مت اسپتالنیک و تروِوِر هانیکات / خبرگزاری رویترز / ۱۱ فوریه ۲۰۲۶
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز چهارشنبه پس از دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرد که دو طرف به هیچ توافق «قطعی» درباره نحوه ادامه تعامل با ایران دست نیافتهاند، اما تأکید کرد که مذاکرات با تهران برای دستیابی به توافق ادامه خواهد داشت.
نتانیاهو که انتظار میرفت از ترامپ بخواهد دامنه دیپلماسی با ایران فراتر از برنامه هستهای این کشور رفته و محدودیتهایی بر زرادخانه موشکی آن نیز دربرگیرد، تصریح کرد که منافع امنیتی اسرائیل باید در نظر گرفته شود، اما نشانهای از آن دیده نشد که رئیسجمهور تعهدات مدنظر او را پذیرفته باشد.
این هفتمین دیدار دو رهبر از زمان بازگشت ترامپ به قدرت در سال گذشته بود. دیدار نتانیاهو با ترامپ که برخلاف معمول، بسیار بیسر و صدا و پشت درهای بسته انجام شد، تلاشی بود برای تأثیرگذاری بر دور بعدی گفتوگوهای آمریکا با ایران که پس از مذاکرات هستهای روز جمعه گذشته در عمان برگزار میشود.
ترامپ گفت دو طرف بیش از دو ساعت و نیم پشت درهای بسته گفتوگو کردند و آن را «نشستی بسیار خوب» توصیف کرد، اما افزود تصمیم عمدهای اتخاذ نشده و از پذیرش علنی درخواستهای نتانیاهو خودداری کرد.
ترامپ تهدید کرده اگر توافقی حاصل نشود، علیه ایران دست به حمله بزند؛ در مقابل، تهران وعده داده است که در چنین صورتی پاسخ خواهد داد. این تنشها نگرانی از بروز جنگی گستردهتر را افزایش داده، در حالی که ایالات متحده نیروهای خود را در خاورمیانه تقویت میکند. ترامپ بارها بر حمایت خود از امنیت اسرائیل بهعنوان متحد دیرینه آمریکا و دشمن دیرین ایران تأکید کرده است.
ترامپ در مصاحبههای رسانهای روز سهشنبه پس از هشدار صریح به ایران، گفت باور دارد که تهران خواستار توافق است. وی پس از دیدار با نتانیاهو در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «هیچ چیز قطعی حاصل نشد، جز اینکه من بر ادامه مذاکرات با ایران برای بررسی امکان رسیدن به توافق تأکید کردم. اگر توافقی ممکن باشد، به نخستوزیر اطلاع دادم که این گزینه ترجیحی من است.»
او افزود: «در غیر این صورت، باید منتظر نتیجه باشیم.» ترامپ یادآور شد که آخرین بار وقتی ایران تصمیم گرفت توافق را نپذیرد، ایالات متحده در ماه ژوئن سال گذشته به تاسیسات هستهای آن حمله کرد.
ترامپ: هیچ سلاح یا موشک هستهای در کار نخواهد بود
ترامپ در مصاحبهای با شبکه فاکس بیزنس که روز سهشنبه پخش شد، گفت توافق خوب با ایران یعنی «بدون سلاح هستهای، بدون موشک»، بیآنکه جزئیات بیشتری ارائه کند. او همچنین به وبسایت اکسیوس گفته بود که در حال بررسی اعزام دومین ناو گروه ضربتی برای تقویت حضور نظامی آمریکا در نزدیکی ایران است.
به گفته منابع مطلع، اسرائیل نگران است که واشنگتن ممکن است به دنبال توافقی محدود صرفاً بر سر موضوع هستهای باشد، بدون آنکه محدودیتهایی بر برنامه موشکی ایران یا پایان حمایت تهران از گروههای نیابتی چون حماس و حزبالله لحاظ شود. مقامهای اسرائیلی از آمریکا خواستهاند به وعدههای ایران اعتماد نکند.
ایران چنین خواستههایی را رد کرده و گفته است گفتوگوهای عمان صرفاً بر محور مسائل هستهای متمرکز بوده است.
دفتر نخستوزیری اسرائیل در بیانیهای پس از گفتوگوهای روز چهارشنبه اعلام کرد: «نخستوزیر بر نیازهای امنیتی دولت اسرائیل در چارچوب مذاکرات تأکید کرد و دو طرف توافق کردند هماهنگی و تماس نزدیک خود را ادامه دهند.»
به گفته یک منبع آگاه، دو رهبر همچنین احتمال اقدام نظامی در صورت شکست دیپلماسی با ایران را مورد بحث قرار دادهاند.
