تال شالِو / سیانان / اول مه ۲۰۲۶
اگر این درخواست از سوی تقریباً هر کشور دیگری مطرح میشد، پاسخ قطعاً «نه» بود. اما زمانی که امارات متحده عربی در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با تهران، هدف حملات بیوقفه ایران قرار گرفت، اسرائیل با استقرار یکی از حساسترین سامانههای نظامی خود موافقت کرد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پس از تماس با رئیسجمهور شیخ محمد بن زاید آل نهیان، بهطور محرمانه دستور داد ارتش اسرائیل یک آتشبار رهگیر سامانه «گنبد آهنین» — به همراه نیروهایی برای بهرهبرداری از آن — به امارات اعزام کند؛ اقدامی که نشان میدهد روابط دو طرف تا چه اندازه پیشرفت کرده است.
اکنون، در حالی که امارات به دلیل مواضع متحدان سنتی خود در قبال جنگ ایران، در حال فاصله گرفتن از آنان است، اسرائیل این وضعیت را فرصتی بیسابقه برای تقویت بیشتر روابط دوجانبه میداند. این موضوع را چندین مقام اسرائیلی به سیانان گفتهاند.
امارات متحده عربی که در سال ۲۰۲۰ و در چارچوب «توافقنامههای ابراهیم» به نخستین کشور عربی طی ۲۶ سال گذشته تبدیل شد که روابط خود را با اسرائیل عادیسازی کرد، اعلام کرده است که جنگ ایران میتواند اتحادهای منطقهای آن را دگرگون کند. مقامات این کشور از ناامیدی نسبت به برخی شرکای نزدیک عرب خود سخن گفته و تأکید دارند که ابوظبی در عوض به اسرائیل و کشورهایی که در طول جنگ از آن حمایت کردند — از جمله فرانسه، ایالات متحده و بریتانیا — نزدیکتر خواهد شد.
یک منبع اسرائیلی آگاه از روابط با امارات به سیانان گفت: «در میان معدود تحولات مثبت ناشی از جنگ ایران، این رابطه (با ابوظبی) بهعنوان یک خبر خوب برجسته است.» او افزود: «روابط به سطح جدیدی ارتقا یافته، از جمله در سطح رهبران.»
در هفتههای اخیر، مقامات امارات و تحلیلگران نزدیک به دولت، بهندرت اما بهطور علنی از کشورهای عربی انتقاد کردهاند که چرا در زمانی که این کشور بار اصلی حملات ایران را در جریان پاسخ تهران به جنگ آمریکا و اسرائیل تحمل میکرد، حمایت کافی نشان ندادند.
انور قرقاش، مشاور رئیسجمهور امارات، این هفته در کنفرانسی در دبی گفت: «موضع پادشاهیهای عرب حوزه خلیج فارس از نظر تاریخی ضعیفترین بوده است.»
او با اشاره به اتحادیه ۲۲ کشوری عرب افزود: «از اتحادیه عرب انتظارش را داشتم و تعجب نکردم. اما از کشورهای خلیج (فارس) چنین انتظاری نداشتم و شگفتزده شدم.»
در حالی که انتقادها افزایش یافته مبنی بر اینکه اسرائیل و ایالات متحده کشورهای خلیج فارس را وارد جنگی کردهاند که اکثر دولتهای منطقه با آن مخالف بودند، قرقاش بار دیگر بر ضرورت حفظ روابط با هر دو کشور تأکید کرد و به سیانان گفت: «نفوذ اسرائیل در خلیج (فارس) پررنگتر خواهد شد، نه کمرنگتر.»
یک منبع دیپلماتیک اسرائیلی نیز به سیانان گفت: «حتی هنگام امضای توافقنامههای ابراهیم نیز چنین سطحی از نزدیکی را تصور نمیکردیم»، اشارهای به تعمیق همکاریهای نظامی میان دو طرف.
یکی دیگر از مقامات اسرائیلی افزود: «این جنگ سطحی بیسابقه از نزدیکی ایجاد کرد که تا حد زیادی ناشی از احساس سرنوشت مشترک بود — هر دو کشور هدف حمله قرار گرفتند و دشمن مشترکی دارند.» او تأکید کرد: «این موضوع قطعاً در گسترش روابط در آینده منعکس خواهد شد.»
