منیر احمد، سم متز، ئی. ادواردو کاستییو و سمی مجدی
خبرگزاری آسوشیتدپرس / ۱۱ آوریل ۲۰۲۶
ایالات متحده و ایران روز شنبه مذاکرات رو در رو را در پاکستان آغاز کردند؛ چند روز پس از اعلام یک آتشبس شکننده دو هفتهای، در حالی که جنگی که هزاران کشته برجای گذاشته و بازارهای جهانی را متلاطم کرده، وارد هفتمین هفته خود شده است.
کاخ سفید تأیید کرد که این گفتوگوها بهصورت مستقیم انجام میشود؛ امری که نمونهای نادر از تعامل در سطح بالای دولت آمریکا با دولت ایران به شمار میرود.
خبرگزاری دولتی ایران اعلام کرد مذاکرات سهجانبه با حضور پاکستان پس از برآورده شدن پیششرطهای ایران، از جمله کاهش حملات اسرائیل به جنوب لبنان، آغاز شده است. این در حالی است که پیشتر مقامهای آمریکایی و ایرانی بهطور جداگانه با نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، دیدار کرده بودند.
هیأت آمریکایی به ریاست معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، و هیأت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در حال بررسی راههایی برای پیشبرد آتشبس هستند؛ آتشبسی که پیشتر به دلیل اختلافات عمیق و ادامه حملات اسرائیل علیه حزبالله لبنانِ مورد حمایت ایران، در معرض تهدید قرار گرفته است.
از زمان انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹، مستقیمترین تماس میان آمریکا و ایران به سپتامبر ۲۰۱۳ بازمیگردد؛ زمانی که باراک اوباما، رئیسجمهور وقت آمریکا، با حسن روحانی، رئیسجمهور تازهمنتخب ایران، درباره برنامه هستهای این کشور گفتوگو کرد. همچنین، در جریان مذاکرات مربوط به این برنامه، دیدارهایی در بالاترین سطح میان جان کری، وزیر خارجه وقت آمریکا، و محمدجواد ظریف، همتای ایرانی او، انجام شده بود.
ایران «خطوط قرمز» خود را تعیین میکند
ایران بر بخشهایی از پیشنهاد قبلی خود تأکید مضاعف کرد. هیأت ایرانی به تلویزیون دولتی اعلام کرد برخی از مفاد این طرح را بهعنوان «خطوط قرمز» در دیدار با شهباز شریف مطرح کرده است. این موارد شامل دریافت غرامت بابت خسارات ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل که در ۲۸ فوریه آغازگر جنگ بود، و همچنین آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران است.
این جنگ تاکنون دستکم ۳ هزار کشته در ایران، ۱۹۵۳ نفر در لبنان، ۲۳ نفر در اسرائیل و بیش از دهها نفر در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بر جای گذاشته و خسارات گستردهای به زیرساختهای چندین کشور خاورمیانه وارد کرده است. کنترل ایران بر تنگه راهبردی هرمز عملاً موجب اختلال شدید در صادرات نفت و گاز خلیج فارس به اقتصاد جهانی شده و قیمت انرژی را بهشدت افزایش داده است.
با توجه به اهمیت بالای این مذاکرات، مقامهایی از منطقه اعلام کردند که نمایندگانی از چین، مصر، عربستان سعودی و قطر در اسلامآباد حضور دارند تا بهطور غیرمستقیم روند گفتوگوها را تسهیل کنند. این مقامها بهدلیل حساسیت موضوع، نخواستند نامشان فاش شود.
در تهران، شهروندان در گفتوگو با آسوشیتدپرس اعلام کردند که با وجود تردید، نسبت به این مذاکرات امیدوار هستند؛ آن هم پس از هفتهها حملات هوایی که ویرانیهای گستردهای در کشورشان با جمعیتی حدود ۹۳ میلیون نفر بر جای گذاشته است. برخی نیز تأکید کردند مسیر بازسازی طولانی خواهد بود.
