ملانی لیدمن / آسوشیتدپرس / ۱۰ فوریه ۲۰۲۶
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز سهشنبه راهی واشنگتن است تا رئیسجمهور دونالد ترامپ را ترغیب کند دامنه گفتوگوهای حساس هستهای با ایران را گسترش دهد. این مذاکرات در حالی هفته گذشته از سر گرفته شد که آمریکا در حال انجام تجدید آرایش نظامی گستردهای در منطقه است.
اسرائیل مدتهاست از ایران خواسته تمام غنیسازی اورانیوم را متوقف کند، برنامهی موشکهای بالستیک خود را محدود سازد و از حمایت از گروههای شبهنظامی در منطقه دست بردارد. ایران همواره این خواستهها را رد کرده و گفته تنها در برابر لغو تحریمها حاضر است برخی محدودیتها بر برنامهی هستهای خود بپذیرد.
هنوز مشخص نیست که آیا سرکوب خونین اعتراضات گسترده در ایران طی ماه گذشته و نیز انتقال نیروها و تجهیزات عمدهی نظامی آمریکا به منطقه، رهبران ایران را برای مصالحه آمادهتر کرده است یا خیر؛ و همچنین اینکه آیا ترامپ تمایل دارد دامنهی مذاکرات دشوار کنونی را گسترش دهد یا نه.
نتانیاهو که تا چهارشنبه در واشنگتن خواهد بود، در طول چند دهه فعالیت سیاسی خود همواره خواستار اقدام قاطعتر آمریکا علیه ایران بوده است. این تلاشها سال گذشته به ثمر نشست، زمانی که آمریکا در کنار اسرائیل طی ۱۲ روز به اهداف نظامی و هستهای ایران حمله کرد. احتمال طرح گزینهی اقدامات نظامی بیشتر علیه ایران نیز در گفتوگوهای این هفته بسیار بالاست.
تصمیمات کلیدی در راه است
این سفر تنها دو هفته پس از دیدار استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر، داماد و مشاور او در امور خاورمیانه، با نتانیاهو در اورشلیم انجام میشود. نمایندگان آمریکا روز جمعه در عمان گفتوگوهای غیرمستقیمی با وزیر امور خارجه ایران داشتند.
دفتر نخستوزیری اسرائیل آخر هفته اعلام کرد: «نخستوزیر بر این باور است که هرگونه مذاکرات باید شامل محدود کردن موشکهای بالستیک و پایان دادن به حمایت از محور ایرانی باشد»، اشارهای به گروههای شبهنظامی مورد حمایت ایران مانند حماس در فلسطین و حزبالله در لبنان.
گفتوگوهای هستهای طی سالهای گذشته از زمان خروج ترامپ از توافق ۲۰۱۵ با ایران، پیشرفت چندانی نداشته است؛ تصمیمی که با تشویق قوی اسرائیل همراه بود. ایران با وجود تحمل ضربات مکرر، تمایل چندانی برای پرداختن به سایر مسائل نشان نداده است. اما دیدار با ترامپ برای نتانیاهو فرصتی فراهم میکند تا بر روند مذاکرات اثر بگذارد و در داخل کشور نیز موقعیت سیاسی خود را تقویت کند.
یوحنان پلزنر، رئیس اندیشکدهی «مؤسسه دموکراسی اسرائیل» در اورشلیم گفت: «بهروشنی این روزها، دوران تصمیمگیری است. آمریکا در حال تکمیل آرایش نظامی خود است و میکوشد همهی ظرفیت مذاکرات را بیازماید.» او افزود: «اگر میخواهید بر روند تأثیر بگذارید، در فضای مجازی و جلسات آنلاین نمیتوان چندان کاری از پیش برد.»
نگرانی اسرائیل از توافق محدود
ترامپ ماه گذشته بهدلیل سرکوب مرگبار معترضان در ایران و نگرانی از اعدامهای گسترده، تهدید به اقدام نظامی علیه تهران کرد و چندین نیروی نظامی عمده به منطقه اعزام نمود. در جریان اعتراضات که به دنبال بحران شدید اقتصادی درگرفت، هزاران تن کشته و دهها هزار نفر بازداشت شدند.
با فروکشکردن اعتراضات، ترامپ تمرکز خود را دوباره بر برنامهی هستهای ایران معطوف کرد؛ برنامهای که آمریکا، اسرائیل و دیگر کشورها مدتهاست آن را تلاشی پنهان برای دستیابی به سلاحهای هستهای میدانند. ایران بارها تأکید کرده برنامهاش کاملاً صلحآمیز است و حق دارد برای مقاصد غیرنظامی به غنیسازی اورانیوم بپردازد.
