فرناز فصیحی و آملیا نیرنبرگ / نیویورک تایمز / ۱۷ مارس ۲۰۲۶
علی لاریجانی، عالیترین مقام امنیت ملی ایران و رهبر دوفاکتوی کشور، تازهترین چهره بلندپایه ایرانی است که از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۲۸ فوریه هدف قرار گرفته است.
بهگزارش رسانههای اسرائیلی، اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، روز سهشنبه اعلام کرد که گمان میرود لاریجانی، ۶۷ ساله، در حمله هوایی شبانه کشته شده باشد. لاریجانی عملاً در پشت صحنه اداره کشور را در دست داشت. از ۲۸ فوریه، یعنی پس از آنکه آیتالله علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی و شماری از مقامهای بلندپایه در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل کشته شدند، لاریجانی به چهرهای سرسخت و علنی حکومت ایران بدل شد و بهطور مکرر در رسانههای اجتماعی، ایالات متحده و اسرائیل را محکوم میکرد.
تا لحظه تنظیم این گزارش، مقامات ایرانی هیچ واکنش رسمی به ادعای اسرائیل درباره کشته شدن لاریجانی نشان ندادهاند.
لاریجانی از معتمدان اصلی آیتالله خامنهای بود و بهگفتهٔ مقامهای ارشد ایرانی و اعضای گارد حفاظت رهبری، از جمله گروهی بود که رهبر جمهوری اسلامی مأمورشان کرده بود تا طرحی برای تضمین بقای نظام در صورت ترور او تدوین کنند.
لاریجانی که از خانوادهای بانفوذ و مذهبی برخاسته بود، پیشتر بهمدت ۱۲ سال ریاست مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت. او در سال ۲۰۲۱ مسئولیت مذاکره درباره توافق جامع و راهبردی ۲۵ ساله با چین را بر عهده گرفت؛ توافقی به ارزش میلیاردها دلار که در شرایط تحریمهای شدید غرب، به عنوان شریان حیاتی برای اقتصاد ایران عمل میکرد.
پیش از آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در ماه گذشته، دامنه اختیارات لاریجانی افزایش یافته بود. او مسئول سرکوب اعتراضات دیماه بود که خواستار پایان حکومت اسلامی شده بودند و از نیروی قهری برای درهم شکستن تظاهرات استفاده کرد. او توانست نارضایتیها را مهار کند و نقش اصلی را در ارتباط با متحدان ایران ــ از جمله روسیه و کشورهای منطقه مانند قطر و عمان ــ بر عهده داشت.
او همچنین مسئولیت مذاکرات هستهای با واشینگتن را برعهده داشت و طرحهایی برای اداره کشور در صورت وقوع جنگ مستقیم با آمریکا تدوین کرده بود.
لاریجانی غالباً چهرهٔ عمومی رژیم ایران محسوب میشد؛ در مصاحبههای تلویزیونی با رسانههای داخلی و خارجی شرکت میکرد و در شبکههای اجتماعی با انتشار عکسهایی از خود ــ از جمله هنگام زیارت اماکن مذهبی یا در حال خداحافظی از پلههای هواپیما ــ حضور فعالی داشت.
ظهور لاریجانی عملاً موقعیت مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران را به حاشیه راند. پزشکیان که از چهرههای میانهرو در ساختار قدرت ایران شناخته میشود، ظاهراً در برابر اقتدار لاریجانی عقبنشینی کرده بود. بر اساس گزارش رسانههای ایرانی، او در یکی از جلسات کابینه گفته بود پیشنهاد داده است محدودیتهای اینترنتی برداشته شود زیرا به تجارت الکترونیکی آسیب میزند، اما این را نیز افزوده که انجام چنین کاری منوط به موافقت لاریجانی است. این سخن بهروشنی نشانهای از میزان نفوذ لاریجانی در ساختار قدرت بود.
با وجود نزدیکی بسیارش به آیتالله خامنهای، لاریجانی گزینه محتملی برای جانشینی رهبری محسوب نمیشد، زیرا روحانی بلندپایه نبود و این یکی از شرایط اساسی برای رسیدن به مقام رهبری است. در نهایت، مجتبی خامنهای، فرزند رهبر کشتهشده، این مقام را بر عهده گرفت.
روز سهشنبه، پس از انتشار خبر هدف قرار گرفتن لاریجانی از سوی اسرائیل، حساب او در شبکهٔ «ایکس» تصویری از بیانیهای دستنویس منتشر کرد که در آن به یاد ملوانان ایرانی کشتهشده در حمله آمریکا ادای احترام شده بود. مشخص نیست این نوشته چه زمانی و توسط چه کسی تهیه شده یا چرا در آن لحظه منتشر گردید.