مارک کاپوتو، باراک راوید / آکسیوس
چهار منبع مطلع به آکسیوس گفتهاند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حال رایزنی برای تشکیل ائتلافی از کشورها جهت بازگشایی تنگه هرمز است و احتمال دارد در اواخر هفته جاری این طرح را اعلام کند.
به گفته مقامهای آمریکایی، ترامپ همچنین در حال بررسی گزینه «تصرف جزیره خارک» — مرکز حیاتی ذخیره و صادرات نفت ایران — است؛ اقدامی که در صورت تداوم انسداد مسیر نفتکشها در خلیج فارس، مستلزم حضور نظامیان آمریکایی در خاک ایران خواهد بود.
اهمیت موضوع: با تداوم انسداد تنگه هرمز از سوی ایران، که یکی از باریکترین مسیرهای حملونقل انرژی جهان است، بهای نفت و گاز در حال افزایش است و بخش قابلتوجهی از عرضه جهانی نفت خام با اختلال روبهرو شده است.
ایران در حالی مانع صادرات نفت کشورهای عربی خلیج فارس شده که اجازه میدهد نفتکشهای حامل نفت خود آزادانه عبور کنند تا جریان صادراتش به چین و سایر کشورها ادامه یابد.
به گفته یک منبع آگاه، مادامی که این انسداد ادامه دارد و صادرات نفت کشورهای خلیج فارس متوقف است، حتی اگر ترامپ بخواهد، توان پایان دادن به جنگ را نخواهد داشت.
تازهترین تحولات: ترامپ روز شنبه در شبکه اجتماعی «تروثسوشال» اعلام کرد که ایالات متحده همراه با چند کشور دیگر ناوهای جنگی خود را به خلیج فارس اعزام خواهد کرد تا مسیر کشتیرانی تجاری باز شود، و از چین، فرانسه، ژاپن، کره جنوبی و بریتانیا خواست در این مأموریت مشارکت کنند.
او یک روز بعد در جمع خبرنگاران در هواپیمای «ایرفورس وان» گفت که از کشورهای عضو ناتو و سایر کشورهای واردکننده نفت — از جمله چین — میخواهد در تأمین امنیت تنگه هرمز با آمریکا همکاری کنند.
ترامپ افزود: «در حال گفتوگو با کشورهای دیگر برای برقراری نظم در تنگه هستیم. خوب است اگر دیگر کشورها نیز همراه ما باشند. پاسخهای مثبتی دریافت کردهایم.»
او اظهار داشت که آمریکا با هفت کشور در حال مذاکره است، هرچند برخی از آنها مشارکت را رد کردهاند، و تأکید کرد این مأموریت «کوچک» خواهد بود زیرا ایران «قدرت آتش چندانی باقی نمانده است».
پشت صحنه رایزنیها: به گفته یک مقام آمریکایی، ترامپ و مقامهای ارشد دولتش در روزهای شنبه و یکشنبه سرگرم تماسهای فشرده تلفنی برای شکلدهی به این ائتلاف چندملیتی بودهاند.
ترامپ روز یکشنبه با «کیر استارمر»، نخستوزیر بریتانیا گفتوگو کرد؛ دیداری که از آن جهت قابلتوجه بود که رئیسجمهور آمریکا چند روز پیشتر گفته بود بریتانیا برای کمک «خیلی دیر» اقدام کرده است.
یک منبع آگاه اظهار کرد: «آخر هفتهای شلوغ از نظر فعالیت دیپلماتیک میان آمریکا و متحدان اروپایی، عربی و آسیایی بود. تمرکز اصلی دولت ترامپ جلب تعهد سیاسی کشورها برای تشکیل گروهی ویژه در تنگه هرمز است.»
جزئیات ائتلاف: هنوز هیچ کشوری به طور علنی تعهد خود را اعلام نکرده است، اما یک مقام ارشد دولت گفت ترامپ انتظار دارد برخی کشورها در هفته جاری حمایت خود را اعلام کنند تا آنچه کاخ سفید آن را «ائتلاف هرمز» مینامد شکل گیرد.
این مقام افزود: «بیشتر این نفت، نفت ما نیست؛ به دیگر کشورها تعلق دارد. پس اگر آنها خواهان ادامه جریان انرژی و کاهش قیمتها هستند، باید در این مأموریت مشارکت کنند.»
به گفته منابع نزدیک به مذاکرات، هدف فعلی، جلب حمایت سیاسی است و جزئیات مربوط به اعزام نیرو و تجهیزات بعداً مشخص خواهد شد.
کشورها از جمله برای اعزام ناوهای جنگی، پشتیبانی فرماندهی و کنترل، پهپاد و دیگر توانمندیهای نظامی دعوت خواهند شد. روزنامه والاستریت ژورنال نیز پیشتر گزارش داده بود که ترامپ قصد دارد همین هفته تشکیل ائتلاف را رسماً اعلام کند.
دیدارهای پیش رو: ترامپ قرار است روز پنجشنبه در واشنگتن با «سانائه تاکایچی»، نخستوزیر ژاپن، درباره ایران و تأمین امنیت عبور نفتکشها گفتوگو کند.
او همچنین از چین خواسته پیش از سفرش به پکن برای دیدار با «شی جینپینگ»، رئیسجمهور چین در پایان ماه، به این ائتلاف بپیوندد و در گفتوگو با فایننشال تایمز هشدار داده در صورت عدم همراهی پکن، احتمال دارد سفر خود را به تعویق بیندازد.
بر اساس گزارش سیانان، یک مقام ایرانی گفته است کشورش ممکن است در صورتی که محموله نفتکشها به یوان چین و نه دلار آمریکا معامله شود، عبور امن آنها را بپذیرد.
ترامپ در مصاحبه با فایننشال تایمز همچنین به متحدان ناتو هشدار داد: «اگر پاسخی ندهند یا پاسخ منفی بدهند، این وضعیت پیامدهای بسیار بدی برای آینده ناتو خواهد داشت.»
وضعیت میدانی: ایالات متحده همچنان در حال هدف قرار دادن اهداف ایرانی در سراسر کشور است، بهویژه در سواحل خلیج فارس و جزیره خارک — تأسیسات راهبردی نفتی واقع در ۱۵ مایلی سواحل ایران که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام کشور را مدیریت میکند.
ترامپ روز جمعه اعلام کرد دستور حمله به تأسیسات نظامی در جزیره خارک را صادر کرده، اما تأسیسات نفتی را از این حملات مستثنی کرده است. او روز شنبه به شبکه NBC گفت آمریکا «ممکن است برای سرگرمی چند بار دیگر آنجا را هدف بگیرد».
یک مقام ارشد کاخ سفید گفت: «نباید چیزی بیش از آنچه رئیسجمهور اعلام کرده تعبیر شود. او هنوز هیچ تصمیمی در مورد جزیره خارک نگرفته است.»
اما همین مقام افزود: «این موضوع ممکن است تغییر کند، اگر روند پاکسازی تنگه به درازا بکشد. رئیسجمهور اجازه نخواهد داد ایران سرعت درگیری را کنترل کند.»
طرح تصرف و پیامدهای احتمالی: به گفته یک مقام دیگر آمریکایی، ترامپ به ایده تصرف کامل جزیره خارک تمایل دارد، زیرا این اقدام میتواند «ضربه اقتصادی مرگباری به رژیم ایران» وارد کرده و عملاً منابع مالی دولت تهران را قطع کند.
با این حال، چنین حرکتی مستلزم اعزام نیروهای زمینی است و میتواند حملات تلافیجویانه ایران علیه تأسیسات و خطوط لوله نفتی کشورهای خلیج فارس، بهویژه عربستان سعودی، را در پی داشته باشد.
این مقام افزود: «ریسکها بزرگاند، اما منافع هم همینطور. رئیسجمهور هنوز به آن نقطه نرسیده و نمیگوییم حتما خواهد رسید.»
واکنشها: «لیندسی گراهام»، سناتور جمهوریخواه کارولینای جنوبی و از چهرههای تندرو ضدایرانی، از تصمیم ترامپ برای «گسترش جنگ به جزیره خارک» استقبال کرد و گفت اگر ایران کنترل این پایگاه نفتی را از دست بدهد «اقتصادش نابود خواهد شد».
او در شبکه اجتماعی X نوشت: «بهندرت در جنگ، دشمن تنها با یک هدف چنین تعیینکنندهای روبهرو میشود که بتواند نتیجه درگیری را دگرگون کند. کسی که جزیره خارک را در اختیار دارد، سرنوشت این جنگ را در اختیار دارد.»
آکسیوس هفته گذشته گزارش داده بود که ارتش آمریکا در حال بررسی احتمال تصرف جزیره خارک و همچنین اعزام نیروهای ویژه برای امنیت ذخایر احتمالی اورانیوم غنیشده ایران است.