کوین لیپتاک، کایلی اتوود، زکری کوهن، جنیفر هنسلر / سیانان / ۲۴ فوریه ۲۰۲۶
پس از صدور دستور بزرگترین تقویت نظامی ایالات متحده در خاورمیانه از زمان آغاز جنگ عراق، رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، اکنون باید درباره ایران تصمیمگیری کند.
گزینههای پیشِ روی او اکنون تا حد زیادی مشخص به نظر میرسند؛ گزینههایی که خود رئیسجمهور طی هفتههای اخیر در نشستهای غیررسمی پرسش و پاسخ بهطور کلی به آنها اشاره کرده و افراد آگاه از موضوع نیز جزئیات بیشتری دربارهشان ارائه دادهاند. این گزینهها دامنهای گسترده دارند و برخی از آنها با ریسکهای قابلتوجهی همراه هستند. در عین حال، ترامپ از سوی متحدان، مشاوران و همتایان خارجی خود توصیههایی گاه متناقض دریافت میکند.
■ ترامپ میتواند فعلاً از صدور هرگونه دستور اقدام نظامی خودداری کند و امیدوار باشد حضور دو ناو هواپیمابر، دهها کشتی جنگی و صدها جنگنده در سواحل ایران، رهبران این کشور را به پذیرش یک توافق ترغیب کند.
■ او میتواند دستور حملهای محدود به اهداف نظامی را صادر کند تا بر خواسته خود مبنی بر کنار گذاشتن هرگونه توانایی ایران برای ساخت سلاح هستهای تأکید کند.
■ همچنین میتواند حملهای را تصویب کند که با هدف سرنگونی رهبران ایران طراحی شده است، حتی اگر مشخص نباشد چه چیزی جایگزین آنها خواهد شد — رویکردی حداکثریتر.
ترامپ روز دوشنبه در شبکه اجتماعی تروتسوشال (Truth Social) اعلام کرد: «هر آنچه درباره یک جنگ احتمالی با ایران نوشته شده، نادرست و عامدانه چنین نوشته شده است. این من هستم که تصمیم میگیرم. ترجیح میدهم توافقی حاصل شود، اما اگر به توافق نرسیم، آن روز برای آن کشور و متأسفانه برای مردمش، روز بسیار بدی خواهد بود.»
آنچه کمتر روشن است، این است که دقیقاً ترامپ به دنبال تحقق چه هدفی است. همچنین اینکه چرا او اکنون در حال بررسی اقدام است یا بر چه اختیارات قانونیای ممکن است برای آغاز دومین حمله به ایران در بازهای هشتماهه تکیه کند، تا حدی در هالهای از ابهام قرار دارد.
او تلاش چندانی برای اقناع افکار عمومی، چه در موافقت و چه در مخالفت با جنگ احتمالی، انجام نداده است. در پشت صحنه، ترامپ با دیدگاههای متفاوتی روبهروست: برخی معتقدند باید حملات جدیدی را دستور دهد و برخی دیگر با توجه به خطر جدی گرفتار شدن در یک درگیری طولانیمدت، خواهان ادامه تلاشهای دیپلماتیک هستند.
در ادامه، مسیرهایی که ترامپ در حال بررسی آنهاست و نحوه نگاه دولت به هر یک از آنها آمده است.
گزینه اول: اجازه دادن به پیشبرد دیپلماسی
مقامهای ارشد کاخ سفید همچنان تأکید میکنند که ترجیح ترامپ دستیابی به توافقی با ایران است که از هرگونه تقابل نظامی جلوگیری کند.
نماینده او، استیو ویتکاف، و دامادش، جرد کوشنر، طی هفتههای گذشته مذاکرات غیرمستقیمی با مقامهای ایرانی انجام دادهاند و قرار است روز پنجشنبه برای دور دیگری از گفتوگوها به ژنو سوئیس بازگردند. هر دو نفر رئیسجمهور را تشویق کردهاند تا فرصت بیشتری بدهد و مشخص شود آیا امکان دستیابی به توافق وجود دارد یا نه. با این حال، ویتکاف روز شنبه گفت ترامپ «متعجب» است که چرا ایران در مذاکرات «تسلیم» نشده است.
هر یک از طرفین خطوط قرمزی تعیین کردهاند — و برخی از آنها مستقیماً با یکدیگر در تضادند. ترامپ میگوید نباید به ایران اجازه داده شود هیچ سطحی از غنیسازی اورانیوم داشته باشد. ایران میگوید این حق آن کشور است و تأکید میکند برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز دارد.
به گفته یک منبع آگاه، ایران همچنان در حال کار بر روی پیشنهادی است که شاید بتواند این فاصله را پر کند و انتظار میرود پیش از گفتوگوهای حساس روز پنجشنبه، آن را با میانجیگران عمانی در میان بگذارد.
