الیان پلتیه / نیویورک تایمز / ۱۰ آوریل ۲۰۲۶
مادلین آلبرایت، وزیر خارجه پیشین ایالات متحده، زمانی پاکستان را با «میگرنی بینالمللی» مقایسه کرده بود.
این روزها اما رهبران این کشور در تلاشاند تا برای جهان نقش یک مُسکن را ایفا کنند.
قرار است پاکستان روز شنبه میزبان هیئتهایی از ایالات متحده و ایران باشد تا نخستین گفتوگوهای رسمی میان دو کشور از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه برگزار شود؛ تازهترین دستاورد دیپلماتیک از سوی یک میانجی غیرمنتظره. پاکستان در میانجیگری آتشبسی که روز سهشنبه اعلام شد نیز نقش داشت؛ آتشبسی که درست پیش از ضربالاجل تعیینشده از سوی دونالد ترامپ — که تهدید کرده بود «تمدن ایران را محو خواهد کرد» — به دست آمد.
در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، مقامها در آستانه این مذاکرات، خیابانها را با کانتینرهای حملونقل و سیمخاردار مسدود کرده و هزاران نیروی امنیتی مستقر کردهاند. این مذاکرات قرار است میان هیئتهای آمریکایی و ایرانی به رهبری معاون رئیسجمهور آمریکا، جیدی ونس، و رئیس مجلس ایران، محمدباقر قالیباف، برگزار شود.
حتی مسیرهای کوهپیمایی در تپههای سرسبز مشرف به اسلامآباد نیز به روی عموم بسته شدهاند. برای آمادهسازی این نشستها، مقامهای پاکستانی روزهای پنجشنبه و جمعه را تعطیل عمومی اعلام کردند.
با این حال، آنها درباره جزئیات مذاکرات — از جمله محل و زمان دقیق برگزاری و مدت آن — سکوت اختیار کردهاند و دلیل آن را ملاحظات امنیتی و لزوم واگذاری هدایت مذاکرات به طرفهای ایرانی و آمریکایی عنوان میکنند.
این آتشبس با میانجیگری نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، و فرمانده ارتش این کشور، سید عاصم منیر، که رابطه نزدیکی با ترامپ برقرار کرده، حاصل شد. چین، متحد هر دو کشور ایران و پاکستان، نیز در لحظات پایانی تلاشهای دیپلماتیک خود را شدت بخشید.
با این حال، آتشبس همچنان شکننده است. ایران علیرغم درخواست ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز، همچنان کنترل سختگیرانهای بر آن حفظ کرده است. و حتی در حالی که ونس در مسیر پاکستان بود، قالیباف اعلام کرد که هنوز شرایط برای آغاز مذاکرات فراهم نشده است؛ او به تداوم حملات هوایی اسرائیل به لبنان اشاره کرد که بنا به اعلام مقامهای لبنانی، از زمان آغاز جنگ تاکنون بیش از ۱۸۰۰ کشته برجای گذاشته است.
شهباز شریف روز سهشنبه گفته بود که آتشبس دو هفتهای شامل لبنان نیز میشود، اما ونس و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بعداً این موضوع را رد کردند.
شریف و رهبران اروپایی از اسرائیل خواستهاند حملات خود به لبنان را متوقف کند و ترامپ نیز گفته است از نتانیاهو خواسته دامنه این حملات را کاهش دهد.
انعامالحق، ژنرال بازنشسته پاکستانی، میگوید: «پاکستان از اعتماد هر دو طرف برخوردار است و نقش تسهیلگر، آشتیدهنده و میانجی را ایفا میکند. اما مانند بسیاری دیگر در این مناقشه، بر لبهای بسیار باریک حرکت میکند.»
نقش پاکستان تحسین رهبران جهان را برانگیخته است؛ تحولی چشمگیر برای کشوری که با بدهی سنگین دستوپنجه نرم میکند، با یک همسایه — افغانستان — درگیر است و همواره با همسایه دیگر — هند — تنش دارد.
پاکستان در سالهای اخیر یکی از کندترین نرخهای رشد اقتصادی در جنوب آسیا را داشته و رشد آن در سال گذشته اندکی بیش از ۳ درصد بوده است. این کشور بهتدریج از بحران سال ۲۰۲۲ که آن را تا آستانه فروپاشی مالی پیش برد، خارج میشود؛ بحرانی که با وامهای چین و کشورهای حوزه خلیج فارس مهار شد.