این هفته، امارات متحده عربی پس از نزدیک به شش دهه عضویت، از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) خارج شد. زمانی که سیانان از سهیل المزروعی، وزیر انرژی امارات، پرسید آیا عربستان سعودی — رهبر غیررسمی این گروه — در این تصمیم مورد مشورت قرار گرفته است یا نه، او پاسخ داد که این تصمیم «یک تصمیم ملی و حاکمیتی» بوده است.
کارشناسان میگویند اگرچه امارات سالها از محدودیتهای این سازمان ناراضی بود و به دنبال خروج از آن بود، اما بهدلیل ملاحظات نسبت به عربستان سعودی در آن باقی مانده بود.
یکی از مقامات اسرائیلی در گفتوگو با سیانان، خروج ابوظبی از اوپک را نشانهای از شکاف فزاینده با مواضع سنتی کشورهای خلیج فارس و حرکت بهسوی همراستایی بیشتر با اسرائیل و ایالات متحده دانست.
او گفت: «این اقدام فاصله امارات از سیاستهای سنتی خلیج (فارس) را افزایش میدهد و این کشور را به بازیگری کاملاً متفاوت در منطقه و برای اسرائیل تبدیل میکند.» وی افزود که امارات «خود را تنها یافت — و این اسرائیل و ایالات متحده بودند که در کنار آن ایستادند.»
نخستین استقرار نظامی اسرائیل در یک کشور عربی
یک منبع اسرائیلی آگاه از موضوع، هفته گذشته به سیانان گفت که استقرار مخفیانه سامانه دفاع موشکی مشهور «گنبد آهنین» اسرائیل در امارات، نشاندهنده عمق گرفتن روابط دو کشور است؛ این اظهارات تأییدی بر گزارشی از آکسیوس بود. به گفته این منبع، این سامانه در جریان جنگ با ایران به امارات ارسال شد.
این اقدام، نخستین استقرار بیسابقه نیروهای اسرائیلی در یک کشور عربی را رقم زد و همچنین اولین مورد شناختهشدهای بود که اسرائیل سامانه «گنبد آهنین» را خارج از مرزهای خود مستقر میکرد — آن هم در حالی که خود این کشور در داخل، تحت آتش سنگین ایران قرار داشت. مقامات اسرائیلی میگویند این جنگ، سطح همکاریهای امنیتی میان دو کشور را به حدی بیسابقه رسانده است.
به گفته منبعی آگاه از روابط امارات و اسرائیل، دو کشور در این دیدگاه مشترکاند که «اسلامگرایی افراطی» تهدید اصلی به شمار میرود. او افزود که اسرائیل «در تنشهای امارات با عربستان سعودی بر سر شاخ آفریقا نیز از ابوظبی حمایت کرده است.»
اسرائیل پیشتر چندین قرارداد تسلیحاتی برای فروش سامانه «گنبد آهنین» به خارج از کشور منعقد کرده بود، اما به نظر میرسد این نخستین بار است که این سامانه در کشور دیگری مستقر و بهطور عملیاتی مورد استفاده قرار گرفته است. به گزارش آکسیوس به نقل از یک مقام اسرائیلی، این سامانه در جریان جنگ دهها موشک ایرانی را رهگیری کرده است.
به گفته دو منبع دیگر، این نخستین بار نبود که اسرائیل سامانههای پدافند هوایی خود را در اختیار امارات قرار میداد. در سال ۲۰۲۲، پس از آنکه شورشیان حوثی یمن حملات موشکی به ابوظبی انجام دادند که به کشته شدن سه نفر انجامید — حملهای که مقامات امارات در آن زمان از آن بهعنوان «۱۱ سپتامبر» این کشور یاد کردند — اسرائیل بنا به درخواست محمد بن زاید، رئیسجمهور امارات، از نخستوزیر وقت اسرائیل نفتالی بنت، یک آتشبار پدافند هوایی «باراک-۸» به این کشور منتقل کرد.
شبکه سیانان درباره سطح حمایتی که اسرائیل — از جمله از طریق سامانههای گنبد آهنین — در اختیار امارات قرار داده، با وزارت خارجه این کشور تماس گرفته است. هنوز مشخص نیست که آیا این سامانهها همچنان در امارات مستقر هستند یا نه.