سیما شاین، کارشناس امور ایران و از مدیران پیشین موساد که اکنون در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل فعالیت میکند، گفت اسرائیل نگران آن است که آمریکا به توافقی محدود با ایران برسد که طی آن تهران موقتاً غنیسازی اورانیوم را تعلیق کند.
به گفتهی شاین، توافقی که در آن ایران فقط برای چند سال غنیسازی را متوقف کند، به ترامپ اجازه میدهد آن را «پیروزی» بنامد؛ اما اسرائیل معتقد است هر توافقی که به توقف کامل برنامهی هستهای ایران و کاهش چشمگیر زرادخانه موشکهای بالستیک آن منجر نشود، نهایتاً اسرائیل را وادار خواهد کرد بار دیگر دست به حملات نظامی بزند.
ایران پس از حملات سال گذشته ممکن است فعلاً توان غنیسازی را از دست داده باشد، موضوعی که جذابیت تعلیق موقت را برایش بیشتر میکند.
برخی اعضای کابینهی نتانیاهو نیز اشاره کردهاند که حتی در صورت توافق آمریکا و ایران، اسرائیل حق اقدام یکجانبه را برای خود محفوظ میداند. ایلی کوهن، وزیر انرژی، روز سهشنبه در گفتوگو با رادیوی ارتش گفت اسرائیل موشکهای بالستیک ایران را «تهدیدی جدی» میداند و «گزینهی اقدام» را در صورت ناکافی بودن توافق، محفوظ میدارد.
در ماه نوامبر، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، اعلام کرد که بهدلیل خسارات ناشی از جنگ سال گذشته، ایران دیگر اورانیوم غنیسازی نمیکند. حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در آن جنگ نزدیک به هزار نفر را در ایران و حملات موشکی ایران حدود ۴۰ نفر را در اسرائیل کشت.
هنوز میزان خسارت به برنامهی هستهای ایران مشخص نیست. بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی نتوانستهاند از سایتهای بمبارانشده بازدید کنند، اما تصاویر ماهوارهای نشانههایی از فعالیت را در دو سایت نشان میدهد.
نتانیاهو در آستانه انتخابات
نتانیاهو که در سال جاری با انتخابات روبهروست، همواره ارتباط نزدیک خود با رهبران جهانی – بهویژه ترامپ – را مایه افتخار دانسته و از او به عنوان «بهترین دوست اسرائیل در کاخ سفید» یاد کرده است. دیدار این هفته برای نتانیاهو فرصتی فراهم میکند تا به رأیدهندگان نشان دهد در گفتوگوهای مربوط به ایران نقشآفرین اصلی است.
شاین دراینباره گفت: «موضوع رابطهی میان نتانیاهو و ترامپ به محور اصلی کارزار انتخاباتی او بدل خواهد شد. نتانیاهو میگوید: “فقط من میتوانم این کار را انجام دهم، فقط من.”»
نتانیاهو، که طولانیترین دوران نخستوزیری در تاریخ اسرائیل را با بیش از ۱۸ سال پشت سر گذاشته، رهبری ملیگراترین و مذهبیترین دولت تاریخ این کشور را بر عهده دارد. انتظار میرود دولت او تا انتخابات ماه اکتبر یا دستکم نزدیک به آن پابرجا بماند.
او قرار بود در ۱۹ فوریه برای شرکت در مراسم افتتاح «هیئت صلح» ترامپ به واشنگتن سفر کند؛ طرحی که ابتدا با هدف بازسازی غزه پس از جنگ اسرائیل و حماس طراحی شده بود اما اکنون مأموریتی گستردهتر برای حل بحرانهای جهانی یافته است.
گرچه نتانیاهو با پیوستن به این طرح موافقت کرده، اما نسبت به آن محتاط است، چراکه ترکیه و قطر نیز در آن مشارکت دارند، کشورهایی که او نمیخواهد در آیندهی غزه پس از جنگ نقشی داشته باشند، زیرا روابط نزدیکی با حماس دارند.
پلزنر میگوید جلو انداختن زمان سفر میتواند «راهحلی محترمانه» برای نتانیاهو باشد تا بدون رنجاندن ترامپ، از مراسم افتتاحیه بگریزد. دفتر نخستوزیری اسرائیل از اظهار نظر در این باره خودداری کرده است.