نریوس آدامایتیس و احمد غدار / خبرگزاری رویترز / ۳۰ آوریل ۲۰۲۶
دادههای کشتیرانی و نظرات تحلیلگران حاکی از آن است که محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده، صادرات نفت تهران را به شدت منقبض کرده و با پر شدن ظرفیت مخازن ذخیرهسازی در داخل ایران، حجم فزایندهای از نفت خام روی تانکرها سرگردان مانده است.
با خاموش شدن سیستمهای ردیابی توسط برخی شناورها و بازگرداندن تانکرهای ایرانی توسط نیروهای آمریکایی، اندازهگیری دقیق میزان نفت تحویلی ایران به مشتریان — به ویژه چین به عنوان اصلیترین خریدار — غیرممکن شده است.
طبق اعلام شرکت تحلیلی «وورتکسا» (Vortexa)، در فاصله ۱۳ تا ۲۵ آوریل تنها تعداد انگشتشماری از نفتکشهای حامل نفت خام ایران موفق به ترک دریای عمان شدهاند. دادههای شرکت LSEG نشان میدهد که این میزان نسبت به دوره مشابه در ماه مارس، زمانی که ایران ۲۳.۴ میلیون بشکه نفت صادر کرده بود، بیش از ۸۰ درصد کاهش یافته است.
تعدادی از شناورهای تهران پس از ترک بنادر ایران، به همراه کشتیهای کانتینری تحت تحریم و تانکرهای ایرانی در آبهای آسیا، توسط نیروهای آمریکایی رهگیری شدهاند.
تشدید تنگنا در بازارهای جهانی
شرکت وورتکسا در ایمیلی به رویترز اعلام کرد: «در این مرحله، برآورد ما این است که حدود ۴ میلیون بشکه نفت خام ایران با موفقیت از دریای عمان خارج شده است، اما در حال حاضر نمیتوانیم تأیید کنیم که آیا هیچیک از این شناورها متعاقباً متوقف شدهاند یا خیر.»
حذف عرضه نفت ایران به تنگنای گستردهتر در بازار دامن میزند؛ چرا که جنگ عملاً تنگه هرمز را مسدود کرده و صادرات نفت عربستان سعودی، امارات، کویت و عراق را نیز مختل نموده است. این وضعیت باعث جهش قیمتها شده، اتفاقی که ایالات متحده پیشتر سعی داشت از آن جلوگیری کند.
ماه گذشته، ایالات متحده در اقدامی غیرمنتظره، معافیت موقتی از تحریمهای صادرات انرژی را به تهران اعطا کرد تا از التهاب قیمتها کاسته شود. با این حال، از زمان آغاز جنگ ایران در ۲۸ فوریه، قیمت معاملات آتی نفت برنت حدود ۵۰ دلار در هر بشکه جهش یافته که منجر به افزایش قیمت بنزین، دیزل و سوخت جت شده است.
آژانس بینالمللی انرژی این وضعیت را بزرگترین اختلال در تولید نفت جهان نامیده است.
کپلر: پس از محاصره، هیچ تانکری از خلیج خارج نشده است
تحلیلگران موسسه «کپلر» (موسسه رهیابی محمولههای نفتی) اظهار داشتند که از زمان آغاز محاصره، هیچ نفتکش حامل نفت خام ایران را مشاهده نکردهاند که از دریای عمان خارج شده باشد. مقامات آمریکایی روز چهارشنبه اعلام کردند که این محاصره، تهران را از درآمدهای حیاتی صادرات نفت محروم کرده است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) روز چهارشنبه اعلام کرد: «در حال حاضر ۴۱ نفتکش حاوی ۶۹ میلیون بشکه نفت وجود دارد که رژیم ایران قادر به فروش آنها نیست.»
همزمان، ریال ایران روز چهارشنبه به کمترین سطح تاریخی خود در برابر دلار آمریکا سقوط کرد که نشاندهنده دشواریهای مالی پیش روی این اقتصاد متکی به نفت است.
با وجود این فشارها، شرکت اطلاعات دریایی «تانکرترکرز» (TankerTrackers) اعلام کرد که ایران همچنان در حال بارگیری نفت خام در پایانه اصلی صادراتی خود در جزیره خارک است. این شرکت افزود تصاویر ماهوارهای دستکم ۱۰ نفتکش را نشان میدهد که در نزدیکی بندر چابهار ایران در دریای عمان متوقف شدهاند.
ایران در ماه فوریه روزانه حدود ۳.۲۴ میلیون بشکه نفت خام تولید کرد که حدود نیمی از آن برای پالایش داخلی مصرف شده است. با این حال، یوهانس رائوبال، تحلیلگر کپلر، معتقد است با توجه به کمبود فضا در مخازن ذخیرهسازی، این کشور ممکن است طی یک یا دو هفته آینده مجبور به کاهش تولید شود.
به گفته کپلر، مخازن خشکی با ذخایر بیش از ۵۰ میلیون بشکه، حدود ۶۰ درصد پر شدهاند، در حالی که کل ظرفیت این مخازن ۸۶ میلیون بشکه است. موسسه مشاورهای FGE نیز در اواسط آوریل پیشبینی کرده بود که محدودیت ظرفیت ذخیرهسازی میتواند ایران را در نیمه ژوئن مجبور به توقف یا کاهش جدی تولید کند.