سعد سعید، آصف شهزاد و مبشر بخاری
خبرگزاری رویترز / ۱۱ آوریل ۲۰۲۶
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز یکشنبه اعلام کرد نیروی دریایی این کشور بلافاصله عملیات محاصره دریایی تنگه هرمز را آغاز خواهد کرد. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که مذاکرات فشرده صلح با ایران برای پایان دادن به جنگ بدون نتیجه پایان یافت و آتشبس شکننده دو هفتهای را در وضعیت خطرناکی قرار داد.
ترامپ در پیامی در شبکه «تروث سوشال» همچنین نوشت ایالات متحده تمام کشتیهایی را که در آبهای بینالمللی عوارضی به ایران پرداخت کردهاند توقیف خواهد کرد و مینهایی را که به گفته او نیروهای ایرانی در این آبراه انداختهاند، نابود میسازد.
تنگه هرمز گذرگاهی استراتژیک است که حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی انرژی از آن عبور میکند و ایران اخیراً آن را مسدود کرده است.
او نوشت: «از همین لحظه، نیروی دریایی ایالات متحده، که بهترین نیروی دریایی جهان است، روند محاصره کامل هرگونه کشتیای را آغاز خواهد کرد که در تلاش برای ورود یا خروج از تنگه هرمز باشد.»
ترامپ افزود: «همچنین به نیروی دریایی دستور دادهام تا در آبهای بینالمللی، هر کشتیای را که به ایران عوارض غیرقانونی پرداخت کرده است شناسایی و توقیف کند. هیچ کشتیای که چنین عوارضی بپردازد، اجازه عبور امن در دریاهای آزاد نخواهد داشت.»
او هشدار داد: «هر ایرانی که به سمت نیروهای ما یا کشتیهای غیرنظامی شلیک کند، به جهنم فرستاده خواهد شد!»
دو طرف پیشتر یکدیگر را بهخاطر شکست مذاکراتی که با هدف پایان دادن به شش هفته نبرد انجام شده بود، مقصر دانسته بودند. این نبرد تاکنون هزاران کشته بر جا گذاشته، اقتصاد جهانی را دچار تلاطم کرده و قیمت نفت را بهشدت افزایش داده است.
جِیدی ونس، معاون رئیسجمهور و رئیس هیئت آمریکایی در مذاکرات آخر هفته، گفت: «خبر بد این است که ما به توافق نرسیدهایم، و بهنظر من این خبر برای ایران بسیار بدتر از آن است که برای ایالات متحده باشد.»
او افزود: «ما خطوط قرمز خود را بهصورت کاملاً روشن مشخص کردهایم.»
ایران: بیاعتمادی مانع توافق شد
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و سرپرست هیئت ایرانی در مذاکرات اسلامآباد، عدم اعتماد تهران به واشنگتن را عامل اصلی شکست مذاکرات دانست، با وجود آنکه به گفته او تیم ایرانی «پیشنهادهای آیندهنگرانهای» ارائه کرده بود.
قالیباف در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ایالات متحده منطق و اصول ایران را درک کرده است، اکنون زمان آن است که تصمیم بگیرند آیا میتوانند اعتماد ما را جلب کنند یا خیر.»
این گفتوگوها – که پس از آتشبس اوایل این هفته برگزار شد – نخستین نشست مستقیم ایالات متحده و ایران در بیش از یک دهه گذشته و عالیترین سطح مذاکرات میان دو کشور از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ بود.
ونس گفت ایران از پذیرش شروط آمریکا، از جمله تعهد به عدم ساخت سلاح هستهای، خودداری کرده است.
ترامپ بعدتر نوشت: «میتوانم جزئیات زیادی بیان کنم، اما تنها یک چیز مهم است – ایران حاضر نیست از جاهطلبیهای هستهای خود دست بردارد!»
خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم گزارش داد مطالبات «افراطی» آمریکا مانع از دستیابی به توافق شد. سایر رسانههای ایرانی نیز گزارش کردند که درباره شماری از موضوعات توافقهایی بهدست آمده، اما دو محور اصلی اختلاف همچنان تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران است.
«ضروری است آتشبس حفظ شود»
اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، گفت حفظ آتشبس که سهشنبه گذشته برقرار شد «بسیار حیاتی» است، زیرا دو طرف در تلاشاند جنگی را که از ۲۸ فوریه با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، متوقف کنند.
زئِو الکین، وزیر کابینه امنیتی اسرائیل، نیز در گفتوگو با رادیوی ارتش این کشور اظهار داشت امکان برگزاری مذاکرات بیشتر همچنان وجود دارد، اما افزود: «ایرانیها با آتش بازی میکنند.»
ونس در یک نشست خبری کوتاه هیچ اشارهای به بازگشایی تنگه هرمز نکرد.
همزمان با برگزاری مذاکرات، همپیمان آمریکا یعنی اسرائیل به بمباران نیروهای حزبالله لبنان که مورد حمایت ایراناند ادامه داد و تأکید کرد که این درگیری بخشی از آتشبس ایران و آمریکا محسوب نمیشود. ایران اما میگوید این نبرد در لبنان باید متوقف شود.
ارتش اسرائیل اعلام کرد بامداد یکشنبه سکویهای پرتاب راکت حزبالله را هدف قرار داده است. دود سیاه در جنوب بیروت دیده میشد و در روستاهای اسرائیلی نزدیک مرز، آژیر خطر در پی شلیک راکتهای لبنانی به صدا درآمد.
خواستههای ایران
به گزارش رسانههای رسمی و مقامات ایرانی، تهران خواستار کنترل کامل بر تنگه هرمز، پرداخت غرامتهای جنگی، برقراری آتشبس در سراسر منطقه از جمله در لبنان و آزادسازی داراییهای مسدودشده خود در خارج است.
ایران همچنین خواهان دریافت حقالعبور از کشتیها در تنگه هرمز است.
با وجود اختلافات در اسلامآباد، دادههای حملونقل نشان میدهد روز شنبه سه نفتکش غولپیکر حامل نفت از تنگه هرمز عبور کردند؛ ظاهراً این نخستین کشتیهایی بودند که از زمان آغاز آتشبس دو هفتهای از خلیج فارس خارج شدند.
با این حال صدها نفتکش دیگر همچنان در خلیج فارس در انتظار اجازه خروج هستند.
اهداف اعلامشده ترامپ تاکنون تغییراتی داشته، اما در حداقل حالت، او خواستار تضمین عبور آزادانه کشتیرانی جهانی از تنگه هرمز و متوقف ساختن برنامه غنیسازی هستهای ایران است تا این کشور نتواند به سلاح اتمی دست یابد.
ایران همواره هرگونه تلاش برای ساخت سلاح هستهای را انکار کرده است.