متحدان و دشمنان پاکستان اغلب این کشور را شریکی غیرقابل اعتماد دانستهاند. در جریان جنگ تحت رهبری آمریکا در افغانستان، پاکستان به «بازی دوگانه» متهم بود: از یک سو به ایالات متحده کمک میکرد و از سوی دیگر به طالبان پناه میداد.
با این حال، فرمانده قدرتمند ارتش پاکستان، فیلد مارشال منیر، از سال گذشته روابط شخصی گرمی با ترامپ برقرار کرده است. آنها همچنین در جریان جنگ ۱۲روزه ماه ژوئن میان ایران و اسرائیل، درباره ایران گفتوگو کرده بودند.
به گفته مقامهای پاکستانی و کاخ سفید، در هفتههای اخیر منیر بهطور منظم با ترامپ و ونس در تماس بوده است. شهباز شریف و وزیر خارجهاش، اسحاق دار، نیز با رهبران کشورهای مختلف — از جمله ایران، که پاکستان با آن مرزی طولانی و پرتنش و روابطی دیرینه اما گاه پیچیده دارد — تماسهای دیپلماتیک گستردهای برقرار کردهاند.
با این حال، پاکستان با اسرائیل روابط دیپلماتیک ندارد. روز پنجشنبه، مقامهای اسرائیلی پس از آنکه وزیر دفاع پاکستان، خواجه آصف، پیامی با مضامین ضدیهودی در شبکههای اجتماعی منتشر کرد، این کشور را به بیطرف نبودن متهم کردند. آصف بعداً این پست را حذف کرد.
پاکستان منافعی فوری در پایان دادن به این جنگ دارد. این کشور معمولاً ۸۵ درصد نفت و گاز خود را از طریق تنگه هرمز وارد میکند. بیش از نیمی از ۴۰ میلیارد دلار حوالههای سالانه به پاکستان نیز از سوی شهروندانی است که در کشورهای حوزه خلیج فارس کار میکنند. همچنین حملات ایران به عربستان سعودی، خطر کشیده شدن پاکستان به درگیری را افزایش داده است؛ چرا که طبق توافق دفاعی میان دو کشور، حمله به یکی بهمنزله حمله به دیگری تلقی میشود.
مایکل کوگلمان، پژوهشگر ارشد امور جنوب آسیا در اندیشکده آتلانتیک کانسیل، میگوید: «پاکستان خاورمیانه را مهمترین منطقه جهان برای منافع خود میداند. بهدلیل وابستگی به این منطقه و موقعیت جغرافیاییاش، ممکن است بیش از هر کشور دیگری در منطقه در برابر پیامدهای این جنگ آسیبپذیر باشد.»
نزدیکی جغرافیایی پاکستان به ایران نیز آن را در معرض خطر خشونت در استان مرزی بلوچستان قرار داده است؛ جایی که نیروهای امنیتی هماکنون نیز با شورشهای مرگبار درگیرند.
این خشونتها موجب شده شمار قربانیان مرتبط با تروریسم در پاکستان به بالاترین سطح از سال ۲۰۱۳ برسد. بر اساس گزارش مؤسسه اقتصاد و صلح، پاکستان در سال ۲۰۲۵ بیشترین تلفات ناشی از حملات تروریستی در جهان را داشته و ۱۱۳۹ نفر در این حملات کشته شدهاند.
اسلامآباد، شهری با حدود یک میلیون نفر جمعیت، تا مدتها از پیامدهای تروریسم در امان مانده بود. اما در ماههای اخیر دو حمله را تجربه کرده است، از جمله یک بمبگذاری انتحاری در ماه فوریه در یک مسجد که بیش از ۳۰ نمازگزار را کشت و نزدیک به ۱۷۰ نفر دیگر را زخمی کرد. گروه داعش مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.
مقامها همچنین نگران اقدامات تلافیجویانه از سوی افغانستان هستند؛ جایی که ارتش پاکستان از اواخر فوریه دهها حمله هوایی انجام داده است. پاکستان دولت طالبان در افغانستان را متهم میکند که از گروهی تروریستی حمایت میکند که در سالهای اخیر صدها حمله در خاک پاکستان انجام داده است.
در حالی که پاکستان در حال میانجیگری برای آتشبس در خاورمیانه بود، برخی از مقامهای این کشور بهطور محرمانه با همتایان افغان خود در چین دیدار کردند. بر اساس اعلام چین، دو طرف توافق کردند گفتوگوها را ادامه دهند و از تشدید درگیری خودداری کنند.