«همه را به گلوله بستند، حتی به رهگذر و مغازهدار رحم نکردند»
استان اصفهان در دیماه ۱۴۰۴ صحنه یکی از خونینترین سرکوبهای اعتراضات ضدحکومتی سالهای اخیر در ایران بود. گفتههای شاهدان عینی و کادر درمان و همچنین روایتهایی که بهدست سازمان حقوق بشر ایران رسیده، مبنیبر این است که نیروهای حکومتی در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه با استفاده از سلاحهای جنگی بهطور گسترده بهسوی معترضان و شهروندان شلیک کردهاند. روایتها از تعداد زیاد کشتهشدگان و زخمیها در دستکم ۱۶ شهر و یک روستا در این استان، یورش به بیمارستانها، انتقال سریع اجساد و فشار بر خانوادههای قربانیان حکایت دارد.
پنج شاهد عینی و سه منبع از کادر درمان، مشاهدات خود از روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه را با سازمان حقوق بشر ایران در میان گذاشته و ابعادی از آنچه را که از آن با عنوان «کشتار گسترده معترضان» یاد میکنند، آشکار کردهاند.
گستره این سرکوب از مناطق مختلفی از شهرهای اصفهان، نجفآباد، شاهینشهر، شهرضا، فلاورجان، فولادشهر، گلپایگان، لنجان، همایونشهر، یزدانشهر، باغبهادران، بهارستان، چرمهین، خمینیشهر (سده)، داران، زرینشهر و روستای جویآباد گزارش شده است.
سرکوب و تیراندازی مستقیم به شهروندان با سلاحهای جنگی
شاهدان عینی متعددی از تیراندازی مستقیم با سلاحهای جنگی و خودکار در چندین شهر استان خبر دادهاند.
به گفته یک شاهد ساکن یزدانشهر، اعتراضها از ۱۲ دیماه «باحضور پرتعداد مردم در خیابانها» آغاز شد و پس از بازداشتهای گسترده جوانان و نوجوانان، «والدین نیز به خیابان آمدند». او میافزاید: «سرکوب در روز و شب جمعه، ۱۹ دی، بهاندازهای شدید بود که صبح شنبه، پشت هر ماشینی یک جنازه افتاده بود. نیروهای امنیتی با سلاحهای خودکار مردم را به رگبار بستند. حتی به افرادی که از روی پشتبام تماشا میکردند، رهگذران و صاحبان دکانها رحم نکردند. جای شلیک گلوله بر در و دیوار شهر مشخص است. یزدانشهر الان انگار خرمشهر بعد از جنگ است.»
به گفته او، نیروهای سرکوبگر از سلاحهای سنگین استفاده میکردند و هیچ تمایزی بین معترض و غیرمعترض قائل نبودند: «هر کسی که بیرون بود را میزدند. در برخی خانوادهها بیش از یک عضو به دست مأموران کشته شدند.»
شاهد دیگری درباره بهارستان و شاهینشهر گفت: «در بهارستان بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ نفر و در شاهینشهر دستکم ۶۰۰ نفر کشته شدند. معترضان دستخالی بودند، اما مأموران تا بن دندان مسلح بودند و به پیر و جوان و زن و مرد شلیک میکردند. حتی تیر خلاص به مجروحان و کشتهها میزدند.»
او افزود: «بسیاری از کشتهها، نوجوانان و جوانان زیر ۲۴ سال بودند. مأموران حتی به کسانی که برای کمک به زخمیها رفته بودند، شلیک میکردند.»
شاهدی که در مناطق مرکزی شهر اصفهان زندگی میکند، از کشتهشدن دستکم ۸ نفر در محدوده سهراه سیمین خبر داد و آثار گسترده اصابت گلوله بر ساختمانها را تأیید کرد: «روی در و دیوار منطقه پر از جای گلوله است؛ شبیه تصاویر آبادان و خرمشهر بعد از جنگ. رگبار بسته بودند به مردم و هرکس در خیابان بود زده بودند؛ رهگذر، تماشاچی و معترض.»
