لیلا بسّام، الکساندر کورنول، اندرو میلز و مها الدهان
خبرگزاری رویترز / ۲ مارس ۲۰۲۶
اسرائیل روز دوشنبه با هدف قرار دادن مواضع ایران و آغاز حملات جدیدی علیه شبهنظامیان حزبالله مورد حمایت تهران در لبنان، دامنه عملیات خود را گسترش داد؛ همزمان، ایران اعلام کرد موج تازهای از موشکهایش را شلیک کرده که بهگفته مقامهایش، «درهای بزرگ آتش» را بر روی اسرائیل گشوده است.
اسرائیل اعلام کرد که پس از حمله حزبالله با موشک و پهپاد به خاک این کشور در واکنش به کشته شدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، پایگاههای وابسته به این گروه شیعه لبنانی را هدف قرار داده است. حزبالله یکی از متحدان اصلی تهران در خاورمیانه به شمار میرود.
به گزارش خبرگزاری رسمی لبنان (NNA)، آمار اولیه نشان میدهد در این حملات ۳۱ نفر کشته و ۱۴۹ تن زخمی شدهاند. به گفته ارتش اسرائیل، این حملات عمدتاً نواحی جنوبی بیروت تحت کنترل حزبالله را هدف گرفته و برخی فرماندهان ارشد این گروه نیز هدف قرار گرفتهاند.
اسرائیل همچنین موج دیگری از حملات را علیه اهدافی در داخل ایران انجام داد. رسانههای رسمی ایران گزارش دادند که صدای چندین انفجار در نقاط مختلف تهران شنیده شده و در شهر سنندج، مرکز استان کردستان، دستکم سه نفر بر اثر حمله هوایی کشته شدهاند.
اندکی پس از ساعت ۷ صبح به وقت محلی (۰۵۰۰ به وقت گرینویچ) در سراسر اسرائیل از جمله در تلآویو و اورشلیم آژیر خطر به صدا درآمد و هشدار حمله تازه ایران صادر شد. رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که موشکها از مناطق مرکزی کشور به سوی «موقعیتهای دشمن» پرتاب شدهاند.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیهای اعلام کرد موج جدید موشکها، مجموعه اداری دولت اسرائیل در تلآویو، همچنین مراکز نظامی و امنیتی در حیفا و مناطق شرقی اورشلیم را هدف گرفته است. در این بیانیه تأکید شده بود که این حملات ادامه خواهد داشت و آژیرهای هشدار در اسرائیل «قطع نخواهد شد».
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در مصاحبهای که یکشنبه با چند شبکه خبری انجام داد، گفت عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه اهداف ایران ممکن است دستکم چهار هفته ادامه یابد.
حمله به پایگاه بریتانیا در قبرس و انفجارها در خلیج فارس
کویت اعلام کرد پدافند هوایی این کشور پهپادهای متخاصم را رهگیری کرده و در پی تهدید حملات موشکی و پهپادی دشمن، سفارت آمریکا در کویت هشدار پناه گرفتن صادر کرده است. شاهدان از حضور گسترده نیروهای امنیتی، آمبولانسها و خودروهای آتشنشانی در اطراف سفارتخانه خبر دادند. ویدیویی که به دست رویترز رسیده، دود سیاه برخاسته از اطراف محل را نشان میدهد.
خبرنگاران رویترز همچنین از شنیده شدن صدای انفجارهای مهیب در شهر دبی، پایتخت قطر دوحه، و منطقه سمحه در ۵۰ کیلومتری ابوظبی خبر دادند.
در قبرس، یک حمله پهپادی علیه پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در آکروتیری در شب گذشته، خسارات محدودی برجای گذاشته و تلفات انسانی در پی نداشت. به گفته رئیسجمهوری قبرس و وزارت دفاع بریتانیا، این نخستین حمله به این پایگاه از زمان حمله شبهنظامیان لیبیایی در سال ۱۹۸۶ محسوب میشود و نشانهای از تشدید شدید درگیریهاست.
«روزهای طولانی نبرد در پیش است»
درگیری متقابل میان حزبالله و اسرائیل که پس از توافق آتشبس سال ۲۰۲۴ با میانجیگری آمریکا از سر گرفته شده، اکنون دامنه جنگی را که از زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در روز شنبه سراسر خاورمیانه را دربرگرفته، گسترش میدهد. این تنشها موجب جهش بهای نفت و اختلال در پروازهای بینالمللی شده است.
رئیس ستاد ارتش اسرائیل، ایال زامیر، گفت عملیات رزمی علیه حزبالله ممکن است چند روز به طول بینجامد: «این وضعیت مستلزم آمادگی دفاعی قوی و تداوم حملات هجومی در موجهای پیدرپی و بهرهگیری مداوم از فرصتهاست.»
ارتش اسرائیل شامگاه یکشنبه اعلام کرد نیروی هوایی این کشور بر فراز تهران برتری هوایی بهدست آورده و در موجی از حملات موشکی و هوایی، مراکز اطلاعاتی، امنیتی و فرماندهی نظامی را هدف گرفته است.
یک منبع آگاه از عملیات اسرائیل در ایران گفت شدت و گستره این حملات به مراتب فراتر از جنگ ۱۲ روزه سال گذشته میان دو کشور است و طی ۴۸ ساعت آینده موج تازهای از نیروهای ذخیره احضار خواهند شد. این منبع افزود اسرائیل در هفتههای گذشته موفق شده مقادیر زیادی تجهیزات دفاعی و هجومی وارد کند و در حال حاضر کمبودی در تسلیحات ندارد.
ادامه بیوقفه عملیات، به گفته کاخ سفید
یک مقام ارشد کاخ سفید به رویترز گفت هرچند ترامپ در نهایت با رهبران جدید احتمالی ایران گفتوگو خواهد کرد، اما عملیات نظامی فعلاً ادامه دارد.
او اظهار داشت: «رئیسجمهوری ترامپ گفت برخی چهرههای احتمالی در رهبری جدید ایران تمایل به گفتوگو نشان دادهاند و در زمان مناسب با آنان صحبت خواهد کرد. اما در حال حاضر عملیات “خشم حماسی” بدون توقف ادامه دارد.»
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، روز یکشنبه اعلام کرد شورایی متشکل از خود او، رئیس قوه قضاییه و نمایندهای از شورای نگهبان، به طور موقت وظایف رهبر را برعهده گرفته است.
علی لاریجانی، مشاور پیشین آیتالله خامنهای، در پیامی در شبکه ایکس روز دوشنبه نوشت ایران با ترامپ مذاکره نخواهد کرد و او را متهم کرد که «دچار توهم قدرت» است و اکنون از تلفات آمریکاییها نگران شده است.
نخستین تلفات آمریکایی
روز یکشنبه نخستین تلفات آمریکایی در جریان این درگیریها تأیید شد. به گفته دو مقام آمریکایی، سه نظامی ایالات متحده در یکی از پایگاههای کویت کشته شدند.
ترامپ ضمن ادای احترام به آنان به عنوان «میهنپرستان واقعی آمریکایی» هشدار داد که احتمال تلفات بیشتر وجود دارد.
گسترش طولانیمدت این عملیات میتواند برای حزب جمهوریخواه به رهبری ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا مخاطره سیاسی ایجاد کند. طبق نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس در روز یکشنبه، تنها حدود یکچهارم آمریکاییها از این عملیات حمایت میکنند.
ترامپ در پیامی ویدیویی که همان روز منتشر شد، وعده داد حملات نظامی تا دستیابی به «تمام اهداف» ادامه خواهد داشت، بدون اینکه جزئیاتی ارائه دهد. او گفت این عملیات تاکنون فرماندهی نظامی ایران را نابود کرده و ۹ ناو و تأسیسات دریایی این کشور را منهدم کرده است.
بر اساس اعلام ارتش آمریکا، از زمان آغاز عملیات رزمی گسترده در روز شنبه، هواپیماها و ناوهای آمریکایی بیش از هزار هدف ایرانی را مورد اصابت قرار دادهاند.
ترامپ از نیروهای نظامی و انتظامی ایران، از جمله سپاه پاسداران، خواست دست از نبرد بردارند و وعده داد در صورت تسلیم، مصونیت خواهند داشت اما مقاومتکنندگان را تهدید کرد که با «مرگ حتمی» روبهرو خواهند شد. او همچنین بار دیگر مردم ایران را به شورش علیه حکومت فراخواند.
چالش موجودیتی برای ایران
پس از درگذشت خامنهای، ایران با خلأ قدرتی روبهرو شده که میتواند کشور را به آشوب بکشاند، اما دولت ترامپ هنوز اهداف بلندمدت خود را درباره آینده ایران مشخص نکرده است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز یکشنبه اعلام کرد سه نفتکش آمریکایی و بریتانیایی را در خلیج فارس و تنگه هرمز هدف قرار داده و با پهپاد و موشک به پایگاههای نظامی در کویت و بحرین حمله کرده است. دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد صدها کشتی از جمله نفتکش و گازبر در آبهای مجاور لنگر انداختهاند و معاملهگران انتظار دارند بهای نفت خام در معاملات روز دوشنبه بهشدت افزایش یابد.
سفرهای هوایی جهانی نیز دچار آشفتگی گسترده شده است، چرا که ادامه حملات هوایی باعث تعطیلی فرودگاههای اصلی خاورمیانه از جمله دبی – پرترددترین مرکز بینالمللی جهان – شده و یکی از بزرگترین اختلالات هوایی سالهای اخیر رقم خورده است. سهام خطوط هوایی آسیایی نیز روز دوشنبه افت شدیدی را تجربه کرد و ارزش برخی از آنها بیش از ۵ درصد کاهش یافت.
در حال حاضر هنوز روشن نیست ایران چگونه میخواهد رهبری تازهای را برای جانشینی آیتالله خامنهای ۸۶ ساله که از زمان درگذشت بنیانگذار جمهوری اسلامی، آیتالله روحالله خمینی، در سال ۱۹۸۹ بر سر کار بود، بازسازی یا انتخاب کند.
کارشناسان معتقدند هرچند مرگ او و شماری از رهبران دیگر ضربه سنگینی به نظام ایران وارد کرده، اما الزاماً به معنای پایان حاکمیت روحانیت یا نفوذ گسترده سپاه پاسداران در کشور نخواهد بود.