پریسا حافظی و انگس مکداول / خبرگزاری رویترز / ۱۱ آوریل ۲۰۲۶
سه نفر از افراد نزدیک به حلقهٔ داخلی قدرت به خبرگزاری رویترز گفتند که مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، همچنان در حال بهبودی از جراحات شدید در ناحیهٔ صورت و پاهاست که در حملهٔ هوایی ابتدای جنگ ـــ حملهای که به کشته شدن پدرش انجامید ـــ متحمل شده است.
به گفتهٔ هر سه منبع، در جریان حمله به محل استقرار رهبر در مرکز تهران، صورت او دچار تغییر شکل شده و همچنین یکی یا هر دو پای او بهطور جدی آسیب دیده است.
این افراد که بهدلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، افزودند که با وجود این، این مرد ۵۶ ساله در حال بهبودی است و از نظر ذهنی کاملاً هوشیار باقی مانده است. به گفتهٔ دو نفر از آنها، او از طریق کنفرانس صوتی در جلسات با مقامهای ارشد شرکت میکند و در تصمیمگیری دربارهٔ مسائل مهم، از جمله جنگ و مذاکرات با واشینگتن، نقش دارد.
مسئلهٔ اینکه آیا وضعیت جسمی خامنهای به او اجازهٔ ادارهٔ امور کشور را میدهد، در شرایطی مطرح شده که ایران با یکی از خطرناکترین مقاطع خود در دهههای اخیر روبهرو است؛ همزمان با آغاز مذاکرات حساس صلح با ایالات متحده در روز شنبه در پایتخت پاکستان، اسلامآباد.
روایتهای ارائهشده از سوی افراد نزدیک به حلقهٔ داخلی خامنهای، جزئیترین توصیف از وضعیت او در هفتههای اخیر را ارائه میدهد. با این حال، رویترز نتوانسته است بهطور مستقل این اطلاعات را تأیید کند.
محل حضور، وضعیت جسمی و توانایی او برای ادارهٔ کشور همچنان تا حد زیادی برای افکار عمومی نامشخص باقی مانده است؛ بهطوری که از زمان حملهٔ هوایی و انتصاب او بهعنوان جانشین پدرش در ۸ مارس، هیچ عکس، ویدئو یا فایل صوتی از او منتشر نشده است.
نمایندگی ایران در سازمان ملل به پرسشهای رویترز دربارهٔ میزان جراحات خامنهای یا علت عدم انتشار تصویر یا صدا از او پاسخی نداده است.
ممکن است یکی از پاهای خود از دست داده باشد
خامنهای در ۲۸ فوریه، یعنی نخستین روز جنگی که توسط ایالات متحده و اسرائیل آغاز شد، در همان حملهای که به کشته شدن پدرش، آیتالله علی خامنهای ـــ رهبر ایران از سال ۱۹۸۹ ـــ انجامید، زخمی شد. همسر، باجناق و خواهرزن او نیز از جمله اعضای خانواده بودند که در این حمله کشته شدند.
هیچ بیانیهٔ رسمی از سوی ایران دربارهٔ میزان جراحات او منتشر نشده است. با این حال، یک گویندهٔ خبر در تلویزیون دولتی پس از معرفی او بهعنوان رهبر، وی را «جانباز» توصیف کرد؛ اصطلاحی که برای مجروحان شدید جنگی بهکار میرود.
گزارشهای مربوط به جراحات خامنهای با اظهارات پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در ۱۳ مارس همخوانی دارد؛ زمانی که او گفت خامنهای «مجروح و احتمالاً دچار تغییر شکل شده است».
یک منبع آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نیز به رویترز گفت که گمان میرود خامنهای یکی از پاهای خود را از دست داده باشد.
سازمان سیا از اظهار نظر دربارهٔ وضعیت او خودداری کرد و دفتر نخستوزیر اسرائیل نیز به پرسشها پاسخی نداد.
الکس وطنخواه، پژوهشگر ارشد مؤسسهٔ خاورمیانه، گفت صرفنظر از شدت جراحات، بعید است رهبر جدید و کمتجربه بتواند همان قدرت فراگیری را که پدرش در اختیار داشت اعمال کند. او افزود: هرچند خامنهای نماد تداوم تلقی میشود، اما ممکن است سالها طول بکشد تا به همان سطح از اقتدار خودکار دست یابد.
او گفت: «مجتبی یکی از صداها خواهد بود، اما صدای تعیینکننده نخواهد بود. او باید خود را بهعنوان صدایی معتبر، قدرتمند و غالب اثبات کند. کل نظام باید دربارهٔ مسیر آینده تصمیم بگیرد.»
