ناتاشا برتراند، زکری کوهن، هیلی بریتسکی، کایلی اتوود، جنیفر هنسلر، ایوری اشمیتز، محمد توفیق / سیانان / ۱۷ فوریه ۲۰۲۶
ارتش آمریکا در آستانهٔ مذاکرات برنامهریزیشده با ایران در ژنو در روز سهشنبه، به تقویت قابلتوجه توان هوایی و دریایی خود در خاورمیانه ادامه میدهد. به گفتهٔ چندین منبع آگاه، این جابهجاییها با هدف تحت فشار قرار دادن تهران و همچنین فراهم کردن گزینههای حمله به داخل ایران در صورت شکست مذاکرات هستهای انجام میشود.
منابع مطلع میگویند داراییهای نیروی هوایی آمریکا مستقر در بریتانیا، از جمله هواپیماهای سوخترسان و جنگندهها، به نقاط نزدیکتر در خاورمیانه منتقل شدهاند.
یک مقام آمریکایی نیز گفته است که ارسال سامانههای دفاع هوایی به منطقه ادامه دارد و چندین واحد نظامی آمریکا که قرار بود طی هفتههای آینده از منطقه خارج شوند، دستور ماندن بیشتر دریافت کردهاند. دادههای ردیابی پرواز نشان میدهد که دهها هواپیمای ترابری نظامی آمریکا طی هفتههای اخیر تجهیزات را از آمریکا به اردن، بحرین و عربستان سعودی منتقل کردهاند.
طبق ارتباطات هوانوردی منتشرشده در فضای مجازی، شامگاه جمعه چندین جنگنده اجازهٔ عبور دیپلماتیک برای ورود به حریم هوایی اردن دریافت کردند. تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که ۱۲ فروند جنگندهٔ F-15 آمریکا از ۲۵ ژانویه در پایگاه هوایی موفق السلطی اردن مستقر شدهاند.
بهطور کلی، دادههای پروازهای عمومی نشان میدهد که بیش از ۲۵۰ پرواز باری آمریکا وارد منطقه شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، طی هفتههای اخیر بارها ایران را به اقدام نظامی تهدید کرده است؛ از جمله ماه گذشته که هشدار داد در صورت ادامهٔ «کشتار معترضان» از سوی دولت ایران، آمادهٔ صدور دستور حمله است. او روز جمعه نیز گفت که «تغییر رژیم بهترین اتفاق ممکن» برای ایران خواهد بود.
افزایش توان نظامی آمریکا و تأکید ترامپ و مقامهای ارشد دولت او بر اینکه تغییر رژیم گزینهٔ مطلوبتری است، فضای منطقه را متشنج کرده و اهمیت مذاکرات سهشنبه را افزایش داده است. ترامپ روز دوشنبه گفت که در این مذاکرات «بهطور غیرمستقیم» دخیل خواهد بود. انتظار میرود مذاکرات در سوئیس از سوی آمریکا با هدایت استیو ویتکاف، فرستادهٔ ترامپ، و جرد کوشنر، داماد او، برگزار شود و ایران نیز با حضور عباس عراقچی، وزیر خارجه، نمایندگی شود.
«هیچکس نمیداند چه کسی جایگزین خواهد شد»
با این حال، به گفتهٔ دو منبع آگاه، دولت آمریکا هنوز درک روشنی از این ندارد که اگر رژیم ایران کنار زده شود، چه اتفاقی خواهد افتاد. مارکو روبیو، وزیر خارجه، نیز ماه گذشته در جلسهای در کنگره تأکید کرد که «هیچکس نمیداند» در صورت سقوط رژیم چه کسی قدرت را در دست خواهد گرفت.
منابع میگویند گزینههای احتمالی حتی میتوانند برای آمریکا و متحدانش مشکلسازتر باشند. ارزیابی جامعهٔ اطلاعاتی آمریکا این است که در کوتاهمدت، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی احتمالاً خلأ قدرت را پر خواهد کرد.
یکی از منابع آگاه به گزارشهای اطلاعاتی اخیر آمریکا گفت: «سپاه قطعاً برجسته است و فراتر از ساختار نظامی معمول عمل میکند، اما پیشبینی دقیق اینکه در سناریوی فروپاشی رژیم چه رخ خواهد داد دشوار است.»
آمریکا همچنین پس از ترور قاسم سلیمانی، فرماندهٔ قدرتمند نظامی ایران در دورهٔ اول ریاستجمهوری ترامپ، شناخت روشنی از سلسلهمراتب سپاه ندارد.
منابع میگویند برخلاف ونزوئلا که پیش از بازداشت نیکولاس مادورو، رئیسجمهور وقت، آمریکا شناخت دقیقی از ساختار قدرت آن داشت، در مورد ایران چنین شناختی از جانشین احتمالی رهبر جمهوری اسلامی وجود ندارد.
چندین منبع گفتند که در اوج اعتراضات ایران چند هفته پیش، دلایل موجهی برای بررسی اقدام نظامی وجود داشت. در آن زمان، یک «پنجرهٔ کوچک» وجود داشت که حملات آمریکا میتوانست موازنه را به نفع معترضان تغییر دهد و به آنها برای براندازی حکومت شتاب بدهد.
این منابع اکنون میپرسند آیا ترامپ «لحظهٔ مناسب» را از دست داده و اینکه آیا حملهٔ نظامی پس از گذشت چند هفته میتواند همان تأثیر را داشته باشد یا نه.
در آن زمان، داراییهای نظامی آمریکا عمدتاً در دریای کارائیب متمرکز بود و نه خاورمیانه؛ موضوعی که گزینههای دولت را محدود و اسرائیل را نگران کرده بود، زیرا بیم داشتند ایران در صورت حملهٔ آمریکا، با موشکهای بالستیک به آنها حمله کند.
