گاوین فینچ، پریسا حافظی و جان آیریش / خبرگزاری رویترز / ۲۴ فوریه ۲۰۲۶
به گفته شش منبع آگاه از روند مذاکرات، ایران به توافقی با چین برای خرید موشکهای کروز ضدکشتی نزدیک شده است؛ این در حالی است که ایالات متحده در آستانه احتمال انجام حملات علیه جمهوری اسلامی، نیروی دریایی گستردهای را در نزدیکی سواحل ایران مستقر کرده است.
به گفته این منابع، توافق برای خرید موشکهای ساخت چین از نوع CM-302 در آستانه نهایی شدن قرار دارد، هرچند هنوز تاریخی برای تحویل آن تعیین نشده است. این موشکهای مافوقصوت بردی در حدود ۲۹۰ کیلومتر دارند و به گونهای طراحی شدهاند که با پرواز در ارتفاع پایین و سرعت بالا، از سامانههای دفاعی مستقر بر کشتیها عبور کنند. دو کارشناس تسلیحاتی گفتند استقرار این موشکها به طور قابل توجهی توان ضربتی ایران را افزایش داده و تهدیدی برای نیروهای دریایی آمریکا در منطقه ایجاد خواهد کرد.
به گفته این شش منبع – از جمله سه مقام که از سوی دولت ایران در جریان مذاکرات قرار گرفتهاند و سه مقام امنیتی – مذاکرات برای خرید این سامانههای موشکی که دستکم دو سال پیش آغاز شده بود، پس از جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و ایران در ماه ژوئن بهطور چشمگیری شتاب گرفت. به گفته دو تن از مقامات امنیتی، در حالی که مذاکرات تابستان گذشته وارد مراحل نهایی شد، مقامات ارشد نظامی و دولتی ایران، از جمله مسعود اورعی، معاون وزیر دفاع ایران، به چین سفر کردند. سفر اورعی پیش از این گزارش نشده بود.
دنی سیترینوویچ، افسر پیشین اطلاعاتی اسرائیل و پژوهشگر ارشد مسائل ایران در اندیشکده «مؤسسه مطالعات امنیت ملی» اسرائیل، گفت: «اگر ایران به توانایی مافوقصوت برای حمله به کشتیها در منطقه دست پیدا کند، این یک تغییر کامل قواعد بازی خواهد بود. رهگیری این موشکها بسیار دشوار است.»
رویترز نتوانست مشخص کند چه تعداد موشک در این توافق احتمالی گنجانده شده، ایران چه مبلغی را پذیرفته بپردازد، یا اینکه با توجه به افزایش تنشها در منطقه، چین در نهایت این توافق را اجرا خواهد کرد یا خیر.
یک مقام وزارت خارجه ایران به رویترز گفت: «ایران با متحدان خود توافقهای نظامی و امنیتی دارد و اکنون زمان مناسبی برای بهرهبرداری از این توافقهاست.»
هیأت نمایندگی چین در سازمان ملل، رویترز را برای اظهارنظر به وزارت خارجه این کشور در پکن ارجاع داد. وزارتخانههای خارجه و دفاع چین به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
کاخ سفید هنگام پرسش رویترز درباره مذاکرات ایران و چین بر سر سامانه موشکی، مستقیماً به این موضوع نپرداخت. یک مقام کاخ سفید گفت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روشن کرده است که «یا به توافق خواهیم رسید یا ناچار خواهیم شد کاری بسیار سخت مانند دفعه قبل انجام دهیم»، اشارهای به بنبست کنونی با ایران.
این موشکها در صورت انتقال، از پیشرفتهترین تجهیزات نظامی خواهند بود که چین به ایران واگذار کرده و ناقض تحریم تسلیحاتی سازمان ملل خواهند بود که نخستینبار در سال ۲۰۰۶ اعمال شد. این تحریمها در سال ۲۰۱۵ در چارچوب توافق هستهای با آمریکا و متحدانش تعلیق شد و سپس در سپتامبر گذشته دوباره برقرار شد.
تجمع نیروهای آمریکا در نزدیکی ایران
این فروش احتمالی نشاندهنده تعمیق روابط نظامی چین و ایران در مقطع افزایش تنشهای منطقهای است و میتواند تلاشهای آمریکا برای مهار برنامه موشکی ایران و محدود کردن فعالیتهای هستهای آن را پیچیدهتر کند. همچنین نشانهای از تمایل فزاینده چین برای ایفای نقش پررنگتر در منطقهای است که سالها تحت سیطره قدرت نظامی آمریکا بوده است.
