بن فینلی، کنستانتین توروپین و بیل بارو / آسوشیتدپرس / ۲۱ آوریل ۲۰۲۶
پنتاگون روز سهشنبه (۲۱ آوریل ۲۰۲۶) اعلام کرد نیروهای ایالات متحده یک نفتکش را که پیشتر بهدلیل قاچاق نفت خام ایران در آسیا تحریم شده بود، توقیف کردهاند؛ اقدامی که در چارچوب هشدار جهانی واشنگتن برای ردیابی کشتیهای مرتبط با تهران انجام میشود.
پنتاگون در شبکههای اجتماعی اعلام کرد نیروهای آمریکایی «یک عملیات بازرسی دریایی در چارچوب حق بازدید» انجام داده و بدون حادثه سوار کشتی «ام/تی تیفانی» شدهاند.
یک مقام دفاعی آمریکا که بهدلیل ادامه داشتن عملیات نظامی نخواست نامش فاش شود، گفت این کشتی در خلیج بنگال — میان هند و جنوب شرق آسیا — توقیف شده و حامل نفت ایران بوده است. به گفته این مقام، ارتش آمریکا طی چهار روز آینده تصمیم خواهد گرفت با این کشتی چه کند؛ از جمله انتقال آن به ایالات متحده یا تحویل آن به کشور دیگر.
این اقدام تازهترین گام در کارزار آمریکا علیه ایران برای متوقف کردن هر کشتی مرتبط با تهران یا مظنون به حمل تجهیزاتی است که میتواند به دولت ایران کمک کند؛ از جمله تسلیحات، نفت، فلزات و تجهیزات الکترونیکی. این اعلام در آستانه پایان یک آتشبس شکننده میان آمریکا و ایران و در حالی صورت میگیرد که پاکستان تلاش میکند میان واشنگتن و تهران میانجیگری کند.
این دومین کشتی مرتبط با ایران است که توسط ارتش آمریکا توقیف میشود. نیروی دریایی آمریکا روز یکشنبه نیز به یک کشتی باری با پرچم ایران حمله کرده و آن را توقیف کرد؛ کشتیای که به گفته آمریکا تلاش کرده بود از محاصره بنادر ایران عبور کند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد یک ناوشکن آمریکایی با شلیک خود به موتورخانه این کشتی آسیب وارد کرده است.
هدفگیری کشتیهای مرتبط با ایران در آبهای بینالمللی
پنتاگون در شبکههای اجتماعی کشتی تیفانی را «فاقد تابعیت» توصیف کرد، با وجود اینکه این کشتی تحت پرچم بوتسوانا ثبت شده است.
در بیانیه پنتاگون آمده است: «همانطور که پیشتر اعلام کردهایم، ما تلاشهای جهانی برای اجرای قوانین دریایی را دنبال خواهیم کرد تا شبکههای غیرقانونی را مختل کرده و کشتیهای تحریمشدهای را که از ایران حمایت مادی میکنند، در هر نقطهای که فعالیت دارند، متوقف کنیم.» این بیانیه افزود: «آبهای بینالمللی پناهگاهی برای کشتیهای تحریمشده نیست.»
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، هفته گذشته گفت این اقدامات اجرایی فراتر از آبهای ایران و منطقه تحت مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا گسترش خواهد یافت.
او به خبرنگاران در پنتاگون گفت: «نیروهای آمریکایی در سایر حوزههای مسئولیت نیز بهطور فعال هر کشتی با پرچم ایران یا هر کشتیای را که تلاش کند از ایران حمایت مادی کند، دنبال خواهند کرد.» وی بهطور خاص به عملیات در اقیانوس آرام اشاره کرد و گفت آمریکا کشتیهایی را که پیش از آغاز محاصره از خارج از تنگه هرمز — گذرگاهی حیاتی برای انتقال انرژی و سایر محمولهها — حرکت کردهاند، هدف قرار خواهد داد.
