باراک راوید / اکسیوس
هفت کشور متحد ایالات متحده روز پنجشنبه در بیانیهای مشترک حمایت خود را از تشکیل یک ائتلاف احتمالی با هدف بازگشایی تنگه هرمز برای عبور کشتیهای تجاری و نفتکشها اعلام کردند.
واقعیت ماجرا: این بیانیه شامل هیچ تعهد مشخصی برای اعزام شناورهای نظامی یا تخصیص منابع به این اقدام نیست. در حال حاضر، این بیشتر حرکتی نمادین برای آرام کردن دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، تلقی میشود؛ چرا که وی متحدان واشنگتن را به دلیل خودداری از مشارکت در تأمین امنیت تنگه هرمز مورد انتقاد قرار داده و هشدار داده بود که این عدم همکاری میتواند آینده ناتو را تضعیف کند.
اهمیت موضوع: بستهبودن تنگه هرمز به مهمترین بحران دولت آمریکا در جریان جنگ تبدیل شده است. تا زمانی که محاصره ایران ادامه دارد و نفت خلیجفارس در بنادر حبس شده است، حتی اگر ترامپ بخواهد، نمیتواند جنگ را پایان داده و اعلام پیروزی کند.
تحولات اخیر: کاخ سفید در روزهای گذشته بهطور همزمان از راههای نظامی و دیپلماتیک برای حل بحران هرمز استفاده کرده است. ارتش آمریکا در حال انجام حملات علیه مواضع ضدکشتی ایران در امتداد سواحل تنگه هرمز است تا توانایی تهران در هدفگیری نفتکشها را از بین ببرد.
در همین حال، کاخ سفید و وزارت خارجه آمریکا تلاش کردهاند ائتلافی از کشورها تشکیل دهند که در قالب آن، کشتیها، تجهیزات نظامی دیگر و حمایت سیاسی لازم برای انجام مأموریت اسکورت کشتیها یا ایجاد مسیر امن کشتیرانی از خلیجفارس و به آن را فراهم کنند.
ترامپ روز سهشنبه گفت که بیشتر اعضای ناتو به آمریکا اطلاع دادهاند تمایلی به مشارکت ندارند. او در شبکه «تروث سوشال» نوشت: «ما به کمک هیچکس نیاز نداریم!»
پشت صحنه: در روزهای اخیر بریتانیا تلاش کرده است تا هر چه بیشتر کشورهای غربی را به امضای بیانیهای سیاسی در حمایت از ائتلاف تنگه هرمز ترغیب کند. به گفته منابع آگاه، دبیرکل ناتو، مارک روته، نیز در این تلاشها نقش داشته است.
اما فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، نسبت به این ایده بسیار تردید داشت و امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، با تشکیل هرگونه ائتلاف از این دست مخالف بود و آن را منوط به توافقی با ایران پس از پایان جنگ دانست.
به گفته منابع مطلع، با موضع مخالف مکرون، بسیاری از کشورهای اروپایی دیگر نیز تمایلی به پیشبرد این طرح نداشتند. تا اینکه صبح پنجشنبه، مارک روته، دبیرکل ناتو و کییر استارمر نخستوزیر بریتانیا در گفتوگویی با مکرون توانستند او را متقاعد کنند تا مخالفت خود را با بیانیه سیاسی رفع کند، در حالی که تصمیمگیری درباره گامهای عملی به زمان بعد موکول شد.
در لحظات پایانی، ژاپن نیز به بیانیه پیوست. نخستوزیر این کشور، سانائه تاکایچی، روز پنجشنبه در کاخ سفید با ترامپ دیدار خواهد کرد. سایر امضاکنندگان بیانیه شامل آلمان، ایتالیا و هلند بودند و کانادا نیز ساعاتی بعد با پیوستن به آن، هفتمین عضو این گروه شد.
مضمون بیانیه: در این بیانیه، هفت متحد آمریکا حملات ایران به کشتیهای تجاری در خلیجفارس و زیرساختهای غیرنظامی از جمله تأسیسات نفت و گاز، و همچنین «انسداد de facto تنگه هرمز توسط نیروهای ایرانی» را محکوم کردند.
آنها نوشتند: «از ایران میخواهیم فوراً تهدیدها، مینگذاری، حملات پهپادی و موشکی و سایر تلاشها برای مسدود کردن تنگه بر روی کشتیهای تجاری را متوقف کند.»
در ادامه، این کشورها آمادگی خود را «برای مشارکت در اقدامات مناسب جهت تضمین عبور ایمن از تنگه» و آغاز «برنامهریزیهای مقدماتی» اعلام کردند.
اما: فرانسه، آلمان، ایتالیا و ژاپن پیشتر بهطور علنی اعزام ناوگان جنگی به تنگه هرمز در زمان جنگ را رد کرده بودند و هنوز روشن نیست پس از امضای این بیانیه در موضع خود تغییری خواهند داد یا خیر.
ترامپ گفته است آمریکا میتواند حتی تنها با همکاری اسرائیل و کشورهای خلیجفارس، تنگه را بازگشایی کند، اما کشورهایی را که در این زمینه کوتاهی کردند «بهخاطر خواهد سپرد».
آنچه باید دنبال کرد: به گفته یکی از منابع مطلع، بریتانیا چند افسر نظامی را به مقر فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در تامپای فلوریدا اعزام کرده تا با نیروهای آمریکایی بر روی برنامهریزی تشکیل ائتلاف تنگه هرمز همکاری کنند. همچنین نیروی دریایی بریتانیا دو ناو جنگی به این منطقه اعزام کرده تا در صورت آغاز عملیات مشترک برای بازگشایی تنگه، آماده مشارکت باشند.