اندرو میلز و تیمور اظهری / خبرگزاری رویترز / ۱۹ مارس ۲۰۲۶
قدرتهای اروپایی و ژاپن روز پنجشنبه اعلام کردند که برای تثبیت بازارهای انرژی اقدام خواهند کرد و در «تلاشهای مناسب» برای بازگشایی گلوگاه حیاتی انرژی در خلیج فارس مشارکت میکنند؛ اقدامی که پس از حملات متقابل به تأسیسات انرژی و در پی آن تشدید چشمگیر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مطرح شده است.
کشورها در تلاشاند تا پیامدهای افزایش شدید قیمت انرژی را مهار کنند؛ این در حالی است که قطر از «خسارات گسترده» ناشی از حملات موشکی ایران به شهر صنعتی رأس لفان خبر داده است. این حملات در پاسخ به بمباران میدان بزرگ گازی ایران توسط اسرائیل صورت گرفت. مجتمع رأس لفان حدود یکپنجم گاز طبیعی مایعشده (LNG) جهان را فرآوری میکند.
بندر اصلی عربستان سعودی در دریای سرخ – جایی که این کشور توانسته بود بخشی از صادرات خود را برای دور زدن بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران منحرف کند – نیز هدف حمله قرار گرفت.
این حملات نشان داد که ایران همچنان توانایی تحمیل هزینههای سنگین به کارزار آمریکا و اسرائیل را دارد و همچنین محدودیت سامانههای پدافند هوایی در حفاظت از مهمترین و راهبردیترین داراییهای انرژی در خلیج فارس را برجسته کرد.
متحدان آمریکا با تشدید بحران انرژی پیشنهاد کمک میدهند
در حالی که با گذشت نزدیک به سه هفته از آغاز جنگ، هیچ نشانهای از پایان آن دیده نمیشود و خطر وقوع «شوک نفتی» جهانی روزبهروز افزایش مییابد، بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند و ژاپن در بیانیهای مشترک اعلام کردند که «آمادگی دارند در تلاشهای مناسب برای تضمین عبور امن از تنگه (هرمز) مشارکت کنند.»
آنها همچنین وعده دادند «گامهای دیگری برای تثبیت بازارهای انرژی، از جمله همکاری با برخی کشورهای تولیدکننده برای افزایش تولید» بردارند.
این بیانیه جزئیات بیشتری ارائه نکرد، اما نشاندهنده تغییر قابل توجهی پس از هفتهها مقاومت متحدان اصلی آمریکا در برابر درخواستهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای مشارکت در تأمین امنیت تنگه هرمز است؛ مداخله در جنگی با اهداف نامشخص که آنها نقشی در آغاز آن نداشته و کنترل اندکی بر آن دارند.
بهویژه بمباران میدان گازی پارس جنوبی ایران توسط اسرائیل – که ترامپ گفت آمریکا از آن اطلاعی نداشته – نشاندهنده شکافهایی در هماهنگی راهبرد و اهداف جنگی میان طرفهای اصلی درگیر است.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز پنجشنبه در یک نشست خبری اعلام کرد اهداف آمریکا در این جنگ «بدون تغییر، دقیق و مطابق برنامه» است.
اما تولسی گبرد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، به کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان گفت که اهداف آمریکا و اسرائیل متفاوت است: «...دولت اسرائیل بر از کار انداختن رهبری ایران تمرکز داشته است. رئیسجمهور اعلام کرده که اهداف او نابودی توانایی پرتاب موشکهای بالستیک ایران، ظرفیت تولید این موشکها و نیروی دریایی این کشور است.»
قطر یکششم صادرات گاز خود را از دست داد
مدیرعامل قطرانرژی به رویترز گفت حملات ایران باعث از کار افتادن یکششم ظرفیت صادرات LNG قطر شده است؛ ظرفیتی به ارزش سالانه ۲۰ میلیارد دلار. به گفته او، تعمیرات بین سه تا پنج سال زمان خواهد برد.
بهای نفت برنت تا ساعت ۱۴:۳۰ به وقت گرینویچ حدود ۴.۵ درصد افزایش یافت و به ۱۱۲ دلار رسید؛ این در حالی است که پیش از انتشار بیانیه مشترک، افزایش آن به ۱۰ درصد نیز رسیده بود. قیمت کوتاهمدت گاز در اروپا بیش از ۱۵ درصد رشد کرد و از زمان آغاز جنگ تاکنون بیش از ۶۰ درصد افزایش یافته است.
