سازمان حقوق بشر ایران
۲۶ اسفند ۱۴۰۴
از زمان آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، اخبار نگرانکنندهای از وضعیت زندانیان در ایران به سازمان حقوق بشر ایران رسیده است.
این گزارشها الگویی از نقض جدی حقوق بشر در زندانها را آشکار میکنند که شامل کمبود مواد غذایی، تعطیلی فروشگاههای زندان، محرومیت از مراقبتهای پزشکی کافی، شرایط غیربهداشتی زندان، محدودیتهای شدید در دسترسی زندانیان به امکانات اولیه زندگی، انتقالهای خودسرانه زندانیان به مکانهای دیگر و نظامیشدن فزاینده زندانها میشود. دستکم در دو زندان، این شرایط به اعتراض زندانیان و اعتصاب غذای دستهجمعی منجر شده و حداقل یک زندانی درپی محرومیت از مراقبتهای پزشکی جان باخته است.
از نهم اسفند، همزمان با آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، گزارشهایی نگرانکننده از وضعیت زندانیان در زندانهای ایران به سازمان حقوق بشر ایران رسیده است. این درحالی است که کنترل چند زندان کشور، ازجمله زندانهای مشهد، اصفهان، خرمآباد، ارومیه، قم، قزوین و تهران بزرگ (فشافویه)، بهطور کامل به نیروهای یگان ویژه «نوپو» سپرده شده و فضای این زندانها کاملاً نظامی و امنیتی است. براساس این گزارشها، اکثر زندانیان با جرایم مالی یا محکومیتهای سبک با قید وثیقه به مرخصی اعزام شدهاند، اما زندانیان سیاسی و عقیدتی و زندانیانی که با محکومیتهای سنگین مواجهاند در وضعیت نامناسبی در زندان رها و یا به مکانهایی نامعلوم منتقل شدهاند.
زندانهای تهران و کرج؛ رهاکردن زندانیان و کمبود غذا و دارو
یک منبع مطلع در زندان اوین تهران در گفتوگو با سازمان حقوق بشر ایران، وضعیت این زندان، بهویژه بند ۷ آن را که محل نگهداری گروهی از زندانیان سیاسی و عقیدتی است، بسیار نگرانکننده توصیف کرد.
این منبع مطلع با ذکر اینکه بیشتر زندانیان بند ۷ زندان اوین دچار سرماخوردگی شدهاند، میگوید: «هیچ دارویی در اختیار زندانیان گذاشته نشده است؛ دسترسی آنها به آب گرم قطع شده، برق بند هم تنها با ژنراتور وصل شده است.»
این منبع، گزارشهای مربوط به تعطیلی فروشگاه زندان و جیرهبندی مواد غذایی از زمان آغاز جنگ را تأیید میکند.
یک منبع مطلع دیگر در رابطه با وضعیت زندان قزلحصار کرج به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «در زندان قزلحصار کرج زندانیان در واحد ۲ بهصورت گروهی دست به اعتصاب غذا زده و از پذیرش غذای اندک زندان نیز سرباز زدهاند. فروشگاه زندان تعطیل است و زندانیان دسترسی به بهداری و خدمات درمانی ندارند. زندانیان این بند که اکثراً محکومان مواد مخدرند، خواهان این بودند که در این شرایط جنگی در کنار خانوادههایشان باشند.»
واحد ۲ زندان قزلحصار عمدتاً محل نگهداری زندانیان با اتهامات سنگین و محکومان به اعدام با اتهامهای مرتبط با موادمخدر است. در مهرماه سال ۱۴۰۴ بیشاز ۱۵۰۰ محکوم به اعدام در این واحد زندان، در اعتراض به مجازات اعدام دست به اعتصاب غذایی ششروزه زدند؛ در روز ششم، گروهی از مقامهای سازمان زندانها و زندان قزلحصار به آنجا رفتند و وعده دادند که اعدامهای مرتبط با مواد مخدر تا تصویب اصلاحیهای جدید بر «قانون مبارزه با مواد مخدر» متوقف خواهد شد. براساس اطلاعات موجود، درپی این اقدام شجاعانه جمعی، تا زمان تدوین این گزارش هیچ اعدامی بهدلیل جرائم مرتبط با مواد مخدر در زندان قزلحصار ثبت نشده است.