یک شاهد در خمینیشهر نیز که پس از این وقایع از ایران خارج شده است، به سازمان حقوق بشر ایران گفت که تجمعها از محله ورنوسفادران و میدان عصارخانه آغاز شد و معترضان بهسمت فرمانداری حرکت کردند. به گفته او، نیروهای حکومتی ابتدا از فشنگهای ساچمهای و گاز اشکآور استفاده میکردند، اما وقتی معترضان به فرمانداری رسیدند، «هشدار دادند که تیر جنگی میزنیم»، سپس از داخل فرمانداری و ساختمانهای اطراف، تیر جنگی شلیک کردند.
او درباره روزهای ۱۹ و ۲۰ دیماه نیز از تیراندازی «کور و بدون اخطار» بهسوی مردم خبر داد: «روز دوم دوباره روبهروی فرمانداری بدون هدف و کور به مردم شلیک کردند و با چشم خودم دیدم که تیر به سر و بدن مردم خورد. روز سوم مردم گفتند به سمت فرمانداری نمیرویم تا کسی کشته نشود، اما همان اول تجمع در میدان عصارخانه، دو ماشین و یک موتور لباسشخصی آمدند و بدون اخطار مردم را به تیر جنگی بستند. یکی از گلولهها به پای امیر ندافی، ۳۲ ساله، خورد و او را کشت. مأموران سوار ماشین شدند و رفتند، اما دوباره برگشتند و از پشت به مردم شلیک کردند. بعد به محله خوزان رفتند و همان کار را تکرار کردند.»
این شاهد، نام امیر ندافی (۳۲ ساله)، محمد جعفرپور (۲۳ ساله) و حمید شاهین (۴۰ ساله) را بهعنوان تعدادی از کشتهشدگان خمینیشهر در آن روزها ذکر کرد (عکسهای دو تن از آنان به سازمان حقوق بشر ایران رسیده است). این شاهد تأکید کرد که شمار کشتههای خمینیشهر بیش از موارد اعلامشده است.
روایت کادر درمان؛ آمار کشتهشدگان و شرایط بیمارستانها و زخمیها
یک عضو کادر درمان در اصفهان که نخواست نامش فاش شود، به سازمان حقوق بشر ایران گفت که در سرکوب اعتراضات روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه از سلاحهایی چون «دوشکا و کلاشنیکف» استفاده شده است. به گفته او، «حدود ۲۰درصد قربانیان زیر ۱۹ سال بودند».
این منبع کادر درمان آمار کشتهشدگان در برخی شهرهای استان اصفهان را براساس اطلاعااتی که به دست آورده بود، چنین اعلام کرد: «نجفآباد: ۷۰ تا ۱۴۰ کشته؛ داران: ۳۰ تا ۵۰ کشته؛ لنجان و خمینیشهر، هرسک ۵۰ تا ۷۰ کشته؛ شهرضا: ۴۰ تا ۶۰ کشته؛ شاهینشهر و سطح شهر اصفهان: بیش از ۵۰۰۰ کشته.»
او همچنین گفت که تنها در پنج بیمارستان اصلی شهر اصفهان در این روزها، بیش از ۲۰۰۰ مورد فوت ثبت شده است و آمار جانباختگان این دو روز در برخی بیمارستانهای اصفهان را چنین اعلام کرد: «الزهرا ۴۰۰ تا ۵۰۰؛ کاشانی ۲۰۰ تا ۴۰۰؛ گلدیس ۶۰؛ عسگریه ۴۰ تا ۵۰؛ غرضی ۵۰ تا ۶۰ نفر».
پیش از این، دو منبع مستقل دیگر در گفتوگو با سازمان حقوق بشر ایران، به ثبت دستکم ۱۶۰۰ جانباخته طی این دو روز در پزشکی قانونی اصفهان اشاره کردهاند.
یادآوری این نکته لازم است که شمار دقیق کشتهشدگان در اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ هنوز روشن نیست؛ سازمان حقوق بشر ایران تأکید میکند که ارقام منتشرشده در این گزارش برپایه روایتهای شاهدان ارائه شده و همچنان در حال بررسی و راستیآزمایی مستقل است.