شاخصهای بورس ژاپن و کره جنوبی حدود ۳ درصد کاهش یافتند، در حالی که شاخص سراسری اروپا ۲.۳ درصد افت کرد و به پایینترین سطح خود در بیش از سه ماه اخیر رسید. در والاستریت نیز شاخص داوجونز حدود ۱ درصد کاهش داشت.
نگرانیها از تداوم فشارهای تورمی باعث شد هم بانک مرکزی اروپا و هم بانک مرکزی انگلستان نرخ بهره را بدون تغییر نگه دارند. سرمایهگذارانی که پیشتر انتظار کاهش نرخها را داشتند، اکنون احتمال افزایش آنها تا پایان سال را در نظر گرفتهاند. بانک مرکزی اروپا اکنون نرخ تورم سال ۲۰۲۶ را ۲.۶ درصد پیشبینی میکند؛ بالاتر از برآورد ۱.۹ درصدی در دسامبر.
در نشست سران اتحادیه اروپا در بروکسل، رهبران این اتحادیه به دنبال راههایی برای جبران افزایش هزینه انرژی برای صنایع و مصرفکنندگانی بودند که پیشتر نیز با افزایش هزینههای زندگی دستوپنجه نرم میکردند.
گسترش حملات در منطقه
حملات ایران از روز چهارشنبه همچنین امارات متحده عربی را مجبور به تعطیلی تأسیسات گازی حبشان کرد و موجب آتشسوزی در دو پالایشگاه نفتی کویت شد.
در تحولی مهم، عربستان سعودی یک موشک بالستیک را که به سمت شهر بندری ینبع – تنها مسیر صادرات نفت خام این کشور پس از بسته شدن عملی تنگه هرمز توسط ایران – در حرکت بود، رهگیری کرد. تنگه هرمز مسیری است که معمولاً حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایعشده جهان از آن عبور میکند.
رسانههای اسرائیلی گزارش دادند حملهای از سوی ایران به تأسیسات نفتی در بندر حیفا خساراتی وارد کرده اما تلفات جانی نداشته است.
ارتش ایران اعلام کرد حملات به زیرساختهای انرژی این کشور «مرحله جدیدی از جنگ» را رقم زده و در این چارچوب، تأسیسات انرژی مرتبط با آمریکا هدف قرار گرفتهاند.
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی نظامی ایران، به نقل از رسانههای دولتی هشدار داد: «اگر حملات (به تأسیسات انرژی ایران) تکرار شود، حملات بیشتر به زیرساختهای انرژی شما و متحدانتان تا نابودی کامل آنها ادامه خواهد یافت.»
ترامپ: اسرائیل بهتنهایی به میدان گازی حمله کرد
ترامپ که بهدلیل افزایش قیمت سوخت در میان رأیدهندگان اصلی خود تحت فشار سیاسی قرار دارد، گفت واشینگتن از پیش از حمله اسرائیل به میدان گازی ایران اطلاعی نداشته و قطر – که میزبان بزرگترین پایگاه هوایی آمریکا در خلیج فارس است – نیز در آن دخیل نبوده است.
او افزود ایران «بهطور ناعادلانه و بیدلیل» به تأسیسات LNG قطر حمله کرده و هشدار داد اگر این اقدام تکرار شود، آمریکا «با یا بدون کمک یا رضایت اسرائیل، کل میدان گازی پارس جنوبی را بهشدت منهدم خواهد کرد.»
با این حال، سه منبع اسرائیلی اعلام کردند این حمله در واقع با موافقت ترامپ انجام شده، اما احتمال تکرار آن کم است.
اسرائیل اعلام کرده که حملات مستمر – از جمله ترور مقامهای ارشد – میتواند دولت ایران را آنقدر تضعیف کند که به قیامی گسترده منجر شود، هرچند اذعان دارد نشانه اندکی از تضعیف کنترل تهران دیده میشود.
یک مقام آمریکایی و سه فرد مطلع از برنامهریزیها به رویترز گفتند ترامپ در حال بررسی اعزام هزاران نیروی نظامی بیشتر به خاورمیانه است.
این نیروها میتوانند برای بازگرداندن امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز به کار گرفته شوند و حتی ممکن است شامل استقرار نیرو در خاک ایران یا جزیره خارک – قطب صادرات نفت این کشور – باشند.