از آن زمان، ترامپ دلیل احتمالی حمله را تغییر داده و آن را به ادامهٔ غنیسازی اورانیوم از سوی ایران مرتبط کرده است.
ترامپ روز جمعه دربارهٔ مذاکرات پیشرو گفت: «فکر میکنم موفق شوند. اگر نشوند، روز بسیار بدی برای ایران خواهد بود.»
برخلاف ماه گذشته، اکنون ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در منطقه حضور دارد، ناو جرالد فورد در راه است و اسکادرانهای جنگنده و هواپیماهای سوخترسان نیز بهسرعت جابهجا میشوند.
ترامپ روز جمعه در پاسخ به اینکه چرا ناو فورد به منطقه اعزام شده، گفت: «اگر توافق نکنیم، به آن نیاز خواهیم داشت.»
این آرایش نظامی به آمریکا گزینههای گستردهای برای حمله میدهد. ناوشکنهای مجهز به موشکهای هدایتشونده که همراه ناوهای هواپیمابر حرکت میکنند، میتوانند دهها موشک تاماهاوک با برد ۱۰۰۰ مایل و کلاهکهای متعارف ۱۰۰۰ پوندی حمل کنند. معمولاً یک زیردریایی تهاجمی نیز همراه گروه رزمی ناو حضور دارد که قادر به شلیک تاماهاوک است. جنگندههای F-35 و F-15E نیز میتوانند انواع بمبهای هدایتشونده و موشکهای هوا به سطح حمل کنند.
به گفتهٔ چندین منبع، اهداف احتمالی حملات میتواند شامل مقر سپاه پاسداران و دیگر تأسیسات نظامی فراتر از سایتهای هستهای باشد. همچنین بحثهایی دربارهٔ عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل مطرح است؛ عملیاتی مشابه «چکش نیمهشب» در تابستان گذشته، زمانی که آمریکا در روزهای پایانی جنگ ۱۲ روزهٔ ایران و اسرائیل، سایتهای هستهای ایران را هدف قرار داد.
«توافق با ایران سخت است»
ترامپ در آخر هفته گفت که آمریکا «هیچگونه غنیسازی» را نمیپذیرد؛ نشانهای که او حاضر نیست توافقی را بپذیرد که حتی غنیسازی در سطح پایین را برای ایران مجاز بداند. با توجه به اینکه ایران غنیسازی را حق خود میداند، منابع میگویند شاید فضای چندانی برای مذاکره وجود نداشته باشد.
با این حال، منابع تأکید کردند که مواضع سختگیرانه در آغاز مذاکرات همیشه قابل تغییر است.
ایران همچنین میتواند با مشوقهای اقتصادی تلاش کند از حملهٔ آمریکا جلوگیری کند. در چندین دور مذاکرات سال گذشته، بحثهایی دربارهٔ توافقهای تجاری احتمالی در کنار توافق هستهای مطرح بود؛ از جمله اعطای دسترسی ویژه به آمریکا برای توسعهٔ منابع نفت، گاز و عناصر نادر ایران.
رافائل گروسی، رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز دوشنبه در ژنو با عراقچی دیدار کرد؛ دیداری که هر دو طرف آن را «گفتوگوهای فنی عمیق» توصیف کردند.
روبیکو در اظهارات عمومی تأکید کرده که ترامپ ترجیح میدهد راهحل دیپلماتیک حاصل شود، اما بارها گفته که چنین توافقی دشوار خواهد بود.
او روز دوشنبه در بوداپست گفت: «ایران در نهایت توسط روحانیون شیعه اداره میشود — روحانیون شیعهٔ رادیکال. این افراد تصمیمات سیاسی را بر اساس الهیات محض میگیرند. بنابراین، توافق با ایران سخت است.»
وقتی روز یکشنبه از او پرسیده شد که آیا دولت در صورت تصمیم به حمله به ایران یا تلاش برای برکناری رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله علی خامنهای، کنگره را مطلع خواهد کرد یا نه، روبیو پاسخی قطعی نداد.
او در کنفرانسی در اسلواکی گفت: «ما طبق قانون عمل خواهیم کرد و این بستگی به شرایط دارد. اما فعلاً دربارهٔ مذاکرات صحبت میکنیم.»
او افزود: «اگر شرایط تغییر کند، برای همه آشکار خواهد شد. و طبیعتاً هرچه قانون از ما بخواهد، انجام خواهیم داد.»
کشورهای عربی خلیج فارس نیز بهشدت نگراناند که اقدام نظامی آمریکا منطقه را بیثبات کند. منابع آگاه میگویند آنها خواستار فرصت بیشتر برای دیپلماسی شدهاند.
یک دیپلمات منطقه گفت: «همه مخالف حمله هستند.» او افزود تنها بازیگری که آمریکا را به حمله تشویق میکند، اسرائیل است.
در همین حال، ایران کمتر از ۲۴ ساعت پیش از مذاکرات ژنو، رزمایشهای بیشتری برگزار کرد. رسانهٔ رسمی صداوسیمای ایران گزارش داد که سپاه پاسداران «دفاعی شجاعانه» از سه جزیرهٔ مورد مناقشه با امارات متحده عربی را از طریق عملیات زمینی، هوایی و دریایی انجام داده است.
طبق این گزارش، پهپادهای سپاه در جنوبیترین نقطهٔ ایران مستقر شدهاند و آمادهٔ مقابله با هرگونه متجاوز هستند.
سرلشکر عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران، روز یکشنبه هشدار داد: «ترامپ باید بداند وارد رویاروییای میشود که درسهای سختی خواهد داشت و نتیجهٔ آن این خواهد بود که دیگر در جهان عربدهکشی نکند.»