گابریل واینایگر و دیوید چارتر / تایمز بریتانیا / ۶ آوریل ۲۰۲۶
بر اساس یک ارزیابی اطلاعاتی، رهبر جدید ایران، مجتبی خامنهای، ناتوان و در شهر مقدس قم تحت درمان پزشکی است؛ ارزیابیای که نشان میدهد او در حال حاضر قادر به اداره کشور نیست.
یک یادداشت دیپلماتیک که گفته میشود مبتنی بر اطلاعات آمریکا و اسرائیل بوده و با متحدان کشورهای حاشیه خلیج فارس به اشتراک گذاشته شده، حاکی از آن است که مجتبی خامنهای، فرزند رهبر درگذشته علی خامنهای، بیهوش بوده و بهدلیل یک وضعیت «شدید» جسمانی تحت درمان قرار دارد.
نسخهای از این یادداشت که روزنامه تایمز مشاهده کرده، برای نخستینبار مکان اقامت رهبر جدید کشور را فاش میکند. قم، شهری در ۱۴۰ کیلومتری جنوب تهران که در اسلام شیعه جایگاه مقدسی دارد.
در بخشی از یادداشت آمده است: «مجتبی خامنهای در وضعیت وخیمی در قم تحت درمان است و قادر به مشارکت در هیچگونه تصمیمگیری از سوی رژیم نیست.»
طبق این گزارش، پیکر علی خامنهای، رهبر پیشین، برای خاکسپاری در قم آماده میشود؛ شهری که مرکز قدرت روحانیت شیعه و پایتخت مذهبی کشور بهشمار میرود.
در ادامه یادداشت آمده است که نهادهای اطلاعاتی شواهدی از «آغاز مقدمات لازم برای ساخت آرامگاه بزرگی در قم» برای «بیش از یک قبر» یافتهاند، که احتمالاً نشاندهنده تمایل برای دفن دیگر اعضای خانواده — و شاید خود مجتبی خامنهای — در کنار رهبر درگذشته است.
به گفته منابع دیپلماتیک، اطلاعات مربوط به محل اقامت خامنهایِ جوان مدتی است در اختیار سازمانهای جاسوسی آمریکا و اسرائیل قرار داشته، اما تاکنون بهصورت عمومی منتشر نشده بود.
آژانس امنیت ملی آمریکا، که وظیفه پردازش اطلاعات جهانی برای وزارت جنگ را بر عهده دارد، و همچنین نمایندگی ایران در واشنگتن (مستقر در سفارت پاکستان) درباره این یادداشت طرف تماس بودهاند.
ایران پیشتر تأیید کرده بود که رهبر جدید در همان حمله هوایی که به کشته شدن پدر، مادر و همسرش زهرا حدادعادل و نیز یکی از پسرانش در روز نخست جنگ انجامید، زخمی شده است؛ جنگی که موجی از درگیری را در سراسر منطقه ایجاد کرده است.
خامنهایِ جوان از آغاز این جنگ نه دیده شده و نه صدایی از او شنیده شده است، با وجود آنکه در اوایل مارس بهعنوان جانشین رسمی پدرش منصوب گردید.
از آن زمان تاکنون، تنها دو بیانیه منتسب به مجتبی خامنهای، ۵۶ ساله، از تلویزیون دولتی ایران پخش شده است. روز دوشنبه این شبکه، ویدیویی تولیدشده با هوش مصنوعی از خامنهای منتشر کرد که در آن رهبر جدید وارد اتاق جنگ شده و نقشه نیروگاه هستهای دیمونا در اسرائیل را بررسی میکند. نبود صدای واقعی او در این تصاویر، گزارشهای تأییدنشده مبنی بر وخامت حال جسمانی او را تقویت میکند.
در حالیکه مقامهای ایرانی مدعیاند رهبر جدید «هدایت کشور را بر عهده دارد»، گزارشهای پیشین به نحوه درمان او اشاره کردهاند. گروههای مخالف ادعا کردهاند که وی در حالت کما در بیمارستان بستری است؛ برخی دیگر نیز از شکستگی پا و جراحات صورت سخن گفتهاند.
این ناتوانی احتمالی، موقعیت رهبری خامنهای را در کشوری که ولایت فقیه بالاترین مرجع سیاسی و دینی است، زیر سؤال برده است و موجب گمانهزنیهایی درباره اینکه ممکن است سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عملاً کنترل کشور را در دست گرفته و خامنهای تنها نقش نمادین یا تشریفاتی داشته باشد.
رئیسجمهور ترامپ گفته است که در حال مذاکره با سایر مقامهای ایرانی است، اما «بهطور مشخص» تأکید کرد که در این گفتوگوها طرف او رهبر جدید ایران نیست.
خبرگزاریهای رسمی ایران پیشتر گزارش داده بودند که علی خامنهای، که در زمان مرگ ۸۶ سال داشت، قرار است در یکی از زیارتگاههای شیعه در زادگاه خود یعنی مشهد (در شمال شرق ایران) دفن شود؛ شهری که از مراکز اصلی زیارت مذهبی است. همچنین اعلام شده بود که مراسم عمومی برای سوگواری رهبر درگذشته در تهران برگزار خواهد شد، هرچند تاریخی برای آن مشخص نشده بود.
در حالیکه دولت ایران اعلام کرده بود مراسم تشییع رسمی رهبر درگذشته بهدلیل «انتظار حضور بیسابقه مردم» به تعویق افتاده، پرسشهایی درباره تأخیر در خاکسپاری مطرح شده است، با توجه به اینکه در سنت شیعی، دفن میت باید بلافاصله پس از مرگ انجام شود. چهارشنبه این هفته، چهلمین روز درگذشت خامنهای در ۲۸ فوریه خواهد بود که پایان دوره سنتی عزاداری در اسلام شیعی محسوب میشود.
هنوز روشن نیست که آیا قم محل دفن موقت علی خامنهای خواهد بود یا نه، با توجه به نگرانیها از احتمال هدف قرار گرفتن مراسم عمومی یا آیین خاکسپاری توسط اسرائیل یا آمریکا.
در هر صورت، مراسم خاکسپاری علی خامنهای بهطور قطع در تضاد با خاکسپاری آیتالله روحالله خمینی، بنیانگذار انقلاب اسلامی، خواهد بود؛ مراسمی که در آرامگاه بزرگی در جنوب تهران برگزار شد و حدود ۱۰ میلیون نفر در آن حضور یافتند. در آن مراسم، بهدلیل ازدحام جمعیت، کفن خمینی پاره شد و پیکر او بر زمین افتاد.
در یادداشت دیپلماتیک آمده است که مقامهای ایرانی قصد دارند در تشییع خامنهای از تکرار چنین حادثهای جلوگیری کنند، زیرا بیم آن میرود که شهروندان بخواهند مراسم را برهم زنند یا به آرامگاهها آسیب برسانند.
اندکی پیش از آغاز جنگ، نیروهای سپاه پاسداران با اعضای سازمان مجاهدین خلق درگیر شدند؛ گروهی که در تلاش برای تسخیر نظامی مجتمع مطهری — محل استقرار دفتر مرکزی خامنهای و دیگر نهادهای کلیدی رژیم از جمله شورای نگهبان، مجلس خبرگان و اقامتگاه مجتبی — اقدام کرده بود.