دنیل فلین / خبرگزاری رویترز / ۲۸ آوریل ۲۰۲۶
رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، با بهرهگیری از تخصص این کشور در جنگ پهپادی، در جریان سفرهای خود به خاورمیانه و اروپا، مجموعهای از توافقهای موفق دیپلماتیک را رقم زده است؛ اقدامی که نشان میدهد کییف چگونه از توانمندی نظامی برای افزایش نفوذ دیپلماتیک خود استفاده میکند.
تنها در همین ماه، اوکراین پس از ایجاد مشارکتهای امنیتی بلندمدت با عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی در اواخر ماه مارس، توافقهایی در حوزه دفاعی و پهپادی با آلمان، نروژ و هلند امضا کرده است.
زلنسکی همچنین در هفتههای اخیر بر سر همکاریهای امنیتی با ترکیه و سوریه به توافق رسیده و در پایان هفته گذشته نیز با الهام علیاف، رئیسجمهور جمهوری آذربایجان، توافقهایی در زمینه دفاعی و انرژی امضا کرده است.
از زمان تهاجم روسیه در سال ۲۰۲۲، زلنسکی در پی تقویت ائتلافهای کییف، هم با متحدان غربی و هم با کشورهای «جنوب جهانی»، بوده تا نفوذ دیپلماتیک روسیه را محدود کند.
به گفته تحلیلگران، جنگ ایران نشان داده که پهپادها تا چه اندازه در جنگهای مدرن نقشی محوری دارند و در زمانی که حمایت آمریکا از کییف نامطمئن به نظر میرسد، این موضوع به زلنسکی یک اهرم چانهزنی دیپلماتیک داده است.
از زمان آغاز تهاجم روسیه، اوکراین روشهای ارزان و بسیار مؤثری برای مقابله با حملات پهپادی ابداع کرده و بهجای اتکا صرف به سامانههای پیشرفته و پرهزینه دفاع موشکی مانند پاتریوت آمریکایی — که ایالات متحده در منطقه خلیج فارس از آن استفاده کرده — به این راهکارها روی آورده است.
اوکراین همچنین توانایی استفاده از پهپادهای تهاجمی دوربرد را برای هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی روسیه توسعه داده است.
اوریسیا لوتسویچ، رئیس «انجمن اوکراین» در اندیشکده چتم هاوس در لندن، گفت: «زلنسکی واقعاً تلاش میکند نشان دهد که اوکراین یک دارایی است، نه یک بار اضافی، و اینکه پاسخی برای ماهیت در حال تغییر جنگ دارد.» او افزود: «اکنون اوکراین باید خود را سازماندهی کند تا واقعاً بتواند این وعدهها را عملی کند.»
محدودیتهای صادراتی اوکراین مانع توافقها
تولیدکنندگان پهپاد در اوکراین میگویند ظرفیت مازاد قابل توجهی دارند، اما دولت تنها تعداد محدودی مجوز صادرات دفاعی صادر کرده است.
اوکراین تولید پهپاد را در خارج از کشور، از جمله در آلمان و بریتانیا، آغاز کرده، اما این تولیدات برای نیازهای نظامی خود این کشور اختصاص یافته است.
لوتسویچ گفت: «در اوکراین گلوگاه اصلی کنترلهای صادراتی است؛ در واقع نوعی ممنوعیت صادرات وجود دارد.» او افزود که اوکراین باید این مقررات را سادهتر کند: «این کشور باید بین نیازهای جنگی خود و صادرات تعادل برقرار کند.»
چالش دیگر اوکراین این است که موفقیت آن بیشتر در توسعه سامانههای مؤثر — مانند لایههای هماهنگ از پهپادهای رهگیر، مسلسلها و ابزارهای اخلالگر برای دفاع در برابر پهپاد — بوده، نه در فناوریهای پیشرفته و نوکتیز.
بهعنوان ویترینی از این روشها، اوکراین حدود ۲۰۰ کارشناس را به منطقه خلیج فارس اعزام کرده تا در مقابله با پهپادهای دوربرد شاهد ساخت ایران کمک کنند.
