باراک راوید، مارک کاپوتو / اکسيوس
کردهای عراق در میانهی فشار سهجانبهای درگیر شدهاند که از جنگ مرزی با ایران ناشی میشود:
• آنها معتقدند پیامهای رئیسجمهور ترامپ دربارهی «تغییر رژیم در ایران» شفاف نیست.
• از سوی دیگر، کردهای ایرانی که میخواهند با حکومت تهران بجنگند، از آنها میخواهند مرز را باز کنند.
• و همزمان، ارتش ایران روز جمعه کردهای عراق را تهدید کرده اگر اجازه دهند کردهای ایرانی در خاکشان برای حمله برنامهریزی کنند، مورد هدف قرار خواهند گرفت.
اهمیت موضوع: این هشدار بیسابقهی ایران خطاب به کردهای عراق در آنسوی مرز، خطر گسترش جنگ را افزایش میدهد. کردهای عراق به دنبال جلوگیری از چنین سناریویی هستند.
یک مقام ارشد دولت اقلیم کردستان عراق به اکسيوس گفت: «کردها نباید نوک پیکان این درگیری باشند.»
جزئیات بیشتر: دولت اقلیم کردستان عراق که اداره منطقهای نیمهخودمختار در شمال کشور را بر عهده دارد، همواره به گفتوگو با هر دو طرف – ایران و آمریکا – افتخار میکند. اما دولت ایران روز جمعه در اطلاعیهای دربارهی شبهنظامیان کرد ایرانی در آنسوی مرز، لحن معمولاً دوستانهاش را تغییر داد.
علیاکبر احمدیان، از مقامهای شورای عالی دفاع ایران، در بیانیهای کتبی هشدار داد: «چنانچه حضور و فعالیت این گروهها ادامه یابد، یا عناصری از این گروهها یا رژیم [صهیونیستی] از طریق اقلیم کردستان وارد مرزهای جمهوری اسلامی شوند، تمامی تأسیسات اقلیم کردستان عراق در مقیاسی گسترده هدف قرار خواهند گرفت.»
به گفتهٔ مقام کرد، شورای عالی دفاع ایران بهصورت مستقیم دولت اقلیم را برای جلب توجه به این پیام فراخوانده است.
او افزود: «برای آسیب زدن به ما نیازی به موشکهای فراصوت ندارند؛ ۲۰۰ پهپاد شاهد میتواند خسارت عظیمی وارد کند. ما هیچ سامانه دفاع هوایی نداریم و نمیتوانیم این پهپادها را از آسمان پایین بیاوریم.»
نگاه کلیتر: ترامپ در هفتههای اخیر چند پیام متفاوت دربارهی خواستهاش از تحولات ایران ارسال کرده است. او از تغییر رژیم سخن گفته، اما روشن نکرده که این تغییر دقیقاً به چه معناست.
مقام کرد توضیح داد: «ما بهعنوان کردهای عراق در وضعیت بیطرفی باقی ماندهایم، چون راهبرد آمریکا برای ما روشن نیست. آیا هدف، تغییر کامل رژیم است یا فقط تغییر برخی چهرهها؟»
وی افزود: «به ارزیابی ما، تغییر رژیم بدون حضور نیروهای زمینی ممکن نیست و ارزیابی ما این است که آمریکا چنین نیروهایی اعزام نخواهد کرد.»
ترامپ پس از آغاز جنگ در روز شنبه، با دو تن از رهبران کرد عراق تماس گرفت، اما تلاش نکرد حمایت آنان از تهاجم را جلب کند.
میان خطوط: اگرچه اسرائیل و آمریکا به صورت مشترک در عملیاتها شرکت دارند، منافع و فعالیتهایشان در ایران و عراق در برخی موارد از یکدیگر جداست.
مقام کرد گفت: «اسرائیل هم از لحاظ نظامی تهاجمیتر عمل میکند و هم بیشتر کردهای ایرانی را به مشارکت در این جنگ تشویق میکند. اما هیچ مدرکی ندیدهام که نشان دهد آمریکا کردها را مسلح کرده یا به آنان برای حمله به ایران انگیزه داده است.»
او افزود: «اسرائیل نابودی کامل نظم کنونی در ایران را میخواهد و تا تحقق آن متوقف نخواهد شد. این برایشان مسئلهای حیاتی است... نمیتوانم تصور کنم اسرائیل به چیزی شبیه “رژیم تعدیلشده” رضایت دهد. اما آمریکا احتمالاً با “رژیم تعدیلشده” موافقت خواهد کرد — چیزی شبیه “ونزوئلای پلاس”.»
امیر کریمی، از روسای مشترک «حزب زندگی آزاد کردستان ایران» (PJAK)، به اکسيوس گفت نیروهای مسلح این گروه هماکنون در داخل خاک ایران حضور دارند، اما بدون حمایت آمریکا دست به قیام نخواهند زد.
کریمی گفت: «در گذشته دو خیزش بزرگ به دلیل حمایتنشدن سرکوب شدند و این به رژیم فرصت داد بقای خود را طولانی کند.»
او افزود که گروهش با مقامهای آمریکایی در تماس است، اما با دولت اسرائیل یا سازمان اطلاعاتی موساد هیچ ارتباطی ندارد.
پشتپرده: منبعی دیگر از حزب دموکرات کردستان عراق (KDP) نیز به اکسيوس گفت نیروهای پیشمرگه [وابسته به اقلیم کردستان عراق] تا این مرحله توانستهاند مانع از حرکت شبهنظامیان کرد ایرانی از خاک عراق برای حمله به ایران شوند.
به گفتهی این منبع، رهبران کرد عراق تصمیم گرفتهاند فعلاً در جنگ بیطرف بمانند، بخشی به این دلیل که نگراناند آمریکا در مقطعی آنان را رها کند.
او افزود: «ما از گذشته دچار بیاعتمادی هستیم و نمیخواهیم وارد ماجرا شویم. اگر رژیم ایران از این جنگ جان سالم به در ببرد، چه کسی از ما دفاع خواهد کرد؟»
به گفتهی مقامهای کرد، کردهای ایرانیِ مستقر در عراق از تجربه میدانی و آمادگی نظامی نیروهایی که در سوریه جنگیدهاند برخوردار نیستند و از نظر آموزش، تعداد نیرو و تجهیزات نیز توان لازم برای حمله مؤثر را ندارند.
چشمانداز پیشِ رو: مقامهای اقلیم کردستان میگویند انتظار دارند ترامپ در هفتههای آینده نیروهای آمریکایی را از ایران خارج کند.
ترامپ موفقیت خود را ممکن است بر اساس چهار هدف اعلامشده در روز شنبه بسنجد: نابودی نیروی دریایی ایران، برنامه موشکی، شبهنظامیان نیابتی و جاهطلبیهای هستهای این کشور.
اما او تنها دو سال دیگر در قدرت باقی میماند.
یکی از مقامهای کرد گفت: «ایرانیها هزاران سال صبر اندوختهاند. آنها میدانند چند سال دیگر ممکن است رئیسجمهور جدیدی در آمریکا سر کار بیاید و در اسرائیل هم شرایط تغییر کند. هدفشان در حال حاضر این است که دوام بیاورند تا این دوره بگذرد.»