باراک راوید / آکسیوس
به گفته دو منبع آگاه از مذاکرات، ایالات متحده و گروهی از میانجیگران منطقهای در حال بررسی امکان برگزاری گفتوگوهای صلح در سطح عالی با ایران، احتمالاً از همین پنجشنبه، هستند؛ اما همچنان در انتظار پاسخ تهراناند.
اهمیت موضوع: رئیسجمهور ترامپ علاقهمند است جنگ را به پایان برساند، اما تسلط ایران بر تنگه هرمز هرگونه راهبرد خروج را پیچیده میکند. ایالات متحده طرحی ۱۵بندی برای پایان جنگ را با اسرائیل به اشتراک گذاشته و مدعی شده ایران با بسیاری از نکات کلیدی آن موافقت کرده است؛ با این حال، هیچ شواهد ملموسی از چنین توافقی وجود ندارد.
به گفته دو منبع اسرائیلی، نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، نگران است که ترامپ به توافقی تن دهد که بهمراتب کمتر از اهداف اسرائیل باشد، شامل امتیازات قابلتوجهی شود و توان اسرائیل برای انجام حملات علیه ایران را محدود کند.
یک منبع سوم نیز گفت رهبران اسرائیل تردید دارند که ایران واقعاً امتیازاتی را که آمریکا ادعا میکند، پیشنهاد داده باشد.
ترامپ روز سهشنبه در دفتر بیضی به خبرنگاران گفت که اگرچه بسیاری از رهبران ایران دیگر در صحنه نیستند، اما ایالات متحده «با افراد درست در حال گفتوگو است و آنها بهشدت خواهان توافق هستند.»
در حال حاضر، مقامات ایرانی ادعای ترامپ درباره مذاکرات پشتپرده را رد میکنند، هرچند تأیید کردهاند که آمریکا پیامها و پیشنهادهایی ارسال کرده است.
پاکستان که به همراه مصر و ترکیه پیامها را میان تهران و واشنگتن منتقل کرده، اعلام کرده در صورت توافق دو طرف «آماده و مفتخر» است میزبان گفتوگوهای صلح باشد. ترامپ نیز این پیام پاکستان را در شبکه تروتسوشال بازنشر کرده که نشانهای از علاقه او به برگزاری چنین نشستی است.
اگر برنامههای نشست نهایی شود، احتمالاً معاون رئیسجمهور، ونس، در آن مشارکت خواهد داشت. با این حال، یکی از منابع آگاه گفت: «هنوز مشخص نیست اصلاً چیزی برای مشارکت وجود دارد یا نه. همه در تلاشاند بفهمند آیا این موضوع واقعی است یا نه.»
میان سطور: مقامهای آمریکایی میگویند دولت ایران دچار آشفتگی است و در برقراری ارتباط داخلی با مشکل مواجه است. وضعیت نامشخص رهبر جدید، مجتبی خامنهای، نیز بر ابهام درباره اینکه چه کسی اختیار تصمیمگیری دارد افزوده است.
در همین حال، برخی مقامات ایرانی مدعیاند ترامپ با طرح ادعاهای نادرست درباره پیشرفت دیپلماتیک، صرفاً در پی آرام کردن بازارها و خرید زمان برای برنامههای نظامی خود است.
ایالات متحده همچنین در حال آمادهسازی گزینههایی برای تشدید احتمالی درگیری است. یک مقام آمریکایی به آکسیوس گفت که بخش فرماندهی لشکر ۸۲ هوابرد ارتش آمریکا مأمور شده به همراه یک تیپ پیادهنظام چند هزار نفری به خاورمیانه اعزام شود؛ خبری که نخستینبار فاکسنیوز گزارش داد.
این اقدام میتواند دامنه عملیات زمینی احتمالی آمریکا را گسترش دهد.
جزئیات بیشتر: به گفته منابع آمریکایی و اسرائیلی، ایالات متحده یک پیشنهاد ۱۵بندی برای توافق احتمالی جهت پایان جنگ به ایران ارائه کرده که شامل بسیاری از همان مطالباتی است که در دور قبلی مذاکرات هستهای در ژنو مطرح شده بود.
یک منبع آمریکایی به آکسیوس گفت استیو ویتکاف، نماینده آمریکا، به ترامپ اطلاع داده که ایرانیها با چند نکته کلیدی، از جمله واگذاری ذخایر اورانیوم با غنای بالا، موافقت کردهاند. این اقدام یک امتیاز بزرگ محسوب میشود، اما مشخص نیست آیا فردی با اختیار در تهران واقعاً چنین پیشنهادی داده است یا نه.
این منبع افزود: «استیو و جرد تلاش کردند یک کانال معتبر برای مذاکرات با ایران ایجاد کنند، اما هنوز خیلی زود است که بگوییم چه اتفاقی خواهد افتاد و آیا این کانال واقعاً عملی و مؤثر است یا نه.»
تحلیل: ایالات متحده همچنین این طرح ۱۵بندی را در اختیار اسرائیل قرار داده است. یک مقام اسرائیلی گفت اگرچه این سند با مواضع اسرائیل همخوانی دارد، اما اسرائیل بهشدت تردید دارد که ایران با تمامی خواستههای ترامپ موافقت کند.
یک منبع اسرائیلی دیگر گفت: «نگرانی این است که ترامپ تصمیم بگیرد حتی در صورت تحقق تنها بخشی از مطالباتش، توافقی امضا کند و جنگ را متوقف سازد و بقیه مسائل را بدون راهحل مشخص به آینده موکول کند.»
به گفته این منبع، آمریکا به اسرائیلیها گفته ایران با واگذاری ذخیره ۴۵۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد، پذیرش نظارتهای گستردهتر سازمان ملل بر تأسیسات هستهای، محدود کردن برد موشکهای بالستیک و کاهش حمایت از نیروهای نیابتی موافقت کرده است.
به گفته یک منبع اسرائیلی، این سند خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم در ایران است. طرف آمریکایی گفته ایران با تعلیق غنیسازی موافقت کرده، اما مدت این تعلیق مشخص نیست.
همچنین مشخص نیست چه کسی از طرف ایران این تعهدات را داده است. جمهوری اسلامی پیشتر بسیاری از این مطالبات آمریکا را رد کرده و ارزیابی اطلاعاتی اسرائیل نشان میدهد هنوز شکاف بزرگی میان مواضع دو طرف وجود دارد.
نکته قابل توجه: حتی در سطوح عالی دولت ترامپ نیز افراد بسیار کمی از جزئیات واقعی تماسها با ایران اطلاع دارند.
یک منبع گفت ویتکاف و کوشنر مستقیماً با ترامپ در تماس هستند و افراد بسیار کمی در جریان قرار دارند.
به گفته دو مقام اسرائیلی، اسرائیلیها در روزهای اخیر اطلاعاتی جمعآوری کردهاند که نشان میدهد «اتفاقی در حال شکلگیری» میان آمریکا و ایران است، اما جزئیات بیشتری در دست نیست.
ونس نیز روز دوشنبه، تقریباً همزمان با اظهارات علنی ترامپ درباره ارتباط با ایران، اطلاعات دقیقتری به نتانیاهو ارائه کرده است.
وضعیت کنونی: یک منبع اسرائیلی و منبع دیگری آشنا با روند دیپلماتیک گفتند آمریکا در انتظار تصمیم ایران — احتمالاً شخص مجتبی خامنهای — درباره برگزاری مذاکرات در همین هفته است.
مشخص نیست نمایندگی دو طرف در این مذاکرات در سطح ونس و محمدباقر قالیباف (رئیس مجلس ایران که از نظر کاخ سفید بالاترین واسطه احتمالی محسوب میشود) خواهد بود یا در سطحی پایینتر.
یکی از کشورهای میانجی پیشنهاد آتشبس موقت برای فراهم کردن زمینه مذاکرات تفصیلی را مطرح کرده، اما به گفته دو مقام اسرائیلی، دولت ترامپ فعلاً ترجیح میدهد در شرایط درگیری مذاکره کند تا اهرم فشار خود را حفظ کند.
مقامات آمریکایی و اسرائیلی، صرفنظر از برگزاری یا عدم برگزاری مذاکرات، خود را برای دو تا سه هفته دیگر جنگ آماده میکنند.
سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، در بیانیهای گفت: «در حالی که رئیسجمهور ترامپ و مذاکرهکنندگانش این امکان جدید دیپلماتیک را بررسی میکنند، عملیات “خشم حماسی” بدون وقفه برای دستیابی به اهداف نظامی تعیینشده از سوی فرمانده کل قوا و پنتاگون ادامه دارد.»
گام بعدی: یک مقام کاخ سفید وضعیت را «سیال» توصیف کرد و گفت ترامپ میخواهد ببیند آیا میتوان به توافقی دست یافت یا نه، اما «در غیر این صورت، به بمباران آنها بازخواهیم گشت.»
ترامپ حملات برنامهریزیشده به نیروگاههای برق ایران را به حالت تعلیق درآورده، اما این تعلیق فقط تا روز جمعه ادامه دارد.
ایالات متحده در حال آمادهسازی گزینههای تشدید نظامی، از جمله احتمال استقرار نیروهای زمینی، است و همزمان مسیر دیپلماسی را نیز آزمایش میکند.