ایران اعلام کرده آماده است در ازای لغو تحریمها درباره محدود کردن برنامه هستهای خود گفتوگو کند، اما پیوند زدن این موضوع به مسئله موشکی را رد کرده است. علی شمخانی، مشاور رهبر عالی ایران، روز چهارشنبه گفت: «توان موشکی جمهوری اسلامی قابل مذاکره نیست.»
ورود نتانیاهو به کاخ سفید بسیار کمسروصداتر از دفعات گذشته بود. عکسی که سفارت اسرائیل منتشر کرد، دو رهبر را در حال دست دادن نشان میداد، اما برخلاف سفرهای پیشین نتانیاهو، خبرنگاران اجازه حضور در دفتر بیضی شکل را نیافتند. علت این برخورد کمحاشیه هنوز مشخص نیست.
محور گفتوگو: غزه
موضوع غزه نیز در دستور کار دیدار بود. ترامپ در تلاش است آتشبس مورد حمایت خود را که حاصل میانجیگری اوست، پیش ببرد. پیشرفت در طرح ۲۰بندی او برای پایان جنگ و بازسازی غزه متوقف شده است؛ یکی از موارد مورد اختلاف، زمان خلع سلاح حماس همزمان با عقبنشینی مرحلهای نیروهای اسرائیلی است.
ترامپ پس از دیدار گفت: «درباره پیشرفت چشمگیری که در غزه و منطقه بهطور کلی حاصل شده است گفتوگو کردیم.»
سفر نتانیاهو که قرار بود در ۱۸ فوریه انجام شود، در پی ازسرگیری تماسهای آمریکا با ایران جلو افتاد. هر دو طرف مذاکرات هفته گذشته در عمان را مثبت ارزیابی کرده و از ادامه گفتوگوها در آینده نزدیک خبر دادهاند.
ترامپ درباره گسترش دامنه مذاکرات موضعی مبهم دارد. او روز سهشنبه به اکسیوس گفت پوشش دادن برنامه هستهای ایران در هر توافقی «واضح و بدیهی» است، اما افزود احتمال دارد مسئله موشکها نیز وارد مذاکرات شود.
ایران همواره تأکید دارد که فعالیتهای هستهایاش اهدافی صلحآمیز دارد، اما ایالات متحده و اسرائیل این کشور را به تلاش گذشته برای ساخت سلاح هستهای متهم کردهاند.
در جریان جنگ ۱۲روزه ماه ژوئن سال گذشته، اسرائیل بهشدت سامانههای دفاع هوایی و زرادخانه موشکی ایران را آسیب زد. دو مقام اسرائیلی گفتهاند نشانههایی وجود دارد که ایران در حال بازسازی این توانمندیهاست.
ترامپ ماه گذشته تهدید کرد در صورت تداوم سرکوب خونین اعتراضات ضد دولتی در ایران ممکن است مداخله نظامی کند، اما در نهایت از اقدام خودداری کرد.
نگرانی اسرائیل از بازسازی ایران تضعیفشده
نفوذ منطقهای تهران پس از حمله اسرائیل در ماه ژوئن، تلفات سنگین متحدانش در غزه، لبنان، یمن و عراق، و برکناری بشار اسد، رئیسجمهور پیشین سوریه، تضعیف شده است.
با این حال، اسرائیل نگران است که دشمنانش پس از جنگ چندجبههای که از حمله حماس در اکتبر ۲۰۲۳ به جنوب اسرائیل آغاز شد، دوباره قدرت بگیرند.
با وجود هماهنگی گسترده میان ترامپ و نتانیاهو و حفظ نقش آمریکا بهعنوان اصلیترین تأمینکننده تسلیحات اسرائیل، دو رهبر در یک موضوع کلیدی اختلاف نظر دارند.
بخشی از طرح ترامپ برای غزه بر امکان تشکیل احتمالی کشور فلسطینی تأکید دارد؛ موضوعی که نتانیاهو و دولت راستگرای افراطی او با آن بهشدت مخالفاند.
کابینه امنیتی نتانیاهو روز یکشنبه اقداماتی را تصویب کرد که خرید زمین برای شهرکنشینان اسرائیلی در کرانه باختری را تسهیل کرده و اختیارات اسرائیل در مناطقی که فلسطینیان آن را قلب کشور آینده خود میدانند گسترش میدهد.
این تصمیم با محکومیت گسترده بینالمللی مواجه شد و ترامپ نیز روز سهشنبه بار دیگر با الحاق کرانه باختری مخالفت کرد.