یوئل گوزانسکی، پژوهشگر ارشد در مؤسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو و مقام پیشین شورای امنیت ملی اسرائیل، گفت که امارات اکنون یکی از نزدیکترین کشورهای جهان به اسرائیل است. او گفت: «این فقط همکاری امنیتی نیست؛ گردشگری، علم، سرمایهگذاری و تجارت را هم شامل میشود. هیچ کشور عربی نزدیکتر از این نیست.» وی به تصمیم امارات برای حفظ سفیر خود در تلآویو و ادامه پروازها در جریان جنگ غزه اشاره کرد و افزود که احتمالاً همین نزدیکی، دلیل آن بوده که ایران بیشترین حملات را متوجه این کشور کرده است.
او گفت: «در این معنا، امارات بهای این رابطه را میپردازد.»
با این حال، این جنگ همچنین محدودیتهای حمایت اسرائیل را نیز آشکار کرده است، چرا که این کشور تلاش میکند میان تمایل خود برای تعمیق روابط با کشورهای خلیج فارس و نیازهای امنیتی داخلیاش توازن برقرار کند. یک منبع امنیتی اسرائیلی به سیانان گفت که اسرائیل ناچار شده درخواست ابوظبی برای دریافت آتشبارهای بیشتر گنبد آهنین را رد کند. این مقام گفت: «هر آتشباری که آنجا مستقر شود، به معنای یک آتشبار کمتر برای دفاع هوایی خود ماست.»
در مقابل، این منبع افزود که امارات نیز در زمینه «اطلاعات سیگنالی» به اسرائیل کمک میکند؛ اطلاعاتی که از رهگیری و تحلیل سیگنالهای الکترونیکی — عمدتاً ارتباطات و دیگر انتشارهای ناشی از افراد، سامانهها یا تجهیزات — به دست میآید.
امارات از منطقه خود فراتر رفته است
در ساعات پیش از آنکه امارات روز سهشنبه اعلام کند از اوپک خارج میشود، کاربران و چهرههای فعال در شبکههای اجتماعی این کشور مملو از گمانهزنی درباره تصمیمی مهم بودند. برگزاری نشست غیرمنتظره رهبران خلیج فارس در همان روز در عربستان سعودی، شایعاتی را دامن زد مبنی بر اینکه ابوظبی در حال آماده شدن برای خروج از «شورای همکاری خلیج فارس» — بلوک ششکشوری پادشاهیهای خلیج به رهبری عربستان — است، اما چنین اتفاقی رخ نداد.
از آن زمان، گمانهزنیها به این سمت رفته که آیا امارات ممکن است از سایر نهادهای چندجانبه نیز خارج شود، از جمله اتحادیه عرب مستقر در قاهره و سازمان همکاری اسلامی مستقر در ریاض؛ نهادهایی که ابوظبی دههها عضو آنها بوده است.
ناظران میگویند امارات حتی پیش از جنگ نیز بهطور فزایندهای از همسایگان عرب خود فاصله گرفته بود و این درگیری، این روند را تسریع کرده است.
طارق العتیبه، پژوهشگر برنامه خاورمیانه در مرکز بلفر دانشگاه هاروارد، به سیانان گفت: «امارات متوجه نشده بود تا چه اندازه از منطقه خود فراتر رفته است.» او به «پیچیدگی» این کشور اشاره کرد که به گفته او بیشتر با کشورهای غربی و آسیایی همخوانی دارد تا با محیط پیرامونیاش. وی افزود: «منطقی است که انتظار داشته باشیم پس از بازنگری امارات در روابط خود، متحدان واقعی و نقاط تمرکز اصلی آن آشکار شوند.»
در حال حاضر، یک مقام اماراتی روز چهارشنبه به سیانان گفت که این کشور قصد ندارد از سایر سازمانهای چندجانبه خارج شود. به گفته او، ابوظبی در حال بازنگری در «میزان ارتباط و کارآمدی نقش و مشارکت خود» در برخی نهادهاست، اما «هیچ برنامهای برای خروج» ندارد.