عماد کریدی / خبرگزاری رویترز / ۲۲ مه ۲۰۲۶
انتشار نقشهای جدید از سوی ایران که بر ادعای این کشور درباره کنترل تنگه هرمز تأکید میکند، خطر آن را دارد که رنج هزاران دریانورد گرفتار در کشتیهای خلیج فارس را طولانیتر کند.
بیش از ۲۰ هزار ملوان روی حدود ۲ هزار کشتی در خلیج فارس گیر افتادهاند؛ بسیاری از آنها اجازه ترک کشتی ندارند، از کمبود غذا و آب شیرین رنج میبرند و از آیندهای نامعلوم در منطقهای جنگی هراس دارند.
ملوانانی که طی هفتههای اخیر با خبرگزاری رویترز گفتوگو کردهاند، از سختیها و نگرانیهای خود گفتهاند و فدراسیونی که نمایندگی آنها را بر عهده دارد، نسبت به شرایط وخیم آنها هشدار داده است.
«تنها کاری که اینجا میکنیم این است که برنامهریزی کنیم شب را چگونه بگذرانیم و دعا کنیم که هنگام حمله، هدف قرار نگیریم.» این را سلمان صدیقی، ملوان هندی، ماه گذشته از روی کشتیِ گرفتار خود در تماس تلفنی گفته است.
زندگی در انزوا
وقتی خبرنگاران رویترز این هفته با یک قایق تدارکاتی به کشتیهای لنگر انداخته در سواحل عربستان رفتند، ملوانان یک نفتکش کنار نردهها جمع شدند و دست تکان دادند؛ لحظهای نادر از تماس با دنیای بیرون.
نزدیک به سه ماه است که ملوانان گرفتار در خلیج فارس زندگیای کاملاً منزوی دارند؛ هر گروه تنها با چند کشتی همگروه، در رفتوآمد میان کابینهای کوچک، سالنهای غذاخوری مشترک و عرشههای داغ و آفتابسوخته.
تهران پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، تنگه هرمز ـــ مسیر حیاتی انتقال نفت جهان ـــ را بست. هزاران کشتی در خلیج فارس گرفتار شدند و با توقف مذاکرات صلح، ایران بر این محاصره عملی افزوده است.
«سازمان تنگه خلیج فارس» که ایران برای مدیریت درخواستهای عبور ایجاد کرده، روز چهارشنبه نقشهای منتشر کرد که ادعای تهران بر بخش وسیعی از آبهای دو سوی این گلوگاه را تأیید میکند.
صاحبان کشتیها برای خارج کردن شناورها ـ و اغلب محمولههای ارزشمند ـ باید از میان شبکهای پیچیده از پرداختها و مجوزهایی که ایران ایجاد کرده عبور کنند؛ موضوعی که گزارش رویترز نیز آن را نشان داده است.
محمد ارشدی، هماهنگکننده شبکه جهان عرب و ایران در فدراسیون بینالمللی کارگران حملونقل، میگوید: «آسیبپذیری و میزان در معرض خطر بودن دریانوردان به دلیل جنگ بسیار بیشتر و شدیدتر شده است.»
او از مواردی سخن میگوید که در آنها حقوقها به تعویق افتاده، کمک برای بازگرداندن ملوانان رد شده، تدارکات کافی وجود نداشته و ترس از موشکها و پهپادها بر زندگی سایه انداخته است. برخی ملوانان در تماس با او گریه کردهاند.
به گفته او، از زمان آغاز جنگ، بیش از ۲ هزار ملوان در خلیج فارس برای کمک یا مشاوره درباره مشکلاتی چون رهاشدگی، تأخیر حقوق و کمبود تدارکات با فدراسیون تماس گرفتهاند.
گرفتار در دریا
از بندر دمام عربستان، حدود هفت کشتی بزرگ در فاصله دور دیده میشدند که در دریا لنگر انداختهاند؛ تعداد بسیار بیشتری نسبت به شرایط عادی. وقتی قایق تدارکاتی در باد شدید کنار یک نفتکش بالا و پایین میرفت، ملوانان از روی عرشه صدا میزدند و کیسههای بزرگ دارو را بالا میکشیدند.
موهیت کولی، کاپیتان یک کشتی باری بزرگ که هنگام آغاز جنگ پس از حرکت از سنگاپور در خلیج گرفتار شد، میگوید وقتی نخستین بار شنید ممکن است تنگه بسته شود، «حتی نمیتوانست تصور کند چنین چیزی ممکن باشد.»
کشتی آلمانی او توانست در نزدیکی دمام لنگر امن پیدا کند، اما تنها یک هفته پس از آغاز جنگ، خدمه شروع به دیدن و شنیدن موشکها و پهپادهایی کردند که ایران به سوی کشورهای خلیج فارس شلیک میکرد.
او میگوید: «خدمهای که معمولاً پر سر و صدا و شاد بودند، ساکت شده بودند. زمان غذا خوردن کوتاهتر شد. گفتوگوها محتاطانهتر بود.» او این فضا را در گفتوگو با رویترز پس از بازگشت به هند توصیف کرده است.
کولی میگوید خوششانس بودهاند که شرکت مالک کشتی برایشان خدمه جایگزین فرستاده است.
اما به گفته ارشدی، بسیاری از ملوانان شرایط بسیار بدتری دارند. در برخی پروندههایی که او پیگیری میکند، ملوانان از سال گذشته حقوق ناچیز ۱۰۰ تا ۲۰۰ دلاری خود را دریافت نکردهاند و مالکان کشتی از بازگرداندن آنها به کشورشان خودداری میکنند یا تنها در صورتی کمک میکنند که ملوانان از حقوق معوقه خود بگذرند.
برخی ملوانان میگویند تنها یک وعده برنج یا عدس در روز دارند و تنها لحظاتی کوتاه به اینترنت دسترسی پیدا میکنند تا با خانواده تماس بگیرند یا کمک بخواهند.
ارشدی میگوید: «آنها نیازمند یک اقدام جمعی هستند، چون برای اقتصاد ما، برای زنجیرههای تأمین، و همچنین بهعنوان دریانوردان فعال و غیرنظامی اهمیت دارند.»
تلاش کشورهای خلیج فارس برای کمک
کشورهای خلیج فارس تلاشهایی برای کمک به ملوانان انجام میدهند؛ از جمله تسهیل رساندن تدارکات و جابهجایی خدمه.
سلیمان المزروعه، رئیس سازمان بنادر عربستان، میگوید: «برای دریانوردانی که در آبهای نامطمئن گرفتار شدهاند، مهمترین چیز در دنیا این است که بدانند ساحلی هست که بتوان به آن رسید.»
به گفته او، این سازمان به صدها کشتی برای تأمین غذا، آب شیرین، سوخت و دارو کمک کرده و به بیش از ۵۰۰ ملوان برای انتقال از کشتیهایشان یاری رسانده است. او پیامهای قدردانی ملوانانی را که توانستهاند منطقه را ترک کنند، «پاداشبخشترین بخش کار خود» توصیف میکند.