یک منبع منطقهای آگاه از مذاکرات گفت: «این پنجشنبه همهچیز را تعیین خواهد کرد؛ جنگ یا توافق.»
ترامپ سال گذشته پیش از دور دیگری از مذاکرات برنامهریزیشده میان آمریکا و ایران، حملات غافلگیرانهای را علیه برنامه هستهای ایران آغاز کرد؛ اما این بار، منابع منطقهای با استناد به گفتوگوها با مقامهای آمریکایی انتظار دارند تیم رئیسجمهور پیش از هرگونه اقدام نظامی، پای میز مذاکره در ژنو بنشیند.
با این حال، منابع میگویند چند روز مانده به مذاکرات، به نظر نمیرسد پیشنهاد ایران شامل تعهد به «صفرسازی» غنیسازی اورانیوم باشد. این مطالبه مدتهاست برای علی خامنهای، رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی که هر توافقی را تأیید یا رد خواهد کرد، غیرقابل پذیرش بوده است.
وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، نیز روز یکشنبه تصریح کرد که «غنیسازی صفر» اساساً مطرح نیست.
او در گفتوگو با شبکه سیبیاس گفت: «ما این فناوری را خودمان و به دست دانشمندانمان توسعه دادهایم و برای ما بسیار ارزشمند است، زیرا هزینه زیادی برای آن پرداختهایم — هزینهای بسیار سنگین. این موضوع اکنون به مسئلهای حیثیتی و مایه افتخار ایرانیان تبدیل شده و ما از آن صرفنظر نخواهیم کرد.»
علاوه بر این، بر اساس گفتوگوهای روزهای اخیر با ایران، به نظر نمیرسد حکومت ایران آماده ارائه پیشنهادهایی به آمریکا باشد که بهطور اساسی با آنچه سال گذشته و پیش از حملات آمریکا میان دو طرف مطرح شده بود تفاوت داشته باشد؛ موضوعی که یک منبع به آن اشاره کرده است.
با این حال، یک منبع منطقهای دوم آگاه از موضوع گفت که هر دو طرف، آمریکا و ایران، به نظر میرسد تلاش میکنند در مذاکرات «خلاقانهتر» عمل کنند؛ اما همچنان پرسشهایی درباره امکان دستیابی به توافق باقی است. یکی از ایدههای مطرحشده این است که به ایران اجازه داده شود مقادیر بسیار محدودی سوخت هستهای غنیسازی کند، با تضمینهایی مبنی بر اینکه این مواد صرفاً برای اهداف پزشکی استفاده خواهند شد. این ایده سال گذشته نیز در جریان مذاکرات دیپلماتیک ناموفق مطرح شده بود.
این منبع منطقهای دوم گفت: «فکر میکنم آمریکاییها منتظر پاسخهای درست از سوی ایرانیها هستند. نمیدانم آیا ایرانیها میتوانند پاسخهایی را که آمریکاییها انتظار دارند ارائه دهند یا نه.»
گزینه دوم: حملهای محدود برای وادار کردن به توافق
ترامپ ممکن است دستور حملهای هدفمند به برخی سایتهای نظامی منتخب در داخل ایران را صادر کند تا رهبران این کشور را برای پذیرش توافقی قابل قبول تحت فشار قرار دهد — و نشان دهد تهدیدهای آمریکا برای اقدام، واقعی است.
اهداف احتمالی میتواند شامل سایتهای موشکهای بالستیک، تأسیسات مرتبط با برنامه هستهای ایران یا ساختمانهای مورد استفاده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی باشد.
ترامپ روز جمعه تأیید کرد که حمله محدود یکی از گزینههایی است که در حال بررسی آن است. او در کاخ سفید گفت: «فکر میکنم میتوانم بگویم که در حال بررسی آن هستم.»
اینکه چنین اقدامی تهران را به توافق وادار کند یا برعکس، عزم آن را برای مقاومت در برابر دیپلماسی آمریکا تقویت کند، محل اختلاف نظر است. بسیاری از مقامهای منطقهای گفتهاند باور ندارند که ایران در صورت انجام حمله از سوی آمریکا — فارغ از مقیاس آن — بهسرعت به میز مذاکره بازگردد.
هرگونه حمله در داخل ایران همچنین خطر اقدام تلافیجویانه علیه داراییها و منافع آمریکا در خاورمیانه را در پی دارد؛ موضوعی که مقامها طی هفتههای اخیر بارها در جلسات توجیهی به ترامپ درباره آن هشدار دادهاند. ایران هشدار داده است که در صورت هدف قرار گرفتن، پایگاههای نظامی آمریکا میتواند به اهداف مشروع تبدیل شود. این کشور پس از حملات ماه ژوئن به تأسیسات هستهای خود نیز دست به اقدام تلافیجویانه زد، هرچند هیچ نیروی آمریکایی کشته نشد.
