باراک راوید / آکسیوس
یک مقام ارشد آمریکایی در نشست خبری با خبرنگاران گفت که کاخ سفید انتظار ندارد توافق برای پایان دادن به جنگ با ایران روز یکشنبه حاصل شود و بر این باور است که تأیید این توافق از سوی رهبری ایران، از جمله مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ممکن است چند روز طول بکشد.
اهمیت موضوع: در حالی که مقامهای آمریکایی نسبت به امضای توافق ظرف چند روز آینده خوشبین هستند، در عین حال اذعان دارند که این توافق هنوز نهایی نشده و همچنان ممکن است شکست بخورد. یک مقام ارشد آمریکایی گفت: «ما در موقعیت بسیار خوبی قرار داریم، اما همچنان راههایی وجود دارد که این توافق میتواند تضعیف شود.»
این توافق میتواند از تشدید جنگ جلوگیری کند و فشار بر عرضه جهانی نفت را کاهش دهد. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا این توافق به یک صلح پایدار منجر خواهد شد یا نه؛ صلحی که همچنین خواستههای هستهای رئیسجمهور ترامپ را نیز در بر بگیرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه در شبکه تروت سوشال اعلام کرد که به «نمایندگانش دستور داده برای رسیدن به توافق عجله نکنند» و گفت: «هر دو طرف باید وقت کافی صرف کنند و کار را درست انجام دهند.»
او همچنین گفت که محاصره دریایی آمریکا «تا زمانی که توافق حاصل، تأیید و امضا شود، به طور کامل برقرار خواهد ماند.»
وضعیت کنونی: مقام ارشد دولت ترامپ گفت هنوز جزئیاتی باقی مانده که «باید حلوفصل شود»، اما ماهیت «کند و غیرشفاف» نظام تصمیمگیری ایران ممکن است دستیابی به توافق را چند روز دیگر به تأخیر بیندازد.
این مقام آمریکایی گفت: «هنوز بر سر جزئیات مشخص رفتوبرگشتهایی وجود دارد. برخی واژهها برای ما مهم هستند و برخی واژهها برای آنها.»
او افزود: «برداشت ما این است که رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنهای، چارچوب کلی توافق را تأیید کرده است. اما اینکه آیا این روند به توافق نهایی منجر شود یا نه، همچنان پرسشی باز است.»
طرف دیگر ماجرا: رسانههای دولتی ایران روز یکشنبه آمریکا را به «ایجاد مانع» در مذاکرات متهم کردند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز روز یکشنبه گفت ایران «آماده است به جهان اطمینان دهد که به دنبال سلاح هستهای نیست»، اما تأکید کرد که مذاکرهکنندگان «در موضوع عزت و کرامت کشور مصالحه نخواهند کرد.»
جزئیات بیشتر: مقام آمریکایی گفت پیشنویس توافق، در ازای لغو محاصره دریایی آمریکا، تنگه هرمز را باز خواهد کرد. در حالی که این تنگه باز میشود و اقتصاد جهانی «نفسی تازه» میکند، طرفین درباره محدودیتهای برنامه هستهای ایران مذاکره خواهند کرد.
به گفته این مقام، ایران در چارچوب این توافق «در اصل موافقت خواهد کرد» که ذخایر اورانیوم غنیشده خود را کنار بگذارد و طرفین درباره نحوه انجام این کار مذاکره خواهند کرد. او گفت: «هیچکس درباره کنار گذاشته شدن این ذخایر اختلافی ندارد. مسئله این است که چگونه این کار انجام شود.»
دولت ترامپ میخواهد توافق نهایی شامل تمام حدود دو هزار کیلوگرم ذخایر اورانیوم غنیشده ایران باشد، نه فقط ۴۵۰ کیلوگرمی که تا سطح نزدیک به درجه تسلیحاتی غنیسازی شده است. این مقام گفت: «همه این موارد بخشی از مذاکرات خواهد بود.»
در چارچوب پیشنویس توافق، ایران متعهد شده است درباره تعلیق غنیسازی اورانیوم گفتوگو کند، اما طرفین هنوز باید درباره مدت زمان این تعلیق مذاکره کنند.
این مقام آمریکایی گفت: «ما میخواهیم شاهد تعهدی قابل توجه برای صرفنظر کردن از غنیسازی باشیم. فکر میکنیم به آن خواهیم رسید. نسبت به جایگاهی که اکنون درباره تعهدات کلی مرتبط با مسئله غنیسازی داریم، احساس خوبی داریم.»
آنچه باید زیر نظر داشت: مقام آمریکایی گفت اصل حاکم بر این توافق آن است که هرچه ایران در زمینه غنیسازی و مواد هستهای امتیاز بیشتری بدهد، به همان میزان از کاهش تحریمها بهرهمند خواهد شد.
او گفت: «بدون تحویل مواد [هستهای]، پولی هم در کار نخواهد بود. اگر اورانیوم با غنای بالا واگذار نشود، هیچ تخفیف تحریمی دریافت نخواهند کرد. هرچه بیشتر انجام دهند، بیشتر دریافت میکنند. هیچ آزادسازی فوری منابع مالی در کار نخواهد بود.»
میان سطور: این مقام گفت دشواری اصلی در موضوع غنیسازی و مواد هستهای، به «ملاحظات غرور ملی» ایران و نحوه «فروش» این توافق در داخل کشور مربوط میشود.
پشت پرده: برخی سناتورهای جمهوریخواه و مفسران محافظهکار نزدیک به ترامپ از توافق در حال شکلگیری انتقاد کردهاند و برخی آن را با توافق هستهای سال ۲۰۱۵ دولت اوباما مقایسه کردهاند.
ترامپ در پیام خود در تروت سوشال به این انتقادها پاسخ داد و توافق هستهای دوران اوباما را «یکی از بدترین توافقهایی که تاکنون امضا شده» توصیف کرد. او گفت مذاکرات کنونی با ایران «دقیقاً نقطه مقابل» آن توافق است.
پشت صحنه: مقام آمریکایی گفت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و تیم او در روند مذاکرات درگیر بودهاند. او گفت: «ما نمیخواهیم آنها غافلگیر شوند. هماهنگیها بسیار نزدیک بوده است.»
اما مقامهای اسرائیلی به آکسیوس گفتهاند که نتانیاهو عمیقاً نسبت به توافق در حال شکلگیری نگران است و تردید دارد که رهبر جمهوری اسلامی آن را تأیید کند.
یک مقام اسرائیلی گفت در تماس تلفنی روز شنبه، نتانیاهو به ترامپ گفته است که اسرائیل «آزادی عمل خود برای مقابله با تهدیدها در همه جبههها، از جمله لبنان، را حفظ خواهد کرد.»
نتانیاهو بعداً در بیانیهای گفت که ترامپ «بار دیگر بر حق اسرائیل برای دفاع از خود در برابر تهدیدها در هر جبههای، از جمله لبنان، تأکید کرده است.»
نتانیاهو گفت: «ما توافق کردیم که هرگونه توافق نهایی با ایران باید خطر هستهای را از میان بردارد؛ از جمله از طریق برچیدن تأسیسات غنیسازی هستهای ایران و خارج کردن مواد هستهای غنیشده از خاک این کشور.»