ازسوی دیگر، منابع درمانی گزارش دادهاند که نیروهای امنیتی در اصفهان به بیمارستانهای میلاد، سعدی، سپاهان، سینا و غرضی و حتی منازل برخی پزشکان یورش برده و بیش از ۵۰۰ پرونده مجروحان را ضبط کردهاند. به گفته آنان، شماری از پزشکان تهدید، احضار یا بازداشت شدهاند.
یک منبع دیگر از کادر درمان بیمارستانهای اصفهان به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، جنایت جنگی رخ داد. گروهی از دختران را آوردند که به ناحیه تناسلی آنها شلیک شده بود. شلیک از نزدیک به سر و صورت خیلی زیاد بود. در یک ساعت ۱۱۰ عمل تخلیه چشم داشتیم. بسیاری از کشتهها کادر درمان بودند که برای کمک رفته بودند. بیمارستان پر از لباس شخصی بود.»
درمورد وضعیت زخمیهای بازداشتشده در اعتراضات اصفهان، حشمتالله طبرزدی، زندانی سیاسی محبوس در زندان مرکزی اصفهان، در پیامی از داخل زندان اعلام کرد: «در اینجا، بازداشتیان اخیر که زخمی تیرخورده و ترکشخورده هستند، در سولهها بدون درمان نگهداری میشوند.»
او همچنین افزود که «عده زیادی بهعنوان محارب از بقیه جدا شدهاند». طبق قانون مجازات اسلامی در ایران، افرادی که محارب خوانده میشوند و به محاربه متهم شدهاند، در خطر صدور احکام سنگین ازجمله اعدام قرار دارند.
انباشت پیکرها در گورستان باغ رضوان اصفهان و گزارشی از دفن جمعی کشتهشدگان
دستکم سه شاهد عینی که برای شناسایی بستگان خود به باغ رضوان (بزرگترین گورستان شهر اصفهان) مراجعه کردهاند، از انباشت گسترده پیکرها در سولههای این گورستان خبر دادهاند. به گفته آنان، پیکرها روی هم قرار داده شده بود و خانوادهها برای شناسایی ناچار به جابهجایی آنها بودند. برخی شاهدان از دشواری شناسایی بهدلیل شدت جراحات ناشیاز شلیک به صورت گفتهاند و اعلام کردهاند: «شمار زیادی از خانوادهها نوجوانان ۱۰ تا ۱۶ ساله را تحویل گرفتند.»
شاهد دیگری گفت: «تابلویی که اسم کشتهها را نشان میداد، هر ۲ ساعت آپدیت میشد و هر بار ۵۰ تا ۶۰ اسم جدید اضافه میکرد.»
یک عضو کادر درمان در بیمارستانهای اصفهان نیز به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «اجساد را با بولدوزر، کانتینر و وانتهای شرکت تعاونی کارکنان پالایشگاه نفت بردند و حتی یک مادی (کانال آب) کنار بزرگمهر را پر از جسد کردند و دستهجمعی دفن کردند.
فشار بر خانوادهها برای تحویل پیکر کشتهشدگان
براساس روایتهای شاهدان و گفتوگو با خانوادهها، در استان اصفهان نیز مشابه بسیاری از دیگر نقاط ایران، درمواردی برای تحویل پیکر مبالغی تا چند صد میلیون تومان مطالبه شده و خاکسپاریها شبانه و تحت نظارت انجام گرفته است.
یک منبع از کادر درمان در شهر اصفهان به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «اجساد را سریع به سردخانه شهرداری بردند و برای تحویل با مبالغ میلیاردی (۱.۵ میلیارد یا بیشتر) و دفن شبانه شرط گذاشتند.»
یک شاهد دیگر هم از دریافت ۵۰۰ میلیون تومان درقبال تحویل پیکر برخی کشتهشدگان در سهراه سیمین شهر اصفهان خبر داد و گفت که در برخی موارد دیگر، پیکر را تحویل ندادهاند و گفتهاند «گم شده است».
سازمان حقوق بشر ایران براساس اطلاعاتی که در گفتوگو با برخی شاهدان عینی و خانوادههای تعدادی از کشتهشدگان اعتراضات ضدحکومتی دیماه ۱۴۰۴ در نقاط مختلف ایران بهدست آورده است، گرفتن مبالغی از برخی خانوادهها برای تحویل پیکر کشتهشدگان را تأیید میکند.