باراک راوید / آکسیوس
معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، روز جمعه راهی پاکستان شد تا با بزرگترین چالش دوران حرفهای خود روبهرو شود: مذاکره برای دستیابی به توافقی با ایران بهمنظور حلوفصل مناقشه هستهای و پایان دادن به جنگ.
یکی از مقامات آمریکایی به آکسیوس گفت: «این موضوع برای جیدی بسیار مهم است. او به سوپربول میرود.»
اهمیت موضوع: اگرچه خود این دیدار تاریخی است — بهعنوان بالاترین سطح تعامل میان مقامات آمریکا و ایران از زمان انقلاب ایران — اما شانس موفقیت پایین به نظر میرسد. هر دو طرف میدانند که شکست به معنای ازسرگیری جنگ است، اما دیدگاههای متفاوتی درباره صلح دارند.
یک مقام دیگر آمریکایی گفت: «ما هنوز حتی بر سر اینکه موضوع مذاکره چیست، توافق نداریم.»
دو کشور در آستانه این مذاکرات، یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردهاند و ایران حتی تهدید کرده که ممکن است اصلاً در مذاکرات شرکت نکند.
در حالی که ونس در مسیر پرواز بود، دونالد ترامپ تهدیدی تلویحی مطرح کرد مبنی بر اینکه در صورت همکاری نکردن ایران، رهبران این کشور هدف قرار خواهند گرفت.
جزئیات خبر: انتظار میرود مذاکرات از روز شنبه در اسلامآباد آغاز شود؛ جایی که طرفین بهصورت مستقیم گفتوگو خواهند کرد و مقامات پاکستانی نقش میانجی را ایفا میکنند.
ونس در این مذاکرات همراه با فرستادگان ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، حضور خواهد داشت. هیئت او همچنین شامل مقاماتی از شورای امنیت ملی و وزارتخانههای خارجه و دفاع است.
ونس پیش از ترک پایگاه هوایی اندروز گفت: «منتظر این مذاکرات هستیم. فکر میکنم مثبت خواهد بود.»
او افزود که ترامپ «دستورالعملهای نسبتاً روشنی» به تیم مذاکرهکننده داده است.
ونس گفت: «اگر ایرانیها با حسن نیت مذاکره کنند، ما هم آمادهایم دست دوستی دراز کنیم... اما اگر بخواهند ما را بازی دهند، خواهند دید که تیم مذاکرهکننده چندان پذیرای این رفتار نیست.»
دیدگاه طرف مقابل: دو ساعت پس از ترک واشنگتن توسط ونس، همتای او در مذاکرات بار دیگر تهدید کرد که در صورت برآورده نشدن شروط ایران، این کشور مذاکرات را تحریم خواهد کرد.
محمدباقر قالیباف در شبکه ایکس نوشت: «دو مورد از اقدامات مورد توافق طرفین هنوز اجرا نشده است: برقراری آتشبس در لبنان و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران پیش از آغاز مذاکرات. این دو موضوع باید پیش از شروع مذاکرات محقق شوند.»
مشخص نیست قالیباف به کدام داراییهای مسدودشده اشاره داشته است. در جریان مذاکرات ماه فوریه، دولت ترامپ بررسی کرده بود که ۶ میلیارد دلار از داراییهای ایران در حسابی در قطر را آزاد کند تا برای خرید غذا و دارو استفاده شود.
ترامپ نیز در پستی نوشت: «به نظر میرسد ایرانیها درک نمیکنند که هیچ برگی در دست ندارند، جز اخاذی کوتاهمدت از جهان از طریق آبراههای بینالمللی. تنها دلیل زنده بودن آنها امروز، مذاکره کردن است!»
پشتپرده: به گفته دو منبع آمریکایی، ونس خود از ترامپ خواسته بود در دیپلماسی مرتبط با ایران نقشی داشته باشد. دلیل دیگر انتخاب او برای ریاست هیئت آمریکایی، تنش و بیاعتمادی میان فرستادگان ترامپ و ایران پس از دو دور مذاکرات قبلی است که به جنگ ختم شد.
مقامات ایرانی به میانجیها گفتهاند که معتقدند ویتکاف و کوشنر آنها را فریب دادهاند و حضور ونس — با توجه به جایگاه بالاتر و تردیدش نسبت به ورود به جنگ — میتواند به پیشرفت مذاکرات کمک کند.
یک مقام آمریکایی گفت: «ونس خودش درخواست مسئولیت کرد و حالا آن را به دست آورده است. او میتواند مسئول رسیدن به توافقی باشد که جنگ را پایان دهد.»
منبعی نزدیک به ونس نیز گفت: «طبیعتاً معاون رئیسجمهور میخواست در چنین لحظه مهمی نقش داشته باشد و وقتی رئیسجمهور از او خواست، با اشتیاق رهبری مذاکرات را پذیرفت.»
اما: اگرچه اعزام ونس نشاندهنده جدیت آمریکا است، برخی مقامات نگراناند که حضور چنین مقام ارشد در این مرحله زودهنگام باشد، زیرا هنوز مقدمات چندانی برای مذاکرات فراهم نشده است.
این نگرانی از سوی منبع نزدیک به ونس رد شد و او گفت که ویتکاف و کوشنر هفتهها با ایران در حال مذاکره بودهاند.
سخنگوی کاخ سفید، آنا کلی، گفت: «معاون رئیسجمهور، وزیر خارجه، فرستاده ویژه و آقای کوشنر همواره در این گفتوگوها درباره ایران همکاری داشتهاند و رئیسجمهور نسبت به دستیابی به توافقی که به صلح پایدار در خاورمیانه منجر شود، خوشبین است.»
نکته قابل توجه: در حالی که برخی مخالفان جنگ در میان پایگاه سیاسی «ماگا» (Make America Great Again) ونس را همسو با خود میدانند، ترامپ اخیراً این صداها را مورد انتقاد قرار داده و بیشتر به چهرههای تندرو مانند مارک لوین گرایش پیدا کرده است.
یکی از منابع نزدیک به ترامپ گفت: «جناح تاکر کارلسون در حزب از سوی ترامپ کنار زده شد. این خبر خوبی برای جیدی نیست.»
ترامپ همچنین طی ۲۴ ساعت گذشته نشان داده که از رفتار ایران — بهویژه باز نکردن تنگه هرمز — ناراضی است و آمریکا در حال تأمین مجدد مهمات برای ازسرگیری جنگ در صورت شکست مذاکرات است.
یک منبع آمریکایی گفت: «در تئوری، ترامپ خواهان توافق است، اما همزمان خود را برای ادامه جنگ آماده میکند. رفتار ایرانیها او را عصبانی کرده و تا حدی او را در موقعیت ناخوشایندی قرار دادهاند.»
آنچه باید زیر نظر داشت: مقامات آمریکایی میگویند مشخص نیست آیا در دور اول مذاکرات پیشرفت معناداری حاصل خواهد شد یا نه، اما امیدوارند این نشست صرفاً نمادین نباشد.
رسیدن به توافق ممکن است هفتهها یا حتی ماهها زمان ببرد و احتمالاً نیازمند تمدید آتشبس دو هفتهای خواهد بود.
یک مقام آمریکایی گفت این تمدید تنها در صورتی ممکن است که ونس با دستاوردی مشخص از مذاکرات بازگردد.