ارتش آمریکا همچنین فهرست گستردهای از کالاهایی را که «قاچاق» تلقی میکند، منتشر کرده و اعلام کرده است این اقلام را از کشتیهای تجاری «بدون توجه به محل حضورشان» بازرسی، توقیف و مصادره خواهد کرد. در اطلاعیهای که روز پنجشنبه منتشر شد آمده است هر «کالایی که مقصد آن دشمن باشد و امکان استفاده در درگیری مسلحانه را داشته باشد»، «در هر مکانی خارج از قلمرو بیطرف قابل توقیف است.»
قانونی بودن محاصره در زمان جنگ
اقدامات ارتش آمریکا علیه کشتیهای مرتبط با ایران، بهویژه حمله آخر هفته به کشتی باری «توسکا»، پرسشهایی را درباره آتشبس دو هفتهای مطرح کرده است.
جیسون چوا، استاد حقوق در دانشگاه سیتی لندن و مؤسسه دریایی مالزی، گفت آمریکا و ایران در «وضعیتی مبهم قرار دارند که در آن قانون پاسخ روشن بله یا خیر درباره نقض آتشبس ارائه نمیدهد.»
او افزود: «به نظر میرسد ایالات متحده این موضع را اتخاذ کرده که درگیری هرگز بهطور کامل متوقف نشده و همچنان وضعیت مخاصمه مسلحانه برقرار است. با چنین برداشتی، میتواند به اقداماتی مانند اجرای محاصره و حتی استفاده محدود از زور در دریا ادامه دهد.»
به گفته چوا، ایران آتشبس را بهعنوان توقف تمامی اقدامات خصمانه تلقی میکند. فرماندهی مشترک نظامی ایران، عملیات سوار شدن مسلحانه به کشتی را «دزدی دریایی» و نقض آتشبس خوانده است.
آمریکا پیشتر نیز علیه نفتکشهای تحریمشده مرتبط با ونزوئلا محاصره برقرار کرده بود، اما هرگز به این کشتیها شلیک نکرده بود.
چوا گفت محاصره و حتی حملات محدود به کشتیها در زمان جنگ میتواند قانونی باشد، بهویژه اگر کشتیهای تجاری در اقدامات نظامی نقش داشته باشند، محموله قاچاق حمل کنند یا در زنجیره لجستیکی دشمن ادغام شده باشند.
با این حال، او افزود اثبات اینکه کشتیای مانند «توسکا» واقعاً در اقدامات نظامی علیه آمریکا نقش دارد، دشوارتر است.
چوا گفت: «کل این اختلاف در واقع به یک پرسش بهظاهر ساده بستگی دارد: آیا آتشبس حق استفاده از زور را واقعاً معلق کرده است یا نه؟ اگر چنین کرده باشد، شلیک به کشتیها یا توقیف آنها بهسختی با منشور سازمان ملل قابل توجیه است.»
مارک کانسیان، سرهنگ بازنشسته تفنگداران دریایی و مشاور ارشد دفاعی در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، گفت تعیین نقض آتشبس به تفسیر بستگی دارد، زیرا شرایط مشخصی برای آن تعریف نشده بود.
او گفت: «ترامپ آن را اعلام کرد، ایرانیها پذیرفتند، اما هیچ توافق رسمی وجود ندارد. بنابراین اینکه نقض شده یا نه، به دیدگاه شما بستگی دارد... هیچ چیز مکتوب نشده است.»
مایکل اوهنلون، تحلیلگر دفاعی و سیاست خارجی در مؤسسه بروکینگز، گفت آمریکا آتشبس را نقض نکرده، زیرا این توافق صرفاً شامل توقف بمباران ایران بوده و شامل محاصره نمیشده است.
او گفت: «ما توافق کردیم بمبریزی علیه آنها را متوقف کنیم و این خواسته اصلی آنها بود»، و افزود آمریکا همچنان باید محاصره را اجرا کند «اگر قرار است این اقدام معنایی داشته باشد.»