در زندان تهران بزرگ (فشافویه) نیز پس از حملات هوایی به مناطق اطراف و ساختمان اداری زندان در ۱۱ اسفندماه، اوضاع بهمراتب وخیمتر از همیشه شده است. به گفته برخی منابع آگاه، پس از این حملات، برخی از زندانیان کوشیدند زندان را ترک کنند، اما با خشونت مأموران مواجه شدند. زندانیان از کمبود شدید آب، غذا و امکانات اولیه زندگی خبر میدهند، درحالیکه برق مکرر قطع و وصل میشود، گاز بهطور کامل قطع شده و فروشگاه زندان نیز تعطیل است.
یک منبع آگاه به سازمان حقوق بشر ایران گفت خانوادههای زندانیان در این روزها بهقصد رساندن آب و غذا و مایحتاج اولیه به عزیزانشان مقابل زندان رفته بودند، اما مأموران با شلیک تیر هوایی آنها را پراکنده کردهاند.
زندانهای شیراز و رشت؛ انتقال زندانیان سیاسی به مکانهای نامعلوم
در زندان مرکزی شیراز (عادلآباد) هم کمبود جیره غذایی و بهداشت زندان به وضعیت فاجعهباری رسیده است. یک منبع مطلع درخصوص وضعیت این زندان گفت: «مسئولان زندان غذای پسمانده روز قبل را به زندانیان میدهند و بیش از ده روز است که سیستم آب گرم حمامها قطع شده است. علاوهبراین، گرفتگی فاضلاب در بندهای ۸ و ۹ و رسیدگی نکردن به آن، محیطی کاملاً غیربهداشتی و غیرقابلتحمل ایجاد کرده است.»
این منبع افزود: «درحالیکه بسیاری از زندانیان جرائم مالی، مهریه و نزاعهای شخصی با مرخصی یا آزادی به خانههایشان رفتهاند، متهمان قتل و مواد مخدر همچنان در حبس باقی ماندهاند. همچنین گزارشها حاکی از آن است که تعدادی از زندانیان سیاسی به مکانهای نامعلومی منتقل شده و برخی دیگر در ساختمان “کانون بعثت” در سلولهای انفرادی یا دونفره تحت نظرند. بهدلیل کمبود نیرو، اکثر مأموران و پاسداربندها زندان را ترک کردهاند و امور بهصورت شیفتی اداره میشود. محدودیتها بهقدری شدید است که زمان هواخوری به نیمساعت در روز کاهش یافته و تمامی درهای ارتباطی بسته شدهاند. وضعیت بازداشتیهای جدید نیز وخیم است؛ تراکم جمعیت در بند جدیدالورود بهقدری بالاست که زندانیان تا مقابل سرویسهای بهداشتی کفخواب شدهاند.»
از زندان مرکزی رشت (لاکان) هم خبر رسیده است که در روزهای اخیر دستکم ۳۰ تن از شهروندان، اکثراً اهل رشت، بهاتهام «جاسوسی و تشکیل گروههای غیرقانونی» بازداشت و به این زندان منتقل شدهاند.
یک منبع مطلع درخصوص وضعیت زندانیان جدید در رشت به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «این ۳۰ زندانی همگی در قرنطینهای که جدیداً در محوطه پشت بند ۲ ساخته و کاملاً ایزوله شده، نگهداری میشوند. زندان مرکزی رشت در شرایط امنیتی قرار دارد و اکثر مأموران سازمان زندانها دیگر در زندان حضور ندارند و نیروهای سپاه پاسداران کنترل کامل زندان را در دست گرفتهاند.»
این منبع در ادامه گفت: «در تاریخ ۹ اسفند ماه، تعداد زیادی بازداشتشده به این زندان آوردند که مأمورانی بودند که بهعلت سرپیچی از دستور، بازداشت شده بودند. هویت سه تن از ایشان حاتم رشیدی، مظفر مظلوم و شهروز شادمان احراز شده که در یگان ویژه [فراجا] خدمت میکردند. شهروز شادمان دو برادرش در جنگ ایران و عراق کشته شدهاند. سربازان زندان اکثراً فرار کرده و به شهرهای خودشان برگشتهاند. همچنین ۱۳ زندانی سیاسی که از پیش در این زندان حضور داشتند، سه روز اول جنگ به مکان نامعلومی منتقل شدهاند.»
زندان های قزوین و قم؛ حضور نیروهای یگان ویژه
در زندان مرکزی قزوین (چوبیندر) نیز وضعیت زندانیانی که در زندان باقی ماندهاند، نگرانکننده است. یک منبع مطلع درخصوص وضعیت این زندان گفت: «فضای زندان قزوین بهشدت امنیتی شده و حضور انبوه نیروهای یگان ویژه، نیروی انتظامی و نیروهای بسیج، جوی متشنج و شلوغ در محیط زندان ایجاد کرده است. در حال حاضر فروشگاه زندان بهطور کامل تعطیل شده و زندانیان برای تأمین ابتداییترین نیازهای خود در مضیقهاند.»
این منبع افزود: «بدرفتاری مأموران با زندانیان به امری روزمره تبدیل شده است. در یک اقدام غیرانسانی، دو تن از نیروهای بسیجی با حضور در بند ۳، به بهانه خرید مواد غذایی و آب آشامیدنی، اعتماد زندانیان را جلب کرده و کارتهای بانکی آنها را تحویل گرفتهاند. این افراد پس از دو ساعت، کارتها را به زندانیان بازگرداندهاند، اما مشخص شده است که نهتنها هیچ وسیلهای خریداری نشده، بلکه موجودی تمامی کارتها را بهطور کامل تخلیه و سرقت کردهاند.»
از زندان مرکزی قم نیز خبر میرسد که زندانیان در شرایط هولناکی نگهداری میشوند. یک منبع آگاه درباره وضعیت این زندان به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «در حال حاضر زندان قم تحت کنترل مستقیم نیروهای نوپو قرار گرفته و وضعیت در این مرکز بهمراتب وخیمتر و بحرانیتر از سایر زندانهاست. این زندان بهطور کامل ایزوله شده و بهدلیل تراکم بسیار بالای جمعیت و فشارهای روانی شدید، درگیریهای خونینی میان زندانیان رخ داده است؛ با این حال، مسئولان زندان هیچ واکنشی برای کنترل خشونت یا تأمین امنیت زندانیان نشان نمیدهند.» این منبع در ادامه گفت: «بحران در بخش بهداری به اوج خود رسیده است. زندانیان بیمار از حق دسترسی به پزشک محروم شدهاند. در یک نمونه مستند، روز ۱۸ اسفندماه یک زندانی به نام حامد عباسزاده (اهل ملارد تهران) که با اتهام مواد مخدر در بند بود، بهدلیل ابتلا به دیابت و نبود رسیدگی پزشکی، جان خود را از دست داد. وضعیت دارویی زندان در حد فاجعه است، بهطوریکه تنها ۵ بسته قرص معمولی در اختیار وکیلبند قرار داده شده تا میان تمامی زندانیانِ مبتلا به سردرد یا سرماخوردگی توزیع کند و عملاً هیچ داروی تخصصی یا خدمات درمانی دیگری وجود ندارد.»
زندانهای مناطق کردنشین؛ انتقال زندانیان به شهرهای دیگر
درمورد زندان مریوان که روز دهم اسفندماه ۱۴۰۴ بخشی از آن در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل آسیب دیده است، عملاً زندان فیزیکی وجود ندارد و کادر زندان بهصورت سیار فعالیت میکند. یک منبع مطلع در مریوان به سازمان حقوق بشر ایران گفت که بازداشتشدگان در این شهر به زندانهای شهرهای اطراف منتقل میشوند.
در زندان سنندج نیز امور اداری، مرخصی و رسیدگی به وضعیت زندانیان در اداره جهاد سازندگی این شهر انجام میشود.