امیر رضاییفر، ۶۲ ساله، گفت: «تنها صلح برای کشور ما کافی نیست، چون ضربات بسیار سنگینی خوردهایم و هزینههای عظیمی متحمل شدهایم.»
موضعگیری مقامها درباره مسائل کلیدی پیش از مذاکرات
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیش از آغاز مذاکرات، ایران را به استفاده از تنگه هرمز — یکی از شریانهای حیاتی تأمین انرژی جهان — برای باجگیری متهم کرد و روز جمعه به خبرنگاران گفت این تنگه «با حضور ایران یا بدون آن» باز خواهد شد.
بستن تنگه هرمز توسط ایران، بزرگترین مزیت راهبردی این کشور در جنگ بوده است. بهطور معمول حدود یکپنجم نفت تجارتشده جهان، روزانه توسط بیش از ۱۰۰ کشتی از این مسیر عبور میکرد؛ اما از زمان اعلام آتشبس، تنها عبور ۱۲ کشتی ثبت شده است.
ایران ایده دریافت هزینه از کشتیها را مطرح کرده، اما این پیشنهاد با مخالفت گسترده کشورها از جمله آمریکا و عمان مواجه شده است.
ترامپ روز شنبه در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که آمریکا عملیات «پاکسازی» تنگه را آغاز کرده، اما مشخص نیست منظور او مینگذاریهای گزارششده یا توانایی کلی ایران برای کنترل این منطقه بوده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پیشتر اعلام کرده بود که تهران با «بیاعتمادی عمیق» وارد مذاکرات میشود؛ بهویژه پس از حملاتی که در دورهای قبلی گفتوگوها علیه ایران صورت گرفت. او که عضو هیأت ایرانی در پاکستان است، روز شنبه تأکید کرد در صورت حمله مجدد، ایران آماده پاسخگویی خواهد بود.
ایران و آمریکا پیش از مذاکرات، پیشنهادهای متفاوتی ارائه کردهاند.
طرح ۱۰ مادهای ایران خواستار پایان تضمینشده جنگ و نیز کنترل تنگه هرمز است. این طرح همچنین شامل توقف درگیری با «متحدان منطقهای» ایران بوده و صراحتاً توقف حملات اسرائیل به حزبالله را مطالبه میکند.
در مقابل، طرح ۱۵ مادهای آمریکا شامل محدودسازی برنامه هستهای ایران و بازگشایی تنگه هرمز است.
آغاز مذاکرات مستقیم اسرائیل و لبنان
دفتر جوزف عون، رئیسجمهور لبنان، اعلام کرد مذاکرات میان اسرائیل و لبنان قرار است از روز سهشنبه در واشنگتن آغاز شود. این موضوع پس از اعلام غافلگیرکننده اسرائیل برای موافقت با مذاکرات، با وجود نبود روابط رسمی میان دو کشور، مطرح شده است.
اسرائیل خواهان آن است که دولت لبنان مسئولیت خلع سلاح حزبالله را بر عهده بگیرد؛ مشابه آنچه در آتشبس نوامبر ۲۰۲۴ پیشبینی شده بود. با این حال، مشخص نیست ارتش لبنان توانایی ضبط سلاحهای این گروه را داشته باشد؛ گروهی که طی دههها تلاش برای تضعیفش، همچنان پابرجا مانده است.
اصرار اسرائیل بر اینکه آتشبس ایران شامل توقف درگیری با حزبالله نمیشود، تهدیدی جدی برای فروپاشی این توافق به شمار میرود. حزبالله در روزهای ابتدایی جنگ در حمایت از ایران وارد درگیری شد و اسرائیل نیز با حملات هوایی و عملیات زمینی به آن پاسخ داد.
در روز اعلام توافق آتشبس ایران، اسرائیل با حملات گسترده هوایی بیروت را هدف قرار داد که به گفته وزارت بهداشت لبنان، بیش از ۳۰۰ کشته برجای گذاشت؛ مرگبارترین روز در لبنان از زمان آغاز این جنگ.