باراک راوید / اکسیوس
سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، روز چهارشنبه اعلام کرد که معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، ریاست تیم مذاکرهکننده ایالات متحده در گفتوگوهای صلح با ایران را که قرار است روز شنبه برگزار شود، بر عهده خواهد داشت.
اهمیت موضوع: این دیدار، عالیترین سطح از تعامل میان ایالات متحده و ایران از زمان انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ تاکنون محسوب میشود؛ در حالی که مذاکرات آتشبس به نقطهای حساس رسیده که در صورت شکست گفتوگوهای پرمخاطره، میتواند به ازسرگیری و تشدید جنگ منجر شود.
این مأموریت مهمترین و چالشبرانگیزترین مقطع در کارنامه سیاسی ونس خواهد بود؛ آزمونی برای رویکرد او که تلاش دارد از جنگ با ایران اجتناب کند و دیپلماسی را بهعنوان مسیر دستیابی به توافق ترجیح میدهد.
ونس روز چهارشنبه در بوداپست گفت که رئیسجمهور ترامپ «بیصبرانه بهدنبال پیشرفت» در تعامل با ایران است و تأکید کرد که اگر مقامهای ایرانی با حسن نیت وارد مذاکره نشوند، «خواهند دید که رئیسجمهور ترامپ کسی نیست که بتوان با او شوخی کرد.»
جزئیات خبر: لیویت اعلام کرد که جرد کوشنر، مشاور ترامپ و داماد او، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه کاخ سفید نیز در این مذاکرات شرکت خواهند کرد.
رسانههای دولتی ایران گزارش دادهاند که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، احتمالاً ریاست هیئت ایرانی را بر عهده خواهد داشت و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه نیز در این گفتوگوها حضور خواهد داشت.
وضعیت کنونی: حملات هوایی اسرائیل در لبنان با محکومیت شدید تهران همراه شده و ایران مدعی شده که این حملات نقض آتشبس است.
عراقچی در شبکه اجتماعی ایکس تلویحاً هشدار داد که در صورت ادامه حملات اسرائیل، تهران ممکن است از آتشبس خارج شود.
او نوشت: «شرایط آتشبس میان ایران و آمریکا روشن و صریح است: ایالات متحده باید انتخاب کند—آتشبس یا ادامه جنگ از طریق اسرائیل. هر دو را نمیتواند داشته باشد.» وی افزود: «جهان کشتارها در لبنان را میبیند. توپ در زمین آمریکا است و جهان نظاره میکند که آیا به تعهدات خود عمل خواهد کرد یا نه.»
یک مقام ارشد آمریکایی گفت که ایالات متحده در حال حاضر نگران آن نیست که حملات در لبنان مذاکرات را به خطر بیندازد.
لیویت به خبرنگاران گفت که «به همه طرفها اطلاع داده شده» که لبنان بخشی از توافق آتشبس نیست. او افزود ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به گفتوگو درباره این موضوع ادامه خواهند داد، «اما در حال حاضر لبنان در این توافق گنجانده نشده است.»
نگاهی دقیقتر: یکی از موضوعات مورد اختلاف، مبنای مذاکرات صلح بوده است؛ مسئلهای که درباره آن، ایالات متحده و ایران روایتهای متناقضی ارائه کردهاند.
ترامپ در مجموعهای از پستها در شبکه «تروث سوشال» در روز چهارشنبه نوشت که ۱۰ بندی که ایران منتشر کرده و مدعی است مبنای مذاکرات است، با ۱۰ بندی که به آمریکا ارائه شده تفاوت دارد و این موارد «پشت درهای بسته در جریان مذاکرات» مورد بحث قرار خواهند گرفت.
او گفت: «اینها همان بندهایی هستند که بر اساس آنها بر سر آتشبس توافق کردیم. اینها منطقی هستند و بهراحتی میتوان آنها را اجرا کرد.»
لیویت در نشست خبری تأیید کرد که گزارش اکسیوس مبنی بر رد شدن پیشنهاد ۱۰ بندی ایران که روز دوشنبه به کاخ سفید ارائه شده بود، درست است. به گفته او، این پیشنهاد بعداً توسط میانجیها اصلاح و بازنویسی شد تا با پیشنهاد ۱۵ بندی کاخ سفید همخوانی پیدا کند و قابلیت اجرا داشته باشد.
لیویت همچنین مدعی شد آنچه تهران بهصورت علنی درباره موارد مورد توافق بیان میکند، «بسیار متفاوت» از مواضع خصوصی آنهاست. او بهعنوان نمونه به ذخایر اورانیوم با غنای بالا اشاره کرد و گفت: «نشانههایی دریافت کردهایم که آنها حاضرند اورانیوم غنیشده را تحویل دهند.»
دیدگاه طرف مقابل: قالیباف اعلام کرد که سه بند از ۱۰ بند چارچوب مورد توافق میان آمریکا و تهران نقض شده و بنابراین «آتشبس دوجانبه یا مذاکرات منطقی نیست.»
او گفت نخستین مورد نقض مربوط به آتشبس در لبنان است که در بیانیه نخستوزیر پاکستان هنگام اعلام آتشبس به آن اشاره شده بود.
قالیباف مدعی شد دومین مورد نقض، ورود یک پهپاد به حریم هوایی ایران بوده و سومین مورد نیز اظهارات ترامپ است که «حق ایران برای غنیسازی» را انکار کرده؛ حقی که به گفته او در بند ششم چارچوب توافق آمده بود.
آنچه باید زیر نظر داشت: راز زیمت، مدیر برنامه ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو، به اکسیوس گفت نگرانی اصلی این است که مذاکرات پیشرو تا چه اندازه به مسئله هستهای خواهد پرداخت.
او گفت: «سه حداقل شرط باید محقق شود: خروج اورانیوم با غنای ۶۰ درصد از ایران، رقیقسازی مواد با غنای ۲۰ درصد به سطح پایین، و تعلیق غنیسازی اورانیوم برای حداکثر سالهای ممکن.»
وی افزود: «اگر این مطالبات — که برخی از آنها پیش از جنگ از سوی ایران رد شده بود — پذیرفته شوند، جنگ میتواند با دستکم یک دستاورد مهم پایان یابد. اما اگر جنگ در حالی پایان یابد که این ظرفیتهای هستهای همچنان در ایران باقی بماند، یک شکست بزرگ خواهد بود.»