یکی از افراد نزدیک به حلقهٔ او گفت انتظار میرود ظرف یک یا دو ماه آینده تصاویری از رهبر عالی منتشر شود و حتی ممکن است در انظار عمومی ظاهر شود، هرچند هر سه منبع تأکید کردند که این امر تنها در صورت مساعد بودن وضعیت جسمی و امنیتی انجام خواهد شد.
«چیز زیادی دربارهٔ جهانبینی او نمیدانیم»
در نظام جمهوری اسلامی ایران، قدرت نهایی در اختیار رهبر عالی است؛ روحانی برجستهٔ شیعهای که توسط مجمعی متشکل از ۸۸ آیتالله انتخاب میشود. رهبر بر رئیسجمهور منتخب نظارت دارد و مستقیماً نهادهای موازی، از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ـ نیرویی قدرتمند در عرصهٔ سیاسی و نظامی ـ را فرماندهی میکند.
نخستین رهبر ایران، آیتالله روحالله خمینی، بهعنوان رهبر کاریزماتیک انقلاب و برجستهترین روحانی زمان خود، از اقتداری بیچونوچرا برخوردار بود.
جانشین او، علی خامنهای، روحانیای با جایگاه مذهبی پایینتر بود، اما سابقهٔ ریاستجمهوری داشت. او پس از انتصاب در سال ۱۹۸۹، طی دههها به تثبیت قدرت خود پرداخت؛ از جمله با تقویت نقش سپاه پاسداران.
منابع ارشد ایرانی پیشتر به رویترز گفتهاند که مجتبی خامنهای از همان نوع قدرت مطلق برخوردار نیست. سپاه پاسداران که پس از ترور پدرش در رسیدن او به مقام رهبری نقش داشت، در طول جنگ به صدای غالب در تصمیمگیریهای راهبردی تبدیل شده است. نمایندگی ایران در سازمان ملل به پرسشها دربارهٔ میزان قدرت سپاه و رهبر جدید پاسخی نداده است.
مقامها و افراد مطلع گفتهاند که خامنهای پیش از این، بهعنوان چهرهای تأثیرگذار در دفتر پدرش، سالها در سطوح عالی قدرت در جمهوری اسلامی نقش داشته و روابط نزدیکی با فرماندهان ارشد سپاه برقرار کرده است.
به گفتهٔ وطنکا، با وجود اینکه بهدلیل ارتباطش با سپاه، انتظار میرود او رویکرد سختگیرانهٔ پدرش را ادامه دهد، اما «اطلاعات زیادی دربارهٔ جهانبینی او در دست نیست».
نخستین پیام او بهعنوان رهبر در ۱۲ مارس منتشر شد؛ بیانیهای مکتوب که از سوی گویندهٔ تلویزیون خوانده شد و در آن بر بسته ماندن تنگهٔ هرمز تأکید شده و به کشورهای منطقه هشدار داده شده بود پایگاههای آمریکا را تعطیل کنند.
دفتر او پس از آن نیز چند بیانیهٔ کوتاه دیگر منتشر کرده است، از جمله در ۲۰ مارس به مناسبت سال نو ایرانی، که آن را «سال مقاومت» نامید. مواضع عمومی دربارهٔ جنگ، دیپلماسی، همسایگان، مذاکرات آتشبس و ناآرامیهای داخلی عمدتاً توسط دیگر مقامهای ارشد بیان شده است.
انتشار گستردهٔ میم «مجتبی کجاست؟» در فضای مجازی
غیبت خامنهای در شبکههای اجتماعی ایران و گروههای پیامرسان ـ هر زمان که اینترنت ناپایدار کشور اجازه دهد ـ بهطور گسترده مورد بحث قرار گرفته و نظریههای توطئه دربارهٔ وضعیت او و اینکه چه کسی کشور را اداره میکند، رواج یافته است.
یکی از میمهای پرطرفدار، تصویری از یک صندلی خالی زیر نورافکن با شعار «مجتبی کجاست؟» است.
با این حال، برخی حامیان دولت، از جمله یکی از اعضای ارشد بسیج ـ نیروی شبهنظامی داوطلب وابسته به سپاه ـ معتقدند که با توجه به تهدید ناشی از موج حملات هوایی آمریکا و اسرائیل که بخش بزرگی از رهبری کشور را از میان برده، پایین نگه داشتن سطح حضور او ضروری است.
یکی از اعضای ردهپایینتر بسیج نیز با این نظر موافق بود.
محمد حسینی از شهر قم در پیامی نوشت: «چرا باید در انظار عمومی ظاهر شود؟ برای اینکه هدف این جنایتکاران قرار بگیرد؟»