چین، ایران و روسیه هر سال رزمایشهای مشترک دریایی برگزار میکنند. سال گذشته نیز وزارت خزانهداری آمریکا چند نهاد چینی را به دلیل تأمین مواد پیشساز شیمیایی برای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران – جهت استفاده در برنامه موشکهای بالستیک – تحریم کرد. چین این اتهامات را رد کرده و اعلام کرد از موارد ذکرشده در تحریمها بیاطلاع بوده و بهطور سختگیرانه کنترل صادرات کالاهای دومنظوره را اجرا میکند.
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، هنگام میزبانی از مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در جریان یک رژه نظامی در پکن در ماه سپتامبر، به او گفت: «چین از ایران در حفظ حاکمیت، تمامیت ارضی و کرامت ملی حمایت میکند.»
چین در ۱۸ اکتبر همراه با روسیه و ایران در نامهای مشترک اعلام کرد تصمیم برای بازاعمال تحریمها را نادرست میداند.
یکی از مقاماتی که از سوی دولت ایران درباره مذاکرات موشکی توجیه شده بود، گفت: «ایران به میدان نبردی میان آمریکا در یک سو و روسیه و چین در سوی دیگر تبدیل شده است.»
این توافق در حالی مطرح میشود که آمریکا ناوگانی گسترده را در فاصلهای قرار داده که توان حمله به ایران را دارد؛ از جمله ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن (USS Abraham Lincoln) و گروه رزمی آن. همچنین ناو جرالد آر. فورد (USS Gerald R. Ford) و ناوهای همراه آن نیز در حال حرکت به سوی منطقه هستند. این دو ناو در مجموع میتوانند بیش از ۵ هزار نیرو و ۱۵۰ هواپیما را حمل کنند.
سیترینوویچ گفت: «چین نمیخواهد در ایران یک رژیم طرفدار غرب روی کار بیاید. چنین وضعیتی تهدیدی برای منافع آنها خواهد بود. آنها امیدوارند این رژیم باقی بماند.»
ترامپ در ۱۹ فوریه گفت به ایران ۱۰ روز فرصت میدهد تا درباره برنامه هستهای خود به توافق برسد، در غیر این صورت با اقدام نظامی مواجه خواهد شد. رویترز در ۱۳ فوریه گزارش داده بود که آمریکا در حال آمادهسازی برای احتمال عملیات نظامی مستمر و چند هفتهای علیه ایران در صورت صدور دستور حمله از سوی ترامپ است.
زرادخانه تضعیفشده
پیتر ویزمن، پژوهشگر ارشد مؤسسه بینالمللی تحقیقات صلح استکهلم، گفت خرید CM-302 ارتقایی قابل توجه برای زرادخانه ایران خواهد بود که در پی جنگ سال گذشته تضعیف شده است.
شرکت دولتی «شرکت علوم و صنایع هوافضای چین» (CASIC) موشک CM-302 را بهعنوان بهترین موشک ضدکشتی جهان معرفی میکند که قادر است یک ناو هواپیمابر یا ناوشکن را غرق کند. این سامانه تسلیحاتی میتواند بر روی کشتیها، هواپیماها یا خودروهای متحرک زمینی نصب شود و همچنین قابلیت هدف قرار دادن اهداف زمینی را دارد.
شرکت CASIC به درخواست اظهارنظر پاسخ نداد.
به گفته این شش منبع، ایران همچنین در حال مذاکره برای خرید سامانههای پدافند هوایی زمینبههوا از چین، موشکهای دوشپرتاب (MANPADS)، تسلیحات ضدبالستیک و سلاحهای ضدماهواره است.
چین در دهه ۱۹۸۰ یکی از تأمینکنندگان اصلی تسلیحات برای ایران بود، اما انتقال گسترده سلاح از اواخر دهه ۱۹۹۰ تحت فشارهای بینالمللی کاهش یافت. در سالهای اخیر، مقامات آمریکایی شرکتهای چینی را به تأمین مواد مرتبط با موشک برای ایران متهم کردهاند، اما بهطور علنی چین را به فروش کامل سامانههای موشکی متهم نکردهاند.