کرت ولکر، سفیر پیشین آمریکا در ناتو و نماینده این کشور در امور اوکراین در دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ، گفت که کییف بهدرستی در به اشتراکگذاری گسترده سامانههای دوران جنگ خود محتاط است.
او افزود: «بخش زیادی از آنچه اوکراینیها انجام دادهاند، توسعه فرآیند و ذهنیت است.» ولکر گفت اوکراین نگران است که روسیه از نحوه عملکرد سامانههایش آگاه شود: «هر کسبوکاری تلاش میکند مالکیت فکری خود را تا حد ممکن حفظ کند، چون همین موضوع به آن ارزش میدهد. بنابراین طبیعی است که آنها چنین کاری میکنند.»
وابستگی به اپراتورهای انسانی
به گفته فابیان هافمن، پژوهشگر ارشد در کالج دانشگاهی دفاع نروژ، سامانههای دفاع هوایی کمهزینه اوکراین به آموزش و مهارت اپراتورهای پهپادهای رهگیر وابسته است.
این سامانهها در مقابله با پهپادهای ملخی، مانند «گران-۲» روسیه، بسیار مؤثر بودهاند، اما ورود تدریجی مدلهای جتموتور که میتوانند با سرعت ۴۰۰ کیلومتر در ساعت پرواز کنند، کار را برای اپراتورهای انسانی دشوارتر کرده است.
هافمن گفت: «اوکراین به سمت پهپادهای رهگیر با هدایت خودکار حرکت کرده، اما تاکنون اپراتورها بخش عمده کار سنگین را انجام دادهاند.» او افزود شرکتهای اروپایی مانند «تایتان» در آلمان و «فرانکنبورگ» در استونی در حال توسعه سامانههای خودکار هستند که ممکن است مزیت اوکراین را کاهش دهد.
کارشناسان میگویند صادرات نظامی میتواند مزایای اقتصادی برای اوکراین به همراه داشته باشد. بر اساس اعلام انجمن تولیدکنندگان UCDI، حدود ۴۰۰ هزار نفر هماکنون در صنعت دفاعی اوکراین مشغول به کار هستند. یک بخش دفاعی با سرمایهگذاری بهتر میتواند وابستگی به حمایت مالی و نظامی غرب را کاهش دهد و پس از برقراری آتشبس احتمالی، رشد اقتصادی را تقویت کند.
زلنسکی امیدوار است دیپلماسی پهپادی بتواند به تأمین توافقهای انرژی با کشورهای خاورمیانه و همچنین یافتن بازارهایی برای محصولات کشاورزی اوکراین کمک کند.
او همچنین در پی تقویت دفاع موشکی اوکراین است. جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران نگرانیهایی در اوکراین ایجاد کرده مبنی بر اینکه ممکن است تأمین سامانههای پاتریوت — که برای رهگیری موشکهای بالستیک روسیه استفاده میشود — کاهش یابد، زیرا واشنگتن نیازهای خود را در اولویت قرار میدهد.
توافق دفاعی ۴ میلیارد دلاری اوکراین با آلمان در این ماه شامل تأمین سامانههای پاتریوت و تعهد به همکاری برای ایجاد یک سامانه دفاع موشکی بالستیک اروپایی بوده است. زلنسکی گفته است که اوکراین ظرف یک سال به سامانههای بومی ضد موشک بالستیک نیاز دارد.
هافمن گفت چالشهای ساخت رهگیری که بتواند موشکهای بالستیک مدرن و مانورپذیر را ساقط کند، بسیار عظیم است. به گفته او، سامانه پاتریوت PAC-3 با نرخ موفقیت حدود ۶۰ درصد، حاصل دههها کار و توسعه بوده است.
به گفته تحلیلگران، در پس تلاشهای اوکراین نگرانی از قابل اتکا بودن واشنگتن بهعنوان یک شریک نهفته است.
لوتسویچ گفت: «او (زلنسکی) درک میکند که آمریکا دیگر یک متحد به معنای سابق نیست.» او افزود: «اوکراینیها همچنین میدانند که باید با ظرافت حرکت کنند و تا حد ممکن آمریکا را در کنار خود نگه دارند.»