لیلا بسام، تام پری، سمیه نخول و مایا جبعیلی / خبرگزاری رویترز / ۲۱ مارس ۲۰۲۶
دو منبع آگاه از فعالیتهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران اعلام کردند که این نهاد پس از آنکه حزبالله در سال ۲۰۲۴ در برابر اسرائیل ضربات سنگینی متحمل شد، فرماندهی نظامی این گروه را بازسازی کرد؛ بهگونهای که با اعزام افسران ایرانی، خلأها را پر کرد، سپس ساختار این گروه لبنانی را بازآرایی نمود و برای جنگی که اکنون در حمایت از تهران در آن مشارکت دارد، برنامهریزی کرد.
این بازسازی، نخستین مورد از این نوع برای حزبالله – گروهی شیعه که در سال ۱۹۸۲ توسط سپاه پاسداران تأسیس شد – به شمار میرود و نشاندهنده رویکردی مستقیمتر پس از ضربات جنگ ۲۰۲۴ است؛ جنگی که از جمله پیامدهای آن، کشته شدن رهبر این گروه، حسن نصرالله، و دیگر فرماندهان ارشد حزبالله بود.
سرمایهگذاری ایران نتیجه داد و حزبالله توانست بهموقع خود را بازیابی کند تا پس از حمله ایالات متحده و اسرائیل، در جنگ خاورمیانه در کنار تهران وارد میدان شود.
رویترز پیشتر در ماه مارس گزارش داده بود که حزبالله وقوع یک جنگ دیگر را اجتنابناپذیر میدانست و ماهها صرف آمادهسازی خود کرده بود. این گزارش، با اتکا به روایتهای شش منبع که بهدلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، و نیز یک کارشناس حزبالله، نقش سپاه پاسداران در این آمادگیها را روشنتر میکند.
به گفته دو منبع مطلع، سپاه پاسداران که از زمان تأسیس حزبالله عمیقاً در آن دخیل بوده، افسرانی را برای آموزش مجدد نیروهای این گروه و نظارت بر تجهیز مجدد آن اعزام کرده است.
این منابع همچنین گفتند که افسران سپاه ساختار فرماندهی حزبالله را – که توسط اطلاعات اسرائیل نفوذپذیر شده بود و به اسرائیل در ترور بسیاری از رهبران این گروه کمک کرده بود – بازطراحی کردند.
سخنگوی ارتش اسرائیل در ۱۲ مارس اعلام کرد که حزبالله، علیرغم خساراتی که طی سه سال گذشته متحمل شده، همچنان نیرویی مهم و خطرناک باقی مانده است.
حزبالله از زمان ورود به جنگ منطقهای در ۲ مارس، صدها موشک بهسوی اسرائیل شلیک کرده که این امر به حملهای از سوی اسرائیل انجامیده و بیش از هزار نفر را در لبنان کشته است. نیروهای حزبالله در حال نبرد با سربازان اسرائیلی هستند که بخشهایی از جنوب لبنان را به تصرف خود درآوردهاند.
هنوز مشخص نیست که حزبالله – که قدرتش نسبت به چند سال پیش کاهش یافته – در صورت وقوع یک تهاجم تمامعیار اسرائیل چه عملکردی خواهد داشت.
دفتر رسانهای حزبالله، وزارت خارجه ایران و دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بلافاصله به درخواستها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.
نتانیاهو در ماه ژانویه گفته بود که حزبالله با حمایت ایران در حال تلاش برای تسلیح مجدد و بازسازی زیرساختهای خود است.
کنار گذاشتن سلسلهمراتب سنتی
دو منبع مذکور گفتند افسران سپاه که مأمور کمک به بازیابی حزبالله بودند، اندکی پس از برقراری آتشبس در نوامبر ۲۰۲۴ وارد شدند و حتی در حالی که حملات اسرائیل ادامه داشت، کار خود را آغاز کردند.
به گفته یکی از این منابع، این مأموریت شامل حدود ۱۰۰ افسر بود.
از جمله تغییراتی که به درخواست آنها اعمال شد، جایگزینی ساختار سلسلهمراتبی فرماندهی با ساختاری غیرمتمرکز بود؛ ساختاری متشکل از واحدهای کوچک که آگاهی محدودی از عملیات یکدیگر دارند و همین امر به حفظ محرمانگی عملیاتی کمک میکند.
این منابع افزودند که افسران سپاه همچنین طرحهایی برای حملات موشکی علیه اسرائیل تهیه کردند که بهصورت همزمان از ایران و لبنان انجام شود – سناریویی که برای نخستینبار در ۱۱ مارس اجرا شد.
یک منبع ارشد امنیتی لبنانی نیز گفت فرماندهان ایرانی به حزبالله در بازسازی و سازماندهی مجدد کادرهای نظامی کمک کردهاند. به گفته این منبع، به نظر میرسد ایرانیها بیشتر در تنظیم ریتم درگیری فعلی نقش دارند تا دخالت در جزئیات انتخاب اهداف.
منبع دیگری که در جریان این موضوع قرار دارد گفت سپاه پاسداران در سال ۲۰۲۴ افسرانی را برای انجام ارزیابی پس از جنگ از وضعیت حزبالله به لبنان اعزام کرد و نظارت مستقیم بر شاخه نظامی این گروه را بر عهده گرفت.
دو منبع دیگر نیز اعلام کردند که سپاه در سال گذشته مشاوران ویژهای را در درون حزبالله مستقر کرده تا در هدایت امور نظامی به این گروه کمک کنند.
آندریاس کریگ، استاد مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، گفت سپاه پاسداران «عملاً حزبالله را به سیستمی بسیار افقیتر بازسازماندهی کرده است»؛ موضوعی که در تضاد با ساختار سیاسی سلسلهمراتبی است که پیش از مرگ نصرالله پیرامون او شکل گرفته بود.
او که ۱۵ سال درباره حزبالله پژوهش کرده، افزود: «این مدل غیرمتمرکزی که اکنون اجرا شده، تا حدی شبیه ساختار حزبالله در دهه ۱۹۸۰ است – سلولهای بسیار کوچک.» وی این الگو را نوعی «دفاع موزاییکی» توصیف کرد که سپاه پاسداران در ایران نیز از آن استفاده میکند.
درخواست لبنان از سپاه برای ترک کشور
تلاشهای سپاه پاسداران همزمان با آن انجام میشد که دولت لبنان و ارتش این کشور – که مورد حمایت ایالات متحده است – در پی پیشبرد روندی برای خلع سلاح حزبالله بودند؛ موضوعی که نشاندهنده چالش بزرگ در مسیر تحقق این هدف است.
یک مقام لبنانی به رویترز گفت برآورد لبنان این است که حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ تبعه ایرانی در این کشور حضور دارند که ارتباط آنها با دولت ایران فراتر از فعالیتهای دیپلماتیک معمول است و شامل ارتباط با سپاه پاسداران نیز میشود.
به گفته این مقام، دولت لبنان در اوایل ماه مارس از این افراد خواست کشور را ترک کنند.
دو منبع مطلع از فعالیتهای سپاه گفتند که افسران این نهاد در میان بیش از ۱۵۰ ایرانی بودند که در ۷ مارس با پروازی به مقصد روسیه بیروت را ترک کردند.
در فاصله ۱۵ ماهه میان آتشبس سال ۲۰۲۴ و آغاز جنگ جدید، حدود ۵۰۰ نفر در حملات اسرائیل در لبنان کشته شدند که اعضای سپاه پاسداران نیز در میان آنها بودند.
به گفته منابع، از زمان آغاز جنگ جدید نیز حدود دوازده نفر دیگر از اعضای سپاه در حملات اسرائیل کشته شدهاند، از جمله در حملهای به یک هتل در بیروت در ۸ مارس.
سپاه پاسداران از زمان تأسیس حزبالله نقش نزدیکی در این گروه داشته است؛ از زمانی که نیروهایش این گروه را در دره بقاع شرقی ایجاد کردند تا انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ ایران را صادر کنند و با نیروهای اسرائیلی که در سال ۱۹۸۲ به لبنان حمله کرده بودند، بجنگند.
قاسم سلیمانی، فرمانده ارشد سپاه که در سال ۲۰۲۰ در حمله پهپادی آمریکا کشته شد، در جریان جنگ ۲۰۰۶ حزبالله با اسرائیل در کنار حسن نصرالله فعالیت میکرد. هنگامی که حملات هوایی اسرائیل نصرالله را در یک پناهگاه در حومه جنوبی بیروت کشت، یک ژنرال ایرانی نیز در کنار او کشته شد.