشکها و پهپادها را به سوی کشورهای خلیج فارس شلیک کرد.
از ۸ آوریل تاکنون آتشبسی شکننده برقرار بوده است، اما میانجیهای پاکستانی و قطری طی هفته گذشته تلاشهای خود را برای دستیابی به توافق تشدید کردهاند؛ بهویژه پس از آنکه ترامپ اشاره کرد در حال بررسی ازسرگیری حملات علیه ایران است.