داشا برنز، الی استوکولز و دیانا نروزی / پولیتیکو / ۲۳ مارس ۲۰۲۶
دولت ترامپ در حالی که سیگنالهایی مبنی بر تغییر استراتژی از فشار نظامی به سمت یک «پایان بازی» مذاکرهمحور ارسال میکند، به طور مخفیانه در حال بررسی رئیس مجلس ایران به عنوان یک شریک بالقوه و حتی رهبر آینده است.
به گفته دو مقام دولتی ترامپ، محمدباقر قالیبافِ ۶۴ ساله که بارها ایالات متحده و متحدانش را به انتقامجویی تهدید کرده است، از سوی دستکم برخی در کاخ سفید به عنوان یک «شریک کارآمد» دیده میشود که میتواند در مرحله بعدی جنگ، رهبری ایران را بر عهده بگیرد و با دولت ترامپ مذاکره کند.
با این حال، به گفته این دو منبع که نخواستند نامشان فاش شود، کاخ سفید هنوز آماده تعهد به هیچ فرد خاصی نیست و امیدوار است چندین نامزد را تست کند تا فردی را بیابد که واقعاً مایل به معامله باشد.
یکی از مقامات دولت ترامپ با هشدار نسبت به اینکه هنوز تصمیمی اتخاذ نشده، گفت: «او یک گزینه جدی است. یکی از بالاترینها... اما ما باید آنها را آزمایش کنیم و نمیتوانیم در این کار عجله کنیم.»
تمایل دولت ترامپ برای شناسایی یک شریک مذاکرهکننده، نشاندهنده تمایل به یافتن راهی برای خروج از باتلاق ایران است؛ وضعیتی که بازارهای جهانی را تکان داده، قیمت نفت را افزایش داده و نگرانیها در مورد تورم را تجدید کرده است. همچنین، این موضوع پاسخی احتمالی به یک پرسش حیاتی است: اکنون که ایالات متحده و اسرائیل رهبری تهران را به شدت تضعیف کردهاند، چه کسی و چه چیزی در راه است؟
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید گفت: «اینها گفتگوهای دیپلماتیک حساسی هستند و ایالات متحده از طریق رسانههای خبری مذاکره نخواهد کرد.»
رئیسجمهور دونالد ترامپ روز دوشنبه به برقراری ارتباط با چهرههای «بسیار استوار» در داخل ایران اشاره کرد و گفت که همزمان با تعامل دیپلماتیک تهران و واشینگتن، یک وقفه پنجروزه در «هرگونه حمله نظامی به نیروگاهها و زیرساختهای انرژی ایران» برقرار خواهد شد.
علاقه بزرگ دیگر رئیسجمهور، موضوعی اقتصادی است: نفت. به گفته مقام اول، ترامپ نمیخواهد جزیره خارک، هاب اصلی نفت ایران را نابود کند، زیرا امیدوار است رهبر بعدی معاملهای مشابه معامله «دلسی رودریگز» انجام دهد؛ معاون نیکلاس مادورو که پس از دستگیری او، قدرت را در دست گرفت.
این مقام دولتی گفت: «هدف این است که کسی مانند دلسی رودریگز در ونزوئلا را مستقر کنیم که به او بگوییم: ما تو را در قدرت نگه میداریم و تو را از میان نمیبریم. تو با ما همکاری میکنی. تو با ما یک معامله خوب انجام میدهی، اولین معامله روی نفت.»
اما این باور که رئیسجمهور میتواند رهبر بعدی ایران را به همان شیوهای که رودریگز را در ونزوئلا (پس از دستگیری مادورو توسط آمریکا) انتخاب کرد، برگزیند، از نظر برخی متحدان کاخ سفید زودهنگام و حتی سادهلوحانه به نظر میرسد.
فردی نزدیک به تیم امنیت ملی رئیسجمهور گفت: «این بیشتر شبیه به ژست گرفتن است؛ انگار او سعی دارد چیزی را با حرف زدن به واقعیت تبدیل کند. خوب است که گفتگوها از طریق یک واسطه در جریان است و خوب است که آنها به فکر راهی برای خروج از این وضعیت افتادهاند، اما ایران ثابت کرده است که میتواند ضربه بخورد و همچنان شرایط را برای ما سخت کند. آنها قرار نیست تسلیم شوند و نفتشان را تقدیم ترامپ کنند.»
یک مقام در کشورهای حوزه خلیج فارس که با کاخ سفید در تماس است، معتقد است ترامپ در مورد پیشرفت مذاکرات اغراق میکند تا بهانهای برای عقبنشینی از ضربالاجل ۴۸ ساعته خود ایجاد کند؛ او شنبه شب تهدید کرده بود که اگر ایران تنگه هرمز را تا دوشنبه بازگشایی نکند، نیروگاههای این کشور را بمباران خواهد کرد.
این مقام خلیجی گفت: «او قطعاً در حال خریدن زمان و تلاش برای ثبات بخشیدن به بازارهاست. آنچه دانستنش سختتر است، این است که آیا او واقعاً به دنبال راه خروج است یا مطالبات غیرواقعبینانهای را مطرح میکند تا ایران به آنها نه بگوید.»
برخی نیز تردید دارند که قالیباف، شهردار سابق تهران، به اندازه رودریگز مطیع باشد.
علی واعظ، تحلیلگر ارشد امور ایران در گروه بینالمللی بحران، گفت: «قالیباف یک مهره کلیدی از درون نظام است: جاهطلب و پراگماتیست (عملگرا)، اما اساساً به حفظ نظم اسلامی ایران متعهد است. این موضوع او را به گزینهای بعید برای ارائه هرگونه امتیاز معنادار به واشینگتن تبدیل میکند. حتی اگر او تمایلی به آزمودن مرزها داشته باشد، نهادهای نظامی ایران و نخبگان امنیتی گستردهتر تقریباً به طور قطع او را مهار خواهند کرد. در پی اقدامات آمریکا و اسرائیل، فضای تهران نه فضای انعطاف، بلکه فضای بیاعتمادی عمیق است؛ کل سیستم دلیل کمی میبیند که باور کند ترامپ یا اسرائیل به مفاد هرگونه توافق احتمالی پایبند باشند.»
با این حال، بسیاری در دولت ترامپ، عملیات ونزوئلا را که عمدتاً موفقیتآمیز میدانند، به عنوان مدلی برای آنچه در ایران ممکن است، میبینند. به همین دلیل است که رضا پهلوی، چهره اپوزیسیون تبعیدی، از سوی آمریکا گزینهای بعید تلقی میشود. دو مقام دولتی گفتند که دولت معتقد نیست او در داخل ایران مشروعیت داشته باشد.
مقام اول گفت: «حالا آیا رضا پهلوی را روی کار میآورید؟ خدای من، نه... او در خارج بزرگ شده است. او آخرین کسی است که میخواهید آنجا مستقر کنید. این به معنای هرجومرج خواهد بود.» مقام دوم نیز تایید کرد که پهلوی «روی میز نیست».
در عوض، مقام اول افزود که تمرکز بر چهرههایی است که هماکنون در داخل سیستم قدرت دارند؛ یعنی «جستجو برای معادلهای چاویستاها» (اشاره به جنبش سیاسی هوادار هوگو چاوز در ونزوئلا). در ایران، این جستجو به طور فزایندهای به سمت رئیس مجلس اشاره دارد.
قالیباف روز دوشنبه هرگونه مذاکره با آمریکا را تکذیب کرد، اما مقامات دولت ترامپ اظهارات او را به عنوان «ژستهای داخلی» نادیده گرفتند.
مقام اول گفت: «ما در مرحله آزمایش هستیم تا بفهمیم چه کسی میتواند بالا بیاید، چه کسی میخواهد بالا بیاید و چه کسی برای آن تلاش میکند. سپس همانطور که افراد بالا میآیند، ما یک تست سریع انجام میدهیم و اگر رادیکال باشند، آنها را حذف میکنیم.»
یک مقام ارشد کاخ سفید گفت ترامپ به دنبال دستیابی به یک توافق صلح با ایران در این هفته است، زیرا به دنبال «پیشرفت» در وضعیت تنگه هرمز و یک آتشبس است.
این مقام ارشد کاخ سفید افزود: «رئیسجمهور هم مثل هر کس دیگری، صلح را به جنگ ترجیح میدهد.»