هیلی بریتزکی، ناتاشا برتراند، جیم شیوتو، تال شالِو
سیانان / ۳ آوریل ۲۰۲۶
بر اساس ارزیابیهای اخیر اطلاعاتی ایالات متحده، حدود نیمی از سامانههای پرتاب موشک ایران همچنان سالم باقی مانده و هزاران پهپاد انتحاری نیز علیرغم حملات روزانه آمریکا و اسرائیل به اهداف نظامی طی پنج هفته گذشته، همچنان در زرادخانه ایران وجود دارد. سه منبع آگاه از این ارزیابیها این موضوع را به سیانان گفتهاند.
یکی از این منابع درباره ایران گفت: «آنها همچنان کاملاً آمادهاند تا در سراسر منطقه ویرانی گستردهای ایجاد کنند.»
این برآورد اطلاعاتی آمریکا ممکن است شامل سامانههای پرتابی باشد که در حال حاضر قابل دسترسی نیستند، مانند آنهایی که در اثر حملات در زیر زمین مدفون شدهاند اما به طور کامل نابود نشدهاند.
دو منبع دیگر گفتند که هنوز هزاران پهپاد ایرانی وجود دارد — که حدود ۵۰ درصد از توان پهپادی کشور را تشکیل میدهد. این ارزیابی که در روزهای اخیر تهیه شده، همچنین نشان میدهد درصد قابلتوجهی از موشکهای کروز دفاع ساحلی ایران نیز سالم باقی ماندهاند. این مسئله با این واقعیت همخوانی دارد که آمریکا تمرکز اصلی حملات هوایی خود را بر داراییهای نظامی ساحلی قرار نداده، هرچند به کشتیها حمله کرده است. این موشکها یکی از قابلیتهای کلیدی ایران برای تهدید تردد دریایی در تنگه هرمز محسوب میشوند.
این ارزیابی تصویری پیچیدهتر و دقیقتر از توانمندیهای باقیمانده ایران ارائه میدهد؛ در مقایسه با ادعاهای گسترده درباره «پیروزی نظامی» که بهطور علنی توسط دونالد ترامپ و مقامهای دولت او مطرح شده است.
ترامپ شامگاه چهارشنبه در سخنرانی خود خطاب به ملت گفت: «توانایی ایران برای پرتاب موشک و پهپاد بهشدت کاهش یافته و کارخانههای تسلیحاتی و پرتابگرهای آنها در حال نابودی کامل است و تعداد بسیار کمی از آنها باقی مانده است.»
بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM)، تا روز چهارشنبه بیش از ۱۲٬۳۰۰ هدف در داخل ایران مورد حمله قرار گرفته است. منابع مذکور گفتند این ارزیابی اطلاعاتی نشان میدهد که ارتش آمریکا توان نظامی ایران را تضعیف کرده و شماری از رهبران ارشد کلیدی نیز در حملات آمریکا و اسرائیل کشته شدهاند؛ از جمله رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، و علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران.
طبق این ارزیابی، ایران علاوه بر سامانههای پرتاب، همچنان تعداد زیادی موشک در اختیار دارد.
در اظهارات عمومی، پنتاگون به کاهش تعداد موشکهای شلیکشده توسط ایران اشاره کرده، نه لزوماً تعداد موشکهای نابودشده. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در نشست خبری ۱۹ مارس گفت: «حملات موشکهای بالستیک علیه نیروهای ما نسبت به آغاز درگیری ۹۰ درصد کاهش یافته و پهپادهای انتحاری نیز کاهش مشابهی داشتهاند.»
پاسخ سخنگویان دولت ترامپ
در پاسخ به پرسشهای مربوط به این گزارش، آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت: «منابع ناشناس بهشدت در تلاشاند تا به رئیسجمهور ترامپ حمله کرده و دستاوردهای چشمگیر ارتش ایالات متحده در تحقق اهداف عملیات “خشم حماسی” را کماهمیت جلوه دهند.»
او افزود: «واقعیتها این است: حملات موشکی و پهپادی ایران ۹۰ درصد کاهش یافته، نیروی دریایی آن نابود شده، دو سوم تأسیسات تولیدی آن آسیب دیده یا تخریب شدهاند، و ایالات متحده و اسرائیل برتری کامل هوایی بر ایران دارند. این رژیم تروریستی از نظر نظامی در حال فروپاشی است و وضعیت آن هر روز وخیمتر میشود. تنها امید آنها توافق با دولت ترامپ و کنار گذاشتن کامل جاهطلبیهای هستهای است؛ در غیر این صورت، با ضرباتی شدیدتر از همیشه مواجه خواهند شد.»
یکی از مقامهای دولت ترامپ نیز افزود که موشکهای بالستیک ایران به سرعت در حال نابودی هستند.
با این حال، اسرائیل، کشورهای حوزه خلیج فارس و نیروهای نظامی آمریکا همچنان بهطور منظم هدف موجهایی از حملات موشکی و پهپادی قرار میگیرند.
شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، گزارش سیانان را «کاملاً نادرست» خواند و گفت: «ارتش ایالات متحده ضربات فلجکنندهای به رژیم ایران وارد کرده است. ما بسیار جلوتر از برنامه در تحقق اهداف نظامی خود هستیم: نابودی زرادخانه موشکی ایران، از بین بردن نیروی دریایی آن، نابودی نیروهای نیابتی تروریستی و تضمین اینکه ایران هرگز به سلاح هستهای دست نیابد.»
مقامهای نظامی اسرائیل تعداد سامانههای پرتاب عملیاتی ایران را کمتر و حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد برآورد کردهاند. به گفته یکی از منابع آگاه از ارزیابی آمریکا و یک منبع اسرائیلی، اسرائیل در محاسبات خود سامانههایی را که در غارها و تونلها مدفون یا غیرقابل دسترس شدهاند، لحاظ نمیکند.
پایان جنگ ظرف دو تا سه هفته آینده غیرواقعبینانه است
ترامپ روز چهارشنبه اعلام کرد که عملیات آمریکا ظرف دو تا سه هفته آینده به پایان خواهد رسید.
اما یکی از منابعی که این ارزیابی اطلاعاتی را بررسی کرده، این هدف را غیرواقعبینانه دانست و گفت با توجه به توان باقیمانده ایران، چنین زمانی امکانپذیر نیست.
او گفت: «ما میتوانیم همچنان ضربات سنگینی وارد کنیم، در این شکی نیست؛ اما اگر فکر میکنید این کار ظرف دو هفته تمام میشود، سخت در اشتباهید.»
هگست نیز این هفته در یک نشست خبری گفت که توان آتش ایران همچنان در حال کاهش است و افزود: «بله، آنها هنوز هم تعدادی موشک شلیک خواهند کرد، اما ما آنها را رهگیری میکنیم. قابل توجه است که در ۲۴ ساعت گذشته کمترین تعداد موشک و پهپاد توسط ایران شلیک شده است. آنها به زیر زمین خواهند رفت، اما ما آنها را پیدا خواهیم کرد.»
توانایی پنهان شدن سامانههای پرتاب ایران
دو منبع آگاه گفتند که همین توانایی پنهان شدن در زیر زمین، یکی از دلایل اصلی باقی ماندن بخشی از سامانههای پرتاب است. ایران طی دههها شبکه گستردهای از تونلها و غارها برای چنین شرایطی ایجاد کرده که هدف قرار دادن آنها را بسیار دشوار میکند. همچنین ایران در جابهجایی سریع سامانههای متحرک پرتاب موفق بوده که ردیابی آنها را سخت میکند؛ مشابه چالشهایی که آمریکا در مقابله با حوثیها در یمن با آن مواجه بوده است.
به گفته آنیکا گانزولد، مدیر پروژه «تهدیدات حیاتی» در مؤسسه امریکن اینترپرایز، آمریکا و اسرائیل بهطور فزایندهای ورودیهای تونلها و تجهیزات مورد استفاده برای دسترسی مجدد به آنها مانند بولدوزرها و ماشینآلات سنگین را هدف قرار دادهاند.
این ارزیابی همچنین در شرایطی منتشر میشود که آمریکا در بازگشایی تنگه هرمز با چالش مواجه بوده و بهطور غیرعلنی اذعان کرده که نمیتواند تضمین کند پیش از پایان جنگ این گذرگاه حیاتی را بازگشایی کند. یکی از منابع گفت توان موشکهای کروز ساحلی احتمالاً به این دلیل تا حد زیادی سالم مانده که هدف اصلی حملات آمریکا نبوده است، بلکه تمرکز بر تهدیداتی بوده که مستقیماً متوجه متحدان منطقهای است. با این حال، این توانمندیها نیز احتمالاً به زیر زمین منتقل شدهاند و شناسایی آنها دشوار است.
در حالی که به گفته منبع اول، نیروی دریایی ایران تا حد زیادی نابود شده، نیروهای دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همچنان حدود نیمی از توان خود را حفظ کردهاند. منبع دوم گفت سپاه هنوز «صدها، اگر نگوییم هزاران، قایق کوچک و شناور بدون سرنشین» در اختیار دارد.
فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده که تا روز چهارشنبه بیش از ۱۵۵ شناور ایرانی آسیب دیده یا نابود شدهاند. با این حال، گانزولد گفت مشخص نیست وقتی آمریکا از نابودی شناورها سخن میگوید، منظور کدام نیروی دریایی است.
به گفته او، نیروی دریایی سپاه عمدتاً مسئول ایجاد مزاحمت برای کشتیها در تنگه هرمز است.
او افزود: «قطعاً هنوز مواردی باقی مانده — از جمله نیروهای نیابتی و پهپادها — و ایران در روزهای اخیر نشان داده که همچنان توان هدف قرار دادن کشتیرانی در تنگه را دارد. بنابراین اگر هدف نابودی کامل این توانمندیها باشد، هنوز اهدافی برای حمله وجود دارد.»