نمایش تبلیغاتی «وحدت ملی» و «پیروزی» در تهران
پریسا حافظی و آنگوس مکداول / خبرگزاری رویترز / ۲۱ مه ۲۰۲۶
رهبران جمهوری اسلامی در حالی که تنها چند ماه از سرکوب اعتراضات با کشتار گسترده میگذرد و همزمان جنگ فشار اقتصادی بر مردم را تشدید کرده است، با نصب پوسترهای تبلیغاتی در سراسر تهران از «وحدت ملی» و «پیروزی بر یک ابرقدرت جهانی» سخن میگویند.
در کنار تصاویر نیروهای سپاه پاسداران و تنگه هرمزِ مسدودشده، مقامها با برگزاری مراسم ازدواج جمعی با حالوهوای نظامی و آموزش عمومی کار با سلاح در مساجد، تلاش میکنند روحیه «مقاومت ملی» را به نمایش بگذارند.
برخلاف پیامهای مذهبی-انقلابی گذشته، تبلیغات امروز بیشتر بر مضامین ملیگرایانه تأکید دارد که فراتر از پایگاه سنتی حامیان تندرو را هدف گرفته است.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، گفت: «ایدئولوژی قدیمی جمهوری اسلامی دیگر در جامعه چندان کارایی ندارد و بنابراین نیاز به بهرهگیری از عناصر دیگری از هویت ایرانی برای بسیج تودهها احساس میشد.»
با این حال، واعظ و دیگر تحلیلگران میگویند میزان موفقیت این رویکرد در میان جمعیتی که عمیقاً دلسرد شدهاند، محل تردید است.
در حالی که ایران توانسته حملات هوایی آمریکا و اسرائیل را تاب بیاورد و با بستن تنگه هرمز — یکی از مسیرهای حیاتی انتقال نفت جهان — دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را به میز مذاکره بازگرداند، در داخل کشور با وضعیت وخیمی روبهرو است.
اقتصاد که پیش از جنگ نیز در شرایط بحرانی قرار داشت، اکنون در معرض فروپاشی است و تشدید سرکوبها نشاندهنده نگرانی مقامها از احتمال بروز ناآرامیهای داخلی تازه است.
در چنین شرایط دشواری، حکومت همچنان از الگوهای شناختهشده تبلیغاتی مانند «مقاومت ملی» و «دشمننمایی غرب» بهره میگیرد، اما بخشی از نمادهای انقلابی پیشین را کمرنگتر کرده است.
نمادهای شیعیِ شهادت که دههها نقش محوری داشتند، تا حدی جای خود را به نشانههای ملی و تاریخی ایرانی دادهاند؛ نمادهایی که پیشتر در جمهوری اسلامی به دلیل پیوند با گذشته سلطنتی مورد بیاعتنایی قرار میگرفتند.
همزمان، پوشش تلویزیون دولتی از تجمعات مکرر حکومتی، شامل گفتوگو با زنانی بدون حجاب است؛ امری که تا پیش از این در رسانههای رسمی ایران قابل نمایش نبود.
علی انصاری، استاد تاریخ معاصر در دانشگاه سنتاندروز اسکاتلند، گفت: «این تلاشی است برای نشان دادن اینکه همه چیز در ایران عادی است، همه متحدند و حکومت مردم خود را قتلعام نمیکند.»
او افزود: «این رویکرد تا حدی بر افراد مردد اثر میگذارد، اما بیشتر ایرانیان واقعاً آن را باور ندارند.»
تنگه هرمز
موفقیت ایران در بستن تنگه هرمز، نقش محوری در کارزار تبلیغاتی — هم در خارج با انتشار میمهای اینترنتی علیه ترامپ و هم در پیامرسانی داخلی — داشته است.
در یکی از پوسترها، نیروهای سپاه پاسداران با توری ماهیگیری به تصویر کشیده شدهاند که کشتیها و هواپیماهای جنگی آمریکا را به دام انداخته است. پوستر دیگری پارچهای را نشان میدهد که به شکل تنگه هرمز روی صورت ترامپ سنجاق شده است.
عکس: آرش خاموشی/ نیویورک تایمز
این تصاویر در ادامه سنت دیرینهای از بزرگنمایی قهرمانی ایرانیان و نکوهش ایالات متحده قرار میگیرد؛ از جمله در نقاشی دیواری مشهور مجسمه آزادی با چهرهای شبیه جمجمه.
اما در تغییری نسبت به گذشته، پوستر عظیم دیگری در تهران، رئیسعلی دلواری — رهبر مبارزه چریکی علیه اشغال بریتانیا در سواحل خلیج فارس یک قرن پیش — را در کنار یک فرمانده سپاه پاسداران نشان میدهد که با دستهای افراشته در برابر تنگه ایستادهاند.
نرگس، ۶۷ ساله و کارمند بازنشسته دولت در شیراز که نخواست نام خانوادگیاش فاش شود، گفت: «این بنرها درباره قهرمانان ملی برای زمان جنگ است. بعد از آن، همینها علیه ما برمیگردند و سرکوب دوباره آغاز میشود.»
به گفته منابع سیاسی در ایران، در طول جنگ، قدرت بهطور محسوسی از روحانیون به فرماندهان سپاه پاسداران منتقل شده است؛ روندی که در سالهای گذشته نیز بهتدریج در حال شکلگیری بود.
واعظ گفت: «جهتی که روایتهای رسمی حکومت در پیش گرفته، در واقع نشاندهنده تحولی است که در ساختار آن رخ میدهد. این نظام از یک ساختار دینی به سوی یک نظام نظامی در حال حرکت است.»
تصاویر تیم ملی فوتبال ایران در حال ادای احترام و نیز تصاویر مجتبی خامنهای، رهبر جدید، در کنار پرچم بزرگ ایران، در راستای تقویت این روایت ملیگرایانه قرار دارد.
تردید درباره تبلیغات
واعظ میگوید حملات هوایی به زیرساختها و تهدید ترامپ به «محو تمدنی» ایران، اثربخشی این تاکتیکها را افزایش داده است.
او افزود: «همه اینها به حکومت ایران کمک کرده تا این جنگ را نه جنگی علیه جمهوری اسلامی، بلکه جنگی علیه ایران بهعنوان یک کشور معرفی کند.»
مقامها در طول جنگ تقریباً هر شب تجمعاتی برگزار کردهاند تا خیابانها را به نماد حمایت تبدیل کنند، اما هم حامیان و هم مخالفان نسبت به نتایج آن تردید دارند.
آرشیا، ۲۳ ساله و فارغالتحصیل زبان فرانسه از یزد، گفت: «همهاش یک نمایش است تا به دنیا نشان دهند مردم با حکومت هستند. به جای این نمایشها باید وضعیت اقتصادی را درست کنند.»
محمد، ۲۶ ساله، دانشجوی تندرو در تبریز، با وجود باور به حس میهنپرستی، از حضور زنان بیحجاب در تجمعات و اختلاط آنان با مردان نامحرم ابراز نارضایتی کرد و گفت: «این چیزی نبود که انقلاب برایش انجام شد.»
در یک مراسم ازدواج جمعی در این هفته، زوجها با خودروهای سپاه پاسداران که با بادکنک و تیربار تزئین شده بودند، در کنار ماکتهایی از موشکهای بالستیک به رنگ صورتی فلامینگو به نمایش درآمدند.
تلویزیون دولتی همچنین تصاویری از آموزش کار با سلاح در مساجد پخش کرد که در آن مربیان نظامی به مردان و زنان نحوه باز و بسته کردن و شلیک با تفنگهای تهاجمی را آموزش میدادند.
به گفته انصاری، این تصاویر ممکن است اثر دوگانهای داشته باشد و به مخالفان یادآوری کند که حکومت از پشتوانهای مسلح برخوردار است.
او گفت: «این موضوع بهخوبی نشان میدهد که حکومت به اندازهای که ادعا میکند، امن نیست. آنها تلاش میکنند به مردم خود نشان دهند که با یک نظام سختگیر و قدرتمند روبهرو هستند.»