به گفته منبعی آگاه از برنامهریزیها، نیروهای نظامی آمریکا در منطقه آماده اجرای طیفی از عملیاتها هستند، در صورتی که ترامپ دستور دهد. ارتش آمریکا تجهیزات و توانمندیهای لازم را برای اجرای هر یک از گزینههای احتمالی حمله در اختیار دارد و در صورت صدور دستور نهایی از سوی ترامپ، تدارکات لجستیکی لازم را نیز انجام داده است.
این منبع افزود که این آمادگیها شامل تعیین دقیق نوع تسلیحاتی است که برای هر مجموعه هدف مورد استفاده قرار خواهد گرفت و همچنین برنامهریزی زمانبندی پروازهای احتمالی هواپیماهای نظامی بر اساس طرحهای از پیش تهیهشده میشود.
گزینه سوم: حملهای گستردهتر با هدف قرار دادن رژیم
اگر دیپلماسی شکست بخورد، ترامپ میتواند عملیاتی بسیار گستردهتر را با هدف سرنگونی حکومت ایران آغاز کند. به گفته یک منبع آگاه، در حال حاضر توان آتش قابل توجهی در اطراف ایران مستقر شده است که امکان اجرای حتی حداکثریترین گزینههای در دسترس رئیسجمهور را فراهم میکند.
به گفته این منبع، چنین عملیاتی میتواند شامل مجموعهای از حملات همزمان به اهداف مختلف یا چندین موج حمله باشد. این اهداف ممکن است ترکیبی از رهبران ایرانی یا اجزای مرتبط با حاکمیت، یا نیروها و تأسیسات نظامی از جمله سامانههای پدافند هوایی، سایتهای تولید موشک و تأسیسات هستهای را در بر گیرد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که مأموریت آن حفظ نظام جمهوری اسلامی در ایران است، تقریباً بهطور قطع در هر عملیات نظامی هدف قرار خواهد گرفت. با این حال، هدف قرار دادن مقامهای دولتی یا رهبران مذهبی خودخوانده، موضوعی پیچیدهتر خواهد بود.
به گفته چندین منبع آگاه، ژنرال دن کِین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، و دیگر فرماندهان نظامی درباره ابعاد، پیچیدگی و احتمال تلفات آمریکایی ناشی از یک عملیات نظامی گسترده و طولانیمدت علیه ایران ابراز نگرانی کردهاند.
آنها همچنین درباره فشار احتمالی چنین عملیاتی بر نیروها و تجهیزات مستقر در منطقه هشدار دادهاند و اینکه یک کارزار نظامی طولانیمدت چگونه میتواند بر ذخایر تسلیحاتی آمریکا تأثیر بگذارد — بهویژه در ارتباط با سلاحهایی که برای حمایت از اسرائیل و اوکراین استفاده میشود.
مشخص نیست ژنرال کِین تا چه اندازه این نگرانیها را مستقیماً با ترامپ در میان گذاشته است، اما رئیسجمهور روز دوشنبه در پیامی در تروتسوشال نوشت: «کِین، مانند همه ما، ترجیح میدهد شاهد جنگ نباشد، اما اگر تصمیم به اقدام نظامی علیه ایران گرفته شود، نظر او این است که این کار بهراحتی پیروز خواهد شد.»
با این حال، هرگونه حملهای که با هدف تهدید جدی آینده حکومت طراحی شود، تا حد زیادی به درک این موضوع وابسته است که پس از آن چه رخ خواهد داد. به نظر نمیرسد دولت ترامپ تصویر روشنی از اینکه در صورت موفقیت آمریکا در تغییر رژیم، چه کسی جایگزین رهبری فعلی خواهد شد داشته باشد و میزان اشراف آن بر گروههای مخالف داخل کشور نیز محدود به نظر میرسد.
همچنین ترامپ هیچ تضمین قطعیای دریافت نکرده است مبنی بر اینکه حتی یک عملیات نظامی گسترده آمریکا در داخل ایران نیز الزاماً به برکناری حکومت منجر خواهد شد. همین نبود قطعیت، در روزهای اخیر مبنای برگزاری جلسات فشرده در اتاق وضعیت کاخ سفید بوده است؛ جایی که ترامپ در حال بررسی گزینههای خود است.
بسیاری در تیم ترامپ امیدوارند — هرچند نه کاملاً خوشبین — که در نهایت دیپلماسی پیروز شود، حتی اگر چارچوب یک توافق قابل قبول هنوز روشن نباشد. در مقابل، برخی دیگر از نزدیکان او اصرار دارند که ایران بهشدت تضعیف شده و اکنون زمان